Isroilning «obrösini tökkan» Ben-Gvir va Eronni kutişga tayyor Tramp – kun dayjesti
|19:49 / 21.05.20265 3119 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqea va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomada taniştiramiz.
Isroil flotiliya a’zolarining huquqlarini buzmoqda
Isroil politsiyasi Ğazoga humanitar yordam olib ketayotgan flotiliya bortidagi faollarni tizzalab, qöllarini orqasiga boğlagan holda qator qilib ötirişga majbur qildi.
Seşanba kuni xalqaro suvlarda töxtatilgan flotiliya faollari qölga olingan va keyinçalik Isroil portiga olib kelingandi. Qölga olingan 430 nafar faol 40 dan ortiq davlatning fuqarolari hisoblanadi.
Politsiya ularni hibsga olgaç, Isroilning Milliy xavfsizlik vaziri, öta öng radikal Itamar Ben-Gvir ijtimoiy tarmoqqa video joylaştirdi. Videoda politsiya xodimlari «Ozod Falastin!» deb hayqirgan ayol faolni yerga yiqitişga majburlayotgani aks etgan.
Videoda, şuningdek, portning oçiq maydonida yuzlab faollar qöllari plastik qisqiçlar bilan boğlangan holda, qator bölib tizzalab ötirgani körinadi. Orqa fonda qurollangan askarlar hududni nazorat qilib yuribdi.
«Bular bu yerga katta qahramon bölib kelgandi. Endi ularga qarang. Ularning hozirgi ahvolini köring — na qahramon va na boşqa narsa», degan Ben-Gvir.
Ben-Gvirning bu pozitsiyasi Isroil koalitsion hukumatida ham kuçli e’tirozga sabab böldi. Taşqi işlar vaziri Gideon Tsaar uşbu video tufayli Ben-Gvirni Isroilga zarar yetkazişda aybladi. Boş vazir Binyamin Netanyahu flotiliyani töxtatiş huquqini himoya qildi, biroq Ben-Gvirning faollarga bölgan munosabati «Isroil qadriyatlari va me’yorlariga töğri kelmasligini» aytdi.
Netanyahu faollarni imkon qadar tezroq mamlakatdan deportatsiya qiliş böyiça körsatma berganini bildirdi.
Italiya boş vaziri Jorjia Meloni flotiliya faollariga nisbatan xatti-harakatni «mutlaqo yöl qöyib bölmaydigan holat» deb atadi. U keskin bayonotida, Italiya Isroildan uzr söraşini kutayotganini bildirdi.
Janubiy Koreya prezidenti Li Jye Myun Isroilning harakatlarini «barça çegaralardan çiqiş» deb baholadi. «Hibsga olişning huquqiy asosi nima? Bu Isroilning hududiy suvlarimi?» deya savol qöydi Li.
Turkiya ham faollarga nisbatan sodir etilgan şafqatsiz munosabatni qoraladi va fuqarolarini ozod qiliş borasida işlar olib borilayotganini aytdi.
Mavzuga oid
Fransiya, Kanada, Ispaniya, Portugaliya va Niderlandiya Ğazo flotiliyasi a’zolariga bölgan munosabat sababli öz mamlakatlaridagi Isroil elçilarini çaqirtirdi.
Tramp kutişga tayyor, Eron esa hujumlarga
Payşanba kuni Eron Vaşingtonning uruşni yakunlaş böyiça sönggi pozitsiyasini körib çiqayotganini ma’lum qildi.
«Biz AQŞning nuqtai nazarini qabul qilib oldik va ularni körib çiqyapmiz», degan Eron taşqi işlar vazirligi sözçisi Ismoil Baqoiy. Uning qöşimça qilişiça, Pokiston Tehron va Vaşington örtasida vositaçilik missiyasini davom ettirmoqda hamda hozirgaça bir neça bosqiçli muloqotlar bölib ötgan. Çorşanba kuni Pokiston içki işlar vaziri Tehronda bölgandi.
Avvalroq AQŞ prezidenti Donald Tramp Tehrondan «töğri javoblar» oliş uçun bir neça kun kutişga tayyorligini bildirgandi.
«Menga işonavering, agar biz töğri javob olmasak, hammasi juda tez sodir böladi. Biz hammamiz harakatga tayyormiz», dedi Tramp Endryus qöşma harbiy bazasida jurnalistlarga. Qança vaqt kutişi haqidagi savolga Tramp: «Bu bir neça kun bölişi mumkin, lekin hammasi juda tez hal bölib ketişi ham heç gap emas», deb javob berdi.
Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi esa hujumlar qaytalanişidan ogohlantirdi. Bayonotda: «Agar Eronga qarşi tajovuz takrorlansa, va’da qilingan mintaqaviy uruş bu safar mintaqa çegaralaridan ham taşqariga çiqadi», deyiladi.
Eron şu haftada AQŞga özining sönggi taklifini taqdim etdi. Tehronning tavsiflariga köra, bu taklif asosan Hörmuz böğozini nazorat qiliş, uruş yetkazgan zararni qoplaş, sanksiyalarni bekor qiliş, muzlatilgan aktivlarni qaytariş va AQŞ qöşinlarini olib çiqib ketiş kabi talablarini öz içiga oladi.
