OPECʼdan chiqayotgan BAA, AQShga kelgan qirol Charlz, Ukraina va Isroil o‘rtasida diplomatik mojaro – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

BAA OPECʼdan chiqishini ma’lum qildi

Birlashgan Arab Amirliklari joriy yil 1 maydan Neft eksport qiluvchi davlatlar tashkiloti — OPEC hamda OPEC+ tarkibidan chiqishini ma’lum qildi.

BAA energetika vaziri Suhayl Muhammad al-Mazruiyga ko‘ra, bu siyosiy qaror bo‘lib, mamlakatning energetika strategiyalari o‘rganib chiqilgandan so‘ng qabul qilingan. Uning so‘zlariga ko‘ra, BAA bu masalani boshqa biron bir davlat bilan muhokama qilmagan. Vazir, shuningdek, dunyo yanada ko‘proq energiyaga ehtiyoj sezishini ta’kidlab, BAA ushbu ehtiyojni qondirishga tayyor bo‘lishiga ishora qildi.

Guruhning to‘rtinchi yirik ishlab chiqaruvchisi bo‘lgan BAAning tashkilotni tark etishi – OPECʼning jahon neft ta’minoti ustidan nazoratini susaytiradi. Bundan tashqari, BAAning qo‘shnisi – OPECʼning amaldagi yetakchisi hisoblangan Saudiya Arabistoni bilan ziddiyatni yanada kuchaytiradi.

Ammo bu qadam ko‘rfaz orqali eksport qayta tiklangach, BAAga ishlab chiqarish hajmini oshirish imkonini berishi mumkin. Chunki u endilikda OPEC kvotalari bilan cheklanib qolmaydi.

Reutersʼning yozishicha, bir paytlar yaqin ittifoqchi bo‘lgan BAA va Saudiya o‘rtasidagi raqobat kuchayib bormoqda. Ular neft siyosati va mintaqaviy geosiyosatdan tortib, xorijiy mutaxassislar va kapital uchun kurashgacha bo‘lgan masalalarda to‘qnash kelmoqda.

Ayniqsa, Eron urushi paytida hujumga uchraganidan so‘ng, BAA AQSh va Isroil bilan munosabatlarini mustahkamladi. U Isroil bilan aloqalarni mintaqaviy ta’sir vositasi va Vashingtonga chiqishning o‘ziga xos yo‘li deb biladi.

Rossiyaning neft eksport qiluvchi zavodida yong‘in

Qora dengiz bo‘yidagi Rossiyaning yirik neftni qayta ishlash zavodi — Tuapse yana Ukraina dronlari nishoniga aylandi. Hujum «kuchli yong‘in»ni keltirib chiqargan va yaqin atrofda yashovchi aholi evakuatsiya qilindi.

Oxirgi haftalarda Tuapse neftni qayta ishlash zavodiga berilgan zarbalar dengizda yirik neft to‘kilishiga sabab bo‘lgan edi.

Munitsipal okrug rahbari Sergey Boyko yaqin ko‘chalarda yashovchi aholidan uylarini tark etishni so‘radi. Xabarlarga ko‘ra, mahalliy maktablardan birida vaqtinchalik evakuatsiya markazi tashkil etilgan. Mahalliy OAVlarga ko‘ra, «shahar ustini ulkan qora tutun qoplagan; hamma joydan kuyindi hidi kelmoqda».

Rossiya prezidenti Vladimir Putin favqulodda vaziyatlar vaziriga yong‘inni o‘chirish va tozalash ishlariga rahbarlik qilish uchun zudlik bilan Tuapsega uchib ketishni buyurdi.

Uning matbuot kotibi Dmitriy Peskov esa Ukraina eksport operatsiyalari uchun mo‘ljallangan neft omborlariga zarba berganini ta’kidlab, Kiyev global energiya bozorlarini beqarorlashtirayotganini aytdi.

Ukraina harbiylari so‘nggi dron zarbasini tasdiqladi va bunday zavodlar Rossiya bosqinini moliyalashtirishga xizmat qilayotgani uchun «qonuniy harbiy nishonlar hisoblanishini» aytdi.

Britaniya qiroli AQShga keldi

Seshanba kuni Britaniya qiroli Charlz III 2007 yildan beri birinchi marta AQShga tashrif buyurdi. 4 kunlik tashrif Angliya–Amerika munosabatlaridagi jiddiy inqiroz davrida yuz bermoqda.

AQSh prezidenti Donald Tramp va uning rafiqasi Britaniya qirollik juftligini Oq uyda qabul qildi. Tantanali qabul paytida Tramp: «Qo‘shma Shtatlar mustaqillikka erishganidan beri amerikaliklarning britaniyaliklardan ko‘ra yaqinroq do‘stlari bo‘lmaganini» aytdi.

Shundan keyin Tramp nutqida yana Yaqin Sharqdagi urush mavzusiga o‘tib ketdi. Tramp shu vaqtgacha ham Britaniya bosh vaziri Kir Starmerni Erondagi urushda yetarli darajada yordam bermayotganlikda ayblagandi.

