Siyosatshunoslarga ko‘ra, AQSh va Eron o‘rtasida kelishuvga erishilsa, mintaqadagi kuchlar muvozanati keskin o‘zgaradi. Bunday vaziyatda Isroil strategik jihatdan yolg‘iz qolib, Eron bilan qarama-qarshilikda ancha murakkab holatga tushadi. Aynan shunday sharoitda eng xavfli ssenariy — yadroviy quroldan foydalanish ehtimoli ham tilga olinmoqda. Mutaxassislar buni ehtimoldan xoli emas deb baholamoqda. Bu esa butun mintaqa uchun og‘ir va qaytarib bo‘lmas oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Kun.uz’ning “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilar shu haqda so‘z yuritadi.
AQSh-Eron bilan kelishuvga erishsa, Isroil harbiy harakatlarni yolg‘iz amalga oshiradimi?
Shavkat Ikromov: Urush boshida ayrim davlatlar — jumladan, Turkiya, Pokiston, Ozarboyjon va Misr kabi davlatlar Eronga nisbatan e’tirozlar bildira boshladi. Ayrim arab davlatlari Eronning AQSh harbiy bazalariga bergan zarbalari o‘z hududlariga ham xavf tug‘dirayotganini ta’kidladi. Ekspertlar esa bu holatni Eronning agressiv siyosati sifatida baholadi.
Vaziyat rivojlanib borgani sari, ayniqsa so‘nggi voqealar fonida, muhim savol paydo bo‘ldi: Saudiya Arabistoni haqiqatan ham Eronga nisbatan samimiy munosabatdami?! U urush tugashini va mintaqada tinchlik o‘rnatilishini xohlayaptimi yoki Eron masalasini keskin tarzda hal qilish tarafdorimi?!
Bu savol bejiz paydo bo‘lgani yo‘q. 2025 yilda Saudiya Arabistoni va Pokiston o‘rtasida mudofaa sohasida kelishuv imzolangan edi. Aslida, Pokiston uzoq yillardan beri Saudiya Arabistonini harbiy-texnik jihatdan qo‘llab-quvvatlab keladi: armiyani modernizatsiya qilishda ishtirok etadi, kadrlar tayyorlashda yordam beradi. Shunday sharoitda, muzokaralar uchun imkoniyat paydo bo‘layotgan bir paytda, Eronni norozi qilishi aniq bo‘lgan qadam tashlandi. Pokistondan Saudiya Arabistoniga qurol-yarog‘ yetkazib berildi.
Bu, ayniqsa, mudofaa tizimlari va raketa texnologiyalariga taalluqli bo‘lib, Eron tomonidan salbiy qabul qilinishi tabiiy edi. Yevropa nashrlari ham bu holatni savol ostiga qo‘ymoqda: bu harakat muzokaralarga xalaqit berish uchun qilindimi yoki oddiygina mavjud shartnomalar ijrosimi? Afsuski, ayrim signallar bu jarayonlarga to‘sqinlik qilish ehtimolini kuchaytiradi.
Bugungi kunda ko‘plab tahlillar shuni ko‘rsatadiki, AQSh yaqin kelajakda chekinishga majbur bo‘lishi mumkin. Chunki quruqlikdagi keng ko‘lamli operatsiya ehtimoli past, uning oqibatlari juda og‘ir bo‘lishi mumkin. Agar AQSh ichki siyosiy omillar, jumladan saylov jarayonlari sabab chekinsa va Isroilni yolg‘iz qoldirsa, Isroilning imkoniyatlari cheklangan bo‘ladi. U asosan ramziy yoki cheklangan harbiy amaliyotlar bilan kifoyalanishi mumkin.