Rossiya–Xitoy gaz quvuri böyiça kelişolmadi
Çorşanba kuni Pekinda ötkazilgan sammitda Xitoy va Rossiya yetakçilari AQŞ prezidentining ayrim harakatlarini qoraladi. Uşbu voqea Xitoy rahbari Trampni Pekinda qabul qilganidan bir hafta ötib yuz bermoqda.
Si Jinping va Vladimir Putin imzolagan qöşma bayonotda aytilişiça, Trampning yer va koinotga asoslangan raketalarni tutib qoliş tizimi rejasi global strategik barqarorlikka tahdid soladi. Şuningdek, hujjatda Vaşington yadroviy arsenallarini çeklovçi şartnomaning amal qiliş muddatini uzaytirmagani uçun tanqid qilingan.
Ammo global xavfsizlik masalalarida bir ovozdan gapirgan bölsa-da, ikki davlat yetakçisi Moskvaning ança vaqtdan beri intilayotgan yutuğiga erişa olmadi. Ya’ni Rossiyadan Xitoyga sotiladigan tabiiy gaz hajmini ikki barobardan ziyod oşiriş imkonini beruvçi yangi gaz quvuri böyiça şartnoma imzolanmadi.
Putinning 2025 yil sentabrdagi taşrifida Rossiyadan Möğuliston orqali Xitoyga yiliga 50 milliard kub metr gaz yetkazib beradigan 2600 kilometrlik loyiha haqida gap ketgandi.
Xitoy bu loyiha haqida jamoatçilikka juda kam narsa oşkor qilgan. Xususan, çorşanba kuni ham gaz quvuri haqida umuman töxtalmadi. Tahlilçilarga köra, gaz narxini belgilaş kabi asosiy masalalar hamon hal etilmagan va muzokaralar yillar davom etişi mumkin.
AQŞ Kastroga ayblov e’lon qildi
Çorşanba kuni Amerika Qöşma Ştatlari Kubaning sobiq prezidenti Raul Kastroga qarşi jinoiy ayblov e’lon qildi. Bu Vaşingtonning oroldagi kommunistik hukumatga nisbatan bosim kampaniyasi va Tramp Kubada rejimni özgartirişga intilayotgan bir vaqtda yuz berdi.
Kastro va Kuba harbiylarining beş nafar qiruvçi uçuvçisiga qöyilgan ayblovlar 1996 yilda sodir bölgan voqea bilan boğliq. Öşanda Kuba qiruvçi samolyotlari kubalik muhojirlar guruhi tomonidan boşqarilayotgan samolyotlarni urib tuşirgan edi.
94 yoşli Raul Kastro AQŞ fuqarolarini öldiriş uçun til biriktiriş, qotillik va samolyotlarni yöq qiliş böyiça ayblanmoqda. U şu oy boşida Kubada omma oldida köriniş bergandi.
AQŞning xorijiy yetakçilarga nisbatan jinoiy ayblovlar qöyişi kamdan kam kuzatiladigan holat.
«Uni hibsga olişga order berilgan, şuning uçun biz uning bu yerga öz xohişi bilan yoki boşqa yöl bilan kelişini kutamiz», dedi AQŞ adliya vaziri Toddy Blanş.
Kubaning amaldagi prezidenti Migel Dias-Kanel bunga javoban post yozib, 1996 yilgi hukumat samolyotlarni urib tuşirişda öz hududini himoya qiliş uçun qonuniy yöl tutganini ta’kidladi. Uning aytişiça, uşbu ayblov Kubaga qarşi harbiy harakatlarni oqlaşga qaratilgandek körinadi va bu katta xato böladi.
Qora dengiz uzra xavfli manyovrlar
Buyuk Britaniya Mudofaa vazirligi ötgan oyda Rossiyaning ikkita harbiy samolyoti Qora dengiz ustida qirollikning qurolsiz josus samolyotini «bir neça bor va xavfli tarzda» tösib qolganini ma’lum qildi.
Rossiyaning Su-35 qiruvçi samolyoti «Rivet Joint» razvedka samolyotiga şunçalik yaqin kelganki, buning oqibatida samolyotning favqulodda tizimlari işga tuşib ketgan va avtopilot öçib qolgan.
Şuningdek, Su-27 qiruvçi samolyoti Britaniya samolyotining old qismidan olti marta uçib ötgan va uning burun qismiga 6 metrgaça yaqinlaşgan.
Mudofaa vaziri Jon Xilining ta’kidlaşiça, bu hodisa 2022 yildan buyon Rossiya tomonidan sodir etilgan eng xavfli harakat hisoblanadi. Öşanda Qora dengiz uzra «özboşimça» uçuvçi «Rivet Joint» samolyotiga raketa otgandi.
Britaniyaga köra, samolyot NATOning şarqiy qanotini himoya qilişga kömaklaşiş maqsadida navbatdagi xalqaro parvozni amalga oşirayotgan bölgan.
«Bu harakatlar jiddiy halokatlar xavfini va vaziyatning keskinlaşişi ehtimolini keltirib çiqaradi. Ammo ittifoqçilarimiz va manfaatlarimizni Rossiya tajovuzidan himoya qiliş majburiyatidan qaytara olmaydi», dedi Xili.
Britaniya mudofaa vazirligi sönggi tösiqlar mintaqada Rossiya tajovuzkorligining kuçayişi fonida yuz berganini bildirdi. Vazirlik bunga misol tariqasida yaqinda Şimoliy dengizda Britaniyaning muhim suvosti infratuzilmasi hududida Rossiya suvosti kemalarining faollaşganini körsatdi.
