Yer yuzida shunday mamlakatlar bor-ki, mustaqillikka erishganiga 50 yildan oshgan bo‘lishiga qaramay, u mamlakatlarda hamon qirg‘inbarot urushlar davom etmoqda. Xalqi och-nahorlikda, sarson-sargardonlikda umr kechirmoqda. Buni biz Afrika mamlakatlari misolida ko‘rishimiz mumkin.
O‘tgan asrning 60-yillarini tom ma'noda Afrika yili deb atash mumkin. O‘z mustaqiligini qo‘lga kiritgan Afrika mamlakatlari xalqlari o‘z kelajaklariga katta umid bilan boqishgan edi. Ular yaxshi hayot bir zumda amalga oshishiga ishonishgandi. Ochig‘ini aytish kerak-ki, mustaqillikka erishgan mamlakatlar o‘z davlat apparati, armiya va politsiyasini shakllantira boshladi. O‘z madaniyatini rivojlantirish imkoniyati paydo bo‘ldi. BMT va boshqa xalqaro tashkilotlarga a'zo bo‘lib kirish orqali mustaqilikka erishgan mamlakatlarning xalqlari ertangi kunga ishonch bilan qadam tashlashdi. Yosh davlatlar BMTning ixtisoslashgan muassasalari, xorijiy mamlakