Hafta davomida Rossiya prezidenti Putin Xitoyga bordi. Taşrif Rossiya poytaxtiga Ikkinçi jahon uruşi davridan buyon amalga oşirilgan eng yirik hujumdan keyin amalga oşirildi. Isroillik radikal vazir Ğazo blokadasini yorib ötişga uringan kema faollarini tahqirladi. Eron AQŞning boyitilgan uranni topşiriş talabiga «yöq» demoqda. Quyida haftaning ba’zi muhim voqealarini eslaymiz.
Yadroviy maşğulot
Hafta davomida Rossiya va Belarus yadro qurolini qöllaş böyiça harbiy maşğulot ötkazdi. Ötgan yili Rossiya Belarus hududida yadroviy kallaklarni joylaştirgandi. Maşğulotda asosan belaruslik harbiylarning yadro qurolini işlatişda tayyorgarligi sinovdan ötkazilgan. Bu maşğulotlar NATO çegarasidagi davlatda ötgani e’tiborga molik.
Yadroviy tayyorgarlik fonida Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko «mamlakat Ukrainadagi uruşga qöşilişga tayyorligini» aytdi: «agar bizga qarşi hujum bölsa, biz ham uruşga qöşilamiz».
Rossiya uruş boşlanganidan buyon köp marta özining yadroviy kuçini köz-köz qildi. Ayniqsa, frontda işlar yurişmasa, bu iş odatga aylandi. Hozir ham yadroviy qurol Ukraina Rossiya şaharlariga, hatto Moskvaga yoppa hujumlar uyuştirayotgan bir vaqtda sinovdan ötkazildi. Kiyev Belarusdagi maşğulotlardan keyin yana bu davlat hududidan hujum bölişidan hayiqib qoldi. Yadroviy maşğulotlar fonida Zelenskiy mamlakatning Belarus bilan çegarasiga borib, Lukaşenko va davlatini Ukrainaga hujum oqibatidan ogohlantirdi.
Putin Xitoyga bordi
Amerika prezidenti Donald Trampdan keyin Rossiya prezidenti Vladimir Putin ham Xitoyga bordi. Tramp va Si Jinping dunyo miqyosidagi qaraşlarni muhokama qilib, heç qanday şartnoma imzolamagandi. Lekin Putin va Si qirqta hujjat imzoladi. Imzolangan hujjatlar şunçalik köpki, ular orasida «Amur yölbarslarini himoya qiliş böyiça» kelişuv ham bor.
Biroq Putin va Si eng asosiy masala – «Sila Sibiri-2» gaz quvuri qurilişi böyiça kelişa olmadi. Pekinga taşrif buyurgan Amerika prezidenti Tramp «Tayvan uçun Xitoy bilan uruşmaymiz, ularning mustaqil bölişi bilan işim yöq», degandi. Putin «Rossiya Tayvan mustaqil bölişiga qarşi ekanini» aytib Sini xursand qildi. Şu tariqa Çin raisi bir hafta içida ham Rossiya, ham Amerika prezidentiga «Tayvan mustaqil bölişiga qarşi ekanini» ayttirib oldi.
Mavzuga oid
Yevropa «Tolibon» bilan gaplaşmoqçi
Yevropa Ittifoqi Afğonistonda hukumatni qölga olgan «Tolibon» vakillarini Bryusselga taklif qilib, afğon muhojirlari masalasini muhokama qilişi kutilmoqda. Bu haqda bir qator yirik naşrlar yozib çiqdi. Uçraşuv amalga oşsa, bu toliblarning Yevropaga ilk rasmiy taşrifi böladi.
Hozirça taşrif qaysi sanada amalga oşişi aniq emas. Jurnalistlar tanişgan xatda aytilişiça, Yevropa Ittifoqi uçraşuvni «ba’zi a’zo davlatlar iltimosiga köra» taşkillaştirmoqçi. Lekin bu uçraşuv Yevropa toliblar hukumatini tan olişini anglatmaydi. Uçraşuvda afğon migrantlarini öz yurtiga qaytariş masalasi muhokama qilinadi.
«Tolibon» hukumatni qölga olganidan keyin imkonini qilib qoçib ketgan afğonlar Yevropa davlatlaridan ham siyosiy boşpana söragan. Köhna qit’a davlatlari ularni öz yurtiga qaytarişda muammoga duç kelmoqda, çunki Afğoniston bilan diplomatik aloqa yöq. Bundan taşqari, Afğonistonga qaytgan qoçoqlar tirik qolişiga heç kim kafolat berolmaydi. Şu bois ittifoq amaldagi hukmron kuç bölmiş toliblar bilan bu jiddiy masalani muhokama qilmoqçi.
Radikal Ben Gvir
Isroil milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir Ğazo blokadasini yorib ötişga uringan navbatdagi kema a’zolarini qölga oliş tasvirlangan video e’lon qildi. «Butun Falastin yerlari Isroilga tegişli ekanini» iddao qilib, hatto falastinliklarni haydab çiqariş kerak deb hisoblaydigan radikal kayfiyatdagi bu vazirning videosi hatto Isroilda ham yaxşi qarşilanmadi, Netanyahu uni tanqid qildi.
