Jeddah Tower me’mori ikki kilometrlik osmono‘par binolar qachon paydo bo‘lishini aytdi

Gill Adrian Smit va Robert Forest bilan birga Chikagoda joylashgan Adrian Smith + Gordon Gill Architecture byurosiga asos solgan. Ushbu kompaniya baland binolar loyihasiga ixtisoslashgan bo‘lib, Jeddah Tower loyihasi muallifi hisoblanadi.

Asrning eng kutilgan me’moriy obektlaridan biri bo‘lgan bu o‘ta baland osmono‘par hozir Saudiya Arabistonidagi Jidda port shahri yaqinida qurilmoqda.

Yaqin vaqt ichida u Dubaydagi 828 metrlik Burj-Xalifa minorasidan o‘zib ketishi kerak. Burj-Xalifa Gillning hamkori Adrian Smit tomonidan u SOM kompaniyasida ishlagan davrida loyihalashtirilgan. Shu tariqa Jeddah Tower dunyodagi eng baland binoga aylanishi kutilmoqda. O‘tgan hafta minora 100-qavat belgisiga yetdi, biroq qurilish jarayoni doim ham silliq kechmagan.

Loyiha 2013 yilda boshlangan, ammo keyinchalik ishlar turli sabablarga ko‘ra bir necha bor to‘xtatilgan va qayta tiklangan. Bunga moliyaviy qiyinchiliklar, Covid-19 pandemiyasi va texnik muammolar sabab bo‘lgan.

Eng jiddiy zarbalardan biri 2017 yilda Saudiya Arabistonidagi korrupsiyaga qarshi kampaniya doirasida Binladin Group kompaniyasi egasi hibsga olinganidan keyin ushbu pudratchining loyihadan chetlatilishi bo‘ldi. O‘sha kampaniya davomida loyiha developeri shahzoda Al-Valid bin Talal Ol Saud ham qo‘lga olingan edi.

Shunga qaramay, 2025 yil boshida qurilish rasman qayta tiklanganidan so‘ng, Gillning aytishicha, Jeddah Tower 2028 yilda yakunlanish sari ishonch bilan harakat qilmoqda va o‘zining ulkan maqsadlaridan voz kechmagan.

Bu jihatdan uning istiqboli Saudiya Arabistonidagi boshqa yirik loyihalar, masalan, The Line taqdiri bilan keskin farq qiladi.

Gillning fikricha, Jeddah Tower’ning asosiy farqi shundaki, uning ambitsiyasi — osmonga bir kilometrgacha ko‘tarilish — haqiqatan ham realdir.

“Saudiya Arabistonidagi barcha loyihalar orasida aynan shu loyiha belgilangan muddatda yakunlanish uchun real imkoniyatga ega edi. Uni konsepsiyaning aniqligi va qurilish, iqtisodiyot hamda vaqt nuqtai nazaridan tushunarli sharoitlarda amalga oshirish mumkinligi ajratib turadi”, — dedi Gill.

Bir kilometrlik Jeddah Tower osmono‘par binosi qurilishi haqida Gill bugungi bilim va texnologiyalar bilan bir kilometrdan ancha baland binolar qurish to‘liq mumkin, deb hisoblaydi.

“Biz ikki kilometr balandlikdagi loyihalarni ko‘rib chiqqanmiz. Texnik va texnologik nuqtai nazardan bu to‘liq amalga oshirsa bo‘ladigan ish”, — dedi u.

2024 yildayoq Britaniyaning Foster + Partners me’moriy byurosi Saudiya Arabistonida ikki kilometrlik osmono‘par bino bo‘yicha maxfiy loyiha ustida ishlayotgani haqida xabarlar paydo bo‘lgan edi.

“Hozirning o‘zida Jeddah Tower’dan ham baland bo‘lishi mumkin bo‘lgan loyihalar ishlab chiqilmoqda. Ammo ehtimol, biz ularni yana 10–15 yil davomida ko‘rmasligimiz mumkin”, — dedi Gill.

Gill Jeddah Tower’ni xarajat va natija nisbati bo‘yicha eng samarali o‘ta baland binolardan biri deb ataydi. Osmono‘par yuqoriga qarab torayib boradigan shaklga ega bo‘ladi va unda pog‘onasimon chiqiqlar bo‘lmaydi. Bu esa yuklama uzatiladigan nuqtalar sonini jiddiy kamaytiradi.

Konstruksiya harakati nuqtai nazaridan bino juda mustahkam. Shu bilan birga, u uch nurli tuzilmaga ega bo‘lib, xuddi uchoyoq kabi ishlaydi. Bu uy-joy yoki ofislar uchun qulay rejalash imkoniyatlarini ochadi va derazadan ko‘rinishlarga zarar yetkazmaydi. Muhandislik nuqtai nazaridan bu nihoyatda samarali yechim hisoblanadi.

Gillning aytishicha, Jeddah Tower loyihasi butun me’morchilik va qurilish sohasining rivojlanishiga turtki beradi. Beton texnologiyalari, konstruktiv yechimlar, binoning shamol ta’siridagi harakati, kislorod ta’minoti tizimlari, muhandislik infratuzilmasi, xavfsizlik mezonlari va vertikal transport — bularning barchasi har bir shunday loyiha bilan yangi rivojlanish bosqichiga chiqadi.

“Bu o‘ziga xos tadqiqot laboratoriyasi. U qurilishning texnik jihatlarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi. O‘ta baland binolar ustida ishlash jarayonida olgan saboqlarimizni me’morchilikning turli turlari va miqyoslarida qo‘llash mumkin”, — dedi Gill.