Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari o‘rtasidagi raqobat yaqqol ko‘zga tashlanib bormoqda. Tahlilchilarga ko‘ra, bu holat faqat AQSh–Eron urushi bilan bog‘liq emas: OPEC doirasidagi kvotalar tortishuvi, Sudan va Yamandagi qarama-qarshi pozitsiyalar hamda iqtisodiy raqobat bu ziddiyatning ancha chuqur va tizimli ekanini ko‘rsatadi.
— AQSh–Eron urushi fonidagi BAA va Saudiya ziddiyati vaqtinchalikmi yoki bu strategik bo‘linishmi?
Kamoliddin Rabbimov: Menimcha, bu jarayon vaqtinchalik hodisa emas, balki chuqur geosiyosiy o‘zgarishlarning boshlanishidir.
Ushbu urush natijasida Yaqin Sharq mintaqasining xavfsizlik arxitekturasi qayta ko‘rib chiqilishi muqarrar. Donald Tramp prezidentligining birinchi davrida Bahrayn, Birlashgan Arab Amirliklari va Marokash Isroil bilan diplomatik aloqalar o‘rnatdi. Bugungi urush fonida esa arab davlatlari ichida aynan Birlashgan Arab Amirliklari Isroil va AQShga eng yaqin pozitsiyani egallab bormoqda.
Amirliklar strategik jihatdan Isroilga yanada yaqinlashgani kuzatilmoqda. Bu holat arab davlatlari o‘rtasida Isroilni tan olmaslik bo‘yicha shakllangan tarixiy konsensusning yemirilayotganini anglatadi. Avval ham Misr va Iordaniya Isroil bilan aloqalar o‘rnatgan edi, biroq ularning ritorikasi tanqidiy ruhda saqlanib qolgan. Hozirgi vaziyatda esa BAA va Isroil o‘zaro munosabatlarni ochiqchasiga strategik ittifoq darajasiga olib chiqmoqda. Bu esa BAAning siyosiy va geosiyosiy tanlovi aniq va keskin ekanini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, mintaqadagi boshqa davlatlar, xususan Qatar va Saudiya Arabistoni AQShning xavfsizlik kafolatlariga nisbatan shubha bilan qaray boshladi. Ular uchun muhim savol shuki: agar kelajakda Isroil va arab davlatlari o‘rtasida to‘qnashuv yuzaga kelsa, AQSh neytral qoladimi yoki to‘liq Isroil tomonida turadimi? Mavjud tajriba AQShning bir tomonlama pozitsiya egallash ehtimoli yuqoriligini ko‘rsatmoqda.
Yana bir muhim o‘zgarish – Eron omiliga bo‘lgan munosabatning transformatsiyasidir. Avvallari arab davlatlari uchun asosiy strategik tahdid sifatida Eron ko‘rilgan bo‘lsa, so‘nggi yillarda, ayniqsa 2023 yil 7 oktyabrdan keyingi voqealar fonida, Isroil agressiyasi markaziy o‘ringa chiqdi. Endilikda mintaqadagi ko‘proq doiralarda Isroil asosiy strategik tahdid sifatida baholanmoqda.
Isroilning ideologik va diniy asoslangan siyosiy qarashlari mintaqadagi ziddiyatlarning uzoq muddat davom etishini anglatadi. Ya’ni arab davlatlari va Isroil o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar hali yakunlanmagan.
