Pokistonga kelgan Eron muzokarachilari, Yerga qaytgan astronavtlar va qayta ochilgan «Al-Aqso» masjidi – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

AQSh–Eron muzokaralari

Bugun — 11aprel kuni Pokiston poytaxti Islomobodda AQSh va Eron o‘rtasida urushni tugatish bo‘yicha muzokaralar o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Ayni vaqtda vitse-prezident J. D. Vens boshchiligidagi AQSh delegatsiyasi Islomobodga yo‘l olgan.

Parlament spikeri Muhammad Boqir G‘olibof va tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi boshchiligidagi Eron delegatsiyasi esa juma kuni Pokistonga yetib kelgan.

G‘olibof avvalroq Vashington Eron aktivlarini blokdan chiqarishga va Livanda o‘t ochishni to‘xtatishga rozi bo‘lganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ushbu va’dalar bajarilmaguncha muzokaralar boshlanmaydi.

G‘olibof, shuningdek, agar Vashington «haqiqiy kelishuv» taklif qilsa va Eronning huquqlarini tan olsa, kelishuvga tayyorligini bildirdi.

Tehron muzokaralardagi kun tartibiga yangi sanksiyalarni bekor qilish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan o‘z vakolatlarini tan oldirish talablarini ham kiritgan. Eron u yerda tranzit to‘lovlarini yig‘ish va o‘tish yo‘lini nazorat qilish maqsadida. Bu mintaqaviy kuchlar muvozanatining keskin o‘zgarishini anglatadi.

Oq uy Eronning talablariga darhol munosabat bildirmadi, biroq Tramp ijtimoiy tarmoqlarda eronliklar tirik qolganining yagona sababi muzokaralar ekanini yozdi.

Pokistonga yo‘l olgan Vens ijobiy natija kutayotganini aytdi, ammo qo‘shimcha qildi: «Agar ular bizni o‘yin qilmoqchi bo‘lishsa, muzokaralar jamoasi bunga unchalik moyil emasligini ko‘radi».

Shanba kuni Islomobodda misli ko‘rilmagan xavfsizlik choralari ko‘rildi. Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif «hal qiluvchi» deb atagan muzokaralar arafasida ko‘chalarga minglab harbiylashtirilgan xodimlar va qo‘shinlar chiqarildi.

Muzokaralar bilan bir qatorda juma kuni ham Livan janubida Isroil hujumlari davom etdi. Nabatiya shahridagi hukumat binosiga berilgan zarba natijasida Livan xavfsizlik kuchlarining 13 a’zosi halok bo‘ldi. «Hizbulloh» bunga javoban Isroil shimolidagi shaharlarga raketa zarbalari berganini ma’lum qildi.

Astronavtlar Yerga qaytdi

Juma kuni Artemis II missiyasining to‘rt kishilik ekipaji Yerga qaytdi. Deyarli 10 kun davom etgan ushbu missiya insoniyatning yarim asrdan ko‘proq vaqt ichida Oy yaqiniga amalga oshirgan ilk parvozi bo‘ldi.

NASAʼning «Orion» kapsulasi Janubiy Kaliforniya qirg‘oqlaridan uzoq bo‘lmagan joyga – Tinch okeaniga parashyutlar yordamida ohista qo‘ndi.

Kema komandiri Rid Vayzmen qo‘nishdan so‘ng darhol: «holatimiz barqaror, ekipajning to‘rt a’zosi ham sog‘-salomat», deya xabar berdi.

Kapsula Yer atmosferasiga tovush tezligidan 33 barobar yuqori tezlikda kirdi. Bu jarayonda ishqalanish natijasida kapsula sirtidagi harorat 2760° darajaga yetgan.

Missiya davomida astronavtlar Yerdan qariyb 407 ming uzoqlikka yetib bordi. Parvoz davomida jami 1 million 117 ming kmdan ko‘proq masofa bosib o‘tildi. Bu parvoz 2028 yilda astronavtlarni Oy yuzasiga qaytarishni maqsad qilgan Artemis dasturining ilk ekipajli sinov parvozi edi.

«Al-Aqso» qayta ochildi

10 aprel kuni Sharqiy Quddusdagi «Al-Aqso» masjidida 100 mingdan ortiq musulmon juma namozini ado etdi. Masjid AQSh va Eron o‘rtasida kelishilgan sulhdan so‘ng, payshanba kuni qayta ochilgan edi.

Quddusning Eski shahrida joylashgan muqaddas qadamjolar 28 fevral kuni boshlangan urushdan keyin yopilgandi. Falastin aholisi bu yil hatto muqaddas Ramazon oyida ham «Al-Aqso»ga kira olmagan edi. Masjid va cherkov hududlari qariyb 40 kun davomida yopiq turdi.