Ğazoga oziq-ovqat olib borişga uringan faollar Isroil harbiylari tomonidan qölga olinib, qöli boğlangan, yuzi yerga qaratib qöyilgan, tahqirlangan va barçasi videoga olingan. Qöli boğliq odamlar orasidan Isroil bayroğini kötarib yurgan Ben Gvir ibroniy tilida ularni mazax qilgan.
Moskvaga hujum
Ukraina Rossiya poytaxti Moskvaga dron hujumi amalga oşirdi. Bu uruşning beşinçi yilida Rossiya poytaxtiga qilingan eng katta hujum böldi. Şunçaki fakt: Ikkinçi jahon uruşidan buyon Moskva bunday jiddiy hujumga uçramagandi. Ukrainlar bir keça davomida butun Rossiya böylab 600 taga yaqin dron uçirdi. Bu front çiziğida işlatilayotgan FPV dronlar emas, turli-tuman jiddiy dronlar.
Bu hujumdan keyin Moskva aholisi uruşni çinakamiga öz tanasida his qildi. Moskviçlar internetga qöyilgan çeklovlarni yana tanqid qilişdi, axir hukumat bu çeklovlarni aynan «Ukraina hujumining oldini oliş uçun» deb izohlagandi-da. Vaholanki, Ilon Mask Rossiyada Starlink'ni öçirişi, keyin Telegram bloklanişi frontda Rossiya uçun jiddiy muammolar tuğdirgan.
Ukraina jang maydonida kuçlar teng bölmagani sabab turli taktikalarni sinab körmoqda. Ulardan biri front köz ilğamas olişda deb öylayotgan rossiyaliklar uruşni öz tanasida his qilişini ta’minlaşdir. Ya’ni front çiziğidan imkon qadar uzoqroqqa zarba beriş. Bu borada ukrainlar taktikasi iş beryapti, ular hatto Tataristongaça samolyot tipidagi dronlar bilan zarba berişdi. Ukrain dronlari Rossiyaning juda köp olis hududlariga yetib bordi.
Moskvaga amalga oşirilgan hujum ana şu taktikaning eng asosiy qismi böldi. Çunki poytaxtdagi portlaşlar Rossiya uçun jiddiy hujum hisoblanadi. Harbiy jihatdan bu heç narsani özgartirmas, lekin ruhiy jihatdan bu juda jiddiy zarba böldi. Moskva Hitler armiyasi hujumidan keyin bunday hujumga, umuman heç qanday hujumga uçramagandi axir.
Eron uranni bermaydi
Otasining ölimidan keyin Eron oliy rahbari etib saylangan Mujtaba Xominaiy hamon omma oldida köriniş bermadi. Aftidan, uning Amerika zarbasidan keyin yaralangani rostga öxşaydi. Tehron xavfsizlik sabab uni körsatmayotgan bölişi ham mumkin. Lekin Xominaiy oxirgi vaqtlarda buyruqlar bera boşlagan körinadi.
Reuters'ga sizdirilgan xabarda aytilişiça, yangi oliy rahbar mamlakatdagi boyitilgan uranni olib çiqib ketişni taqiqlagan. Vaholanki, AQŞ Erondagi uruşni tugatişining asosiy şarti sifatida aynan yarim tonnaga yaqin boyitilgan uranni topşirişni talab qilayotgandi. Tramp Eron boyitilgan uranni qöşqöllab topşirişga roziligini bir neça marta aytib böldi, lekin Tehrondan berilayotgan bayonotlar Trampning gaplarini rad etmoqda.
Hafta suratlari
Sözimizni hafta suratlari bilan yakunlaymiz. Har ikki surat ham amerikalik hamkasblarimiz tomonidan olingan. Birinçi suratda Mars sayyorasining noodatiy tasvirini körişingiz mumkin. NASA'ning kosmik qurilmasi yordamida olingan kadrda qizil sayyora yangi çiqqan oyga öxşab körinadi.
Qurilma Mars atrofidan uçib ketayotganda bu kadrni olgan. Umuman NASA'ga Marsdan minglab yangi suratlar kelib tuşgan, tabiiyki, ular eng asosiy kadrlarni körsatmaydi, lekin şunisiga ham rozimiz. Bu yil amerikalik fazogirlar uçun juda muvaffaqiyatli keçmoqda. Ilon Mask va NASA'dagi daho olimlar insoniyatni borgan sari koinotga yaqinlaştirmoqda.
Ikkinçi rasm Amerikaning Virjiniya ştatidagi harbiylar qabristonida olingan. Amerika armiyasi serjanti yelkasiga qizini kötargan köyi qabrlarga mamlakat bayroğini qadab çiqmoqda.
Amerikada 25 mayni xotira kuni sifatida nişonlaşadi, har yili bayram arafasida harbiylar qabriga bayroq qadaş odatga aylangan. Bu qabristonga juda köp harbiylar kömilgan, ularning köpi tabiiyki, uruşlarda ölgan. Bu surat uruş dahşatini ifodalaydi.
Agar mantiqsiz uruşlar bölmaganda, mana şu otasining yelkasidagi qizaloq Amerika bayroğini harbiy qabriga qadamagan, munkayib qolgan öşa harbiyning qöliga bergan bölardi balki... Unutmang, heç bir uruş, heç qanday da’vo inson ölimiga arzimaydi. Vatanni himoya qiliş uçun bosqinçiga qarşi uruşiş bundan mustasno, albatta!