«Hozirda biz Yaqin Sharqda biroz ish olib boryapmiz va ishlarimiz juda yaxshi ketmoqda. Biz harbiy jihatdan o‘sha raqibni mag‘lub etdik va biz hech qachon u raqib yadroviy qurolga ega bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaymiz. Charlz bu fikrga menga qaraganda ham ko‘proq qo‘shiladi», dedi Tramp.

Trampdan keyingi o‘z chiqishida qirol Charlz Eron yoki urush haqida gapirmadi. Chunki qirol Britaniya hukumatining rasmiy vakili hisoblanmaydi.

Keyinroq Britaniya monarxi Vashingtonda AQSh Kongressining har ikki palatasi oldida nutq so‘zladi. U Eron va Ukraina atrofidagi geosiyosiy taranglik sharoitida Qo‘shma Shtatlarni ittifoqchilardan yuz o‘girmaslikka chaqirdi. «Biz duch kelayotgan chaqiriqlar shunchalik ulkanki, hech bir mamlakat ular bilan yolg‘iz kurasha olmaydi», dedi Charlz III.

Ukraina va Isroil o‘rtasida diplomatik mojaro

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiya tomonidan «o‘g‘irlangan» g‘alla yuklangan «yana bir kema» Isroil portiga yetib kelganini aytib, rasmiy Tel-Avivni munosabatlar yomonlashishidan ogohlantirdi.

Ziddiyat Ukrainaning bosib olingan hududlaridan kelgan g‘alla yuklangan to‘rtta kema Isroilda yukini tushirgani haqida Haaretz gazetasi xabar berganidan so‘ng kuchaydi. Gazetaning yozishicha, yakshanba kuni ertalab shunday yuk borligi gumon qilinayotgan yana bir kema Hayfa qo‘ltig‘iga yetib kelgan.

Shundan keyin Ukraina tashqi ishlar vaziri Andriy Sibiga «Isroilni o‘g‘irlangan g‘allani qabul qilmaslikka va munosabatlarga zarar yetkazmaslikka» chaqirdi.

Seshanba kuni ertalab Zelenskiy ham bahsga aralashib, Ukraina bunday hodisalarning oldini olish uchun diplomatik kanallar orqali barcha zarur choralarni ko‘rganini aytdi. «Biroq biz yana bir shunday kemaning to‘xtatilmaganini ko‘rib turibmiz», dedi u. Shuningdek, Ukraina Yevropa davlatlari bilan birgalikda g‘alla tashiydigan va uning sotuvidan foyda ko‘radiganlarga qarshi «tegishli sanksiyalar paketi»ni tayyorlayotganini aytdi.

Isroil tashqi ishlar vaziri Gideon Saar esa Ukraina hukumati o‘z da’volarini tasdiqlovchi dalillar taqdim etmaganini bildirdi.

«Ukraina hukumati huquqiy yordam so‘rab murojaat qilmadi, balki tvitlar yozdi. Chet elda sodir etilgan jinoiy harakatlar bo‘yicha da’volar mavjud bo‘lganda, rasmiy murojaat talab qilinadi», dedi Saar.

Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov esa jurnalistlarga bu borada «hech qanday izoh bermaslikni va bu masalaga aralashmaslikni afzal ko‘rishini» aytdi. Rossiya avvalroq Ukraina g‘allasini o‘g‘irlayotgani haqidagi ayblovlarni ham rad etgandi.

Yevroittifoq 2024 yilda Rossiya Ukrainaning bosib olingan hududlarida katta hajmdagi mahsulotlarni noqonuniy ravishda o‘zlashtirayotgani va ularni Rossiya mahsuloti sifatida eksport qilayotganiga oid dalillar borligini ma’lum qilgandi.

Isroil Livanga zarba berishda davom etmoqda

Seshanba kuni Livan janubidagi shaharchada joylashgan binoga Isroil tomonidan berilgan ketma-ket ikkita zarba oqibatida besh kishi halok bo‘ldi. Livan Sog‘liqni saqlash vazirligiga ko‘ra, qurbonlar orasida birinchi hujumda yaralanganlarga yordam berish uchun borgan uch nafar qutqaruvchi ham bor.

Livan armiyasi avvalroq Isroilning ikkinchi zarbasi oqibatida ikki nafar harbiy ham yaralanganini ma’lum qilgan edi. Isroil harbiylari holatga izoh bermadi.

Livan bosh vaziri Navof Salom ushbu zarbalarni qoralab, ularni «Isroil tomonidan sodir etilgan yangi va ochiq-oydin urush jinoyati» deb atadi.

2 martdan Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan «Hizbulloh» Isroil bilan urushga qo‘shilgan edi. Bu esa Isroilning keng ko‘lamli havo va quruqlikdagi kampaniyasiga sabab bo‘ldi. Livan bo‘ylab Isroil zarbalari oqibatida 2500 dan ortiq kishi halok bo‘ldi.

AQSh vositachiligida Isroil va Livan o‘rtasida erishilgan o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi jangovar harakatlarning kamayishiga olib keldi. Biroq Isroil va «Hizbulloh» bir-birini kelishuvni buzishda ayblab, Livan janubida to‘qnashuvlarni davom ettirmoqda.