Bu yerda musulmonlar uchun «Al-Aqso» masjidi, yahudiylar uchun G‘arbiy devor va xristianlar uchun Muqaddas qabr cherkovi joylashgan. Ularning barchasi Isroil tomonidan bosib olingan va anneksiya qilingan hudud — Sharqiy Quddusda joylashgan.

Sulhdan so‘ng Isroil rasmiylari urush tufayli joriy etilgan favqulodda holat bilan bog‘liq cheklovlarning aksariyatini bekor qildi.

Vengriyada saylovlar

12 aprel — yakshanba kuni bo‘lib o‘tadigan Vengriya parlamenti saylovlari amaldagi bosh vazir Viktor Orbanning 16 yillik boshqaruvi uchun eng katta sinov bo‘lishi kutilmoqda.

Vengriyadagi eng aniq ijtimoiy so‘rovnoma o‘tkazuvchi Median tashkiloti muxolifatdagi Tisza partiyasi parlamentda uchdan ikki qismli ko‘pchilik o‘ringa ega bo‘lishini bashorat qilmoqda. Boshqa ko‘plab so‘rovnoma o‘tkazuvchilar ham muxolifatning kichikroq ustunligini taxmin qilmoqda. Juda kam sonli muassasalar esa Orbanning Fides partiyasini biroz oldinda deb ko‘rsatmoqda.

Median prognoziga ko‘ra, Tisza parlamentdagi 199 ta o‘rindan 138 tadan 143 tagacha o‘rinni qo‘lga kiritishni kutishi mumkin. Bu Vengriyaning mavjud siyosiy yo‘nalishini butunlay o‘zgartirib yuboradi: Tiszaga mamlakat konstitutsiyasini o‘zgartirish, qonunlarni bekor qilish va yangilarini kiritish uchun zarur bo‘lgan uchdan ikki qismli ko‘pchilik ovozni ta’minlaydi.

Tahlillarga ko‘ra, vengerlarning qariyb 38 foizi Orban hukumati faoliyatidan umuman qoniqmaydi, yana 13 foizi esa ancha norozi. Taxminan 25 foiz saylovchilar Orbandan mamnun.

Markaziy Yevropadagi bu saylovlar xalqaro kuchlar e’tiborini ham tortgan. AQSh Orbanni qo‘llash uchun Vensni Budapeshtga yubordi. Donald Trampning shaxsan o‘zi venger saylovchilari bilan telefonda gaplashdi. Kreml ham Orbanni Yevroittifoqdagi «odami» sifatida ko‘radi va uni o‘ziga xos tarzda qo‘llayapti. Yevropa va Ukraina esa yakshanba kuni Orbandan qutulishga umid qilmoqda.

Xitoy–Tayvan munosabatlari

Juma kuni Tayvan mudofaa vazirligi orol yaqinida Xitoy harbiy samolyotlari harakatlanayotganini qayd etdi. Bu voqea Xitoy yetakchisining Tayvan muxolifati yetakchisi bilan uchrashuvi vaqtida sodir bo‘ldi.

10 aprel kuni Xitoy rahbari Si Jinping Pekinda Tayvanning eng yirik muxolif partiyasi — Gomindan raisi Cheng Li-vun bilan uchrashdi. Uchrashuvda Si Xitoy o‘z hududi deb hisoblaydigan Tayvanning mustaqilligiga «mutlaq toqat qilmasligini» ta’kidlagan.

Cheng o‘z tashrifini keskinlikni yumshatishga qaratilgan yarashuv missiyasi sifatida talqin qildi. U Si Jinpingga Tayvan bo‘g‘ozida tinchlikni «tizimlashtirish» borasida partiyaviy hamkorlikka umid qilishini aytgan.

Tayvan mudofaa vazirligi esa o‘tgan 24 soat ichidagi Xitoy harbiy faolligi oshib, 16 ta harbiy samolyot orol yaqinida uchganini bildirdi.

«Siyosiy muzokaralar uchun bosim o‘tkazish vositasi sifatida Tayvanga qarshi harbiy majburlashdan foydalanish har doim Xitoyning «asosiy taktikasi» bo‘lib kelgan. Shunday qilib, biz bir tomondan ularning tinchlik haqidagi xabarlarini ko‘rayotgan bo‘lsak, ikkinchi tomondan ular Tayvanga tinimsiz bosim o‘tkazish uchun harbiy kuch ishlatishda davom etmoqda», dedi Tayvanning Xitoy bo‘yicha siyosat yurituvchi organi.

Xitoyning Tayvan ishlari bo‘yicha idorasi hozircha harbiy faollik yuzasidan berilgan so‘rovlarni izohsiz qoldirdi.