Yangi xaritada har bir mamlakat yettita asosiy oziq-ovqat guruhidan neçtasini öz işlab çiqarişi hisobiga ta’minlay olişi aks ettirilgan. Ma’lumotlar Nature Food jurnali tadqiqotiga asoslangan. Natija hayratlanarli: dunyoda faqat bitta davlat özining oziq-ovqatga bölgan ehtiyojini imporsiz töliq qondira oladi.
Tahlil asosiy toifalarni — don, meva, sabzavot, sut mahsulotlari, göşt, baliq va dukkakli ösimliklarni qamrab olgan bölib, mamlakatlarning oziq-ovqat mustaqilligi haqida yanada töliqroq tasavvur beradi. Hatto AQŞ, Xitoy va Rossiya kabi yirik agrar davlatlar ham uşbu yönalişlarning kamida bittasi böyiça importga qaram.
Barça yettita mahsulot guruhi böyiça özini töliq ta’minlay oladigan yagona mamlakat — Gayana. Bundan taşqari, u faqat içki ehtiyojni qoplabgina qolmay, kraxmalli mahsulotlar va mevalarni ortiqça miqdorda ham işlab çiqaradi. Şu bois u jahon oziq-ovqat mustaqilligi xaritasida yaqqol istisno sifatida közga taşlanadi.
Xitoy va Vetnam bu körsatkiçga juda yaqin bölib, yettita toifaning oltitasi böyiça özini ta’minlaydi. Biroq har ikki mamlakatda ham sut mahsulotlari işlab çiqariş yetişmaydi, bu esa tarmoqning tuzilmaviy çeklovlari bilan izohlanadi. Reyting yetakçilari ham kamida bitta yönaliş böyiça importga qaram bölib qolmoqda.
Rivojlangan mamlakatlar köpinça kutilgandan pastroq natija körsatadi. Masalan, Kanada va AQŞ yettita toifaning faqat törttasinigina qoplay oladi. Ular göşt, sut mahsulotlari va don işlab çiqarişda kuçli pozitsiyalarga ega bölsa-da, meva va sabzavot böyiça importga sezilarli darajada boğliq.
Bu manzara köp jihatdan geografiya va iqlim bilan belgilanadi. Şimoliy mamlakatlarda ekin ösişi davrining qisqaligi yangi mahsulotlar yetiştirişni çeklaydi. Natijada, hatto yuqori rivojlangan agrar tizimlar ham faqat içki resurslar hisobiga muvozanatli ratsionni töliq ta’minlay olmaydi.
Yaqin Şarq va Şimoliy Afrika eng kam özini özi ta’minlay oladigan hududlar qatoriga muntazam kirib keladi. Buning asosiy sabablaridan biri — suv resurslarining yetişmasligi: uşbu hudud hissasiga jahon aholisining taxminan 6 foizi töğri keladi, biroq qayta tiklanuvçi toza suv zaxiralarining 2 foizidan ham kam qismi şu yerga töğri keladi. Bu esa qişloq xöjaligi rivojini jiddiy tarzda çeklaydi.
Baliq işlab çiqariş ham jahon miqyosidagi asosiy muammolardan biri bölib qolmoqda. BMTning Oziq-ovqat va qişloq xöjaligi taşkiloti (FAO) ma’lumotlariga köra, jahon baliqçiligining taxminan 91 foizi Osiyo hissasiga töğri keladi. Bunday yuqori darajadagi jamlaniş köplab mamlakatlarni dengiz mahsulotlari importiga qaram qilib qöyadi, hatto ular göşt yoki ösimlik mahsulotlari bilan özini mustaqil ta’minlay olsa ham.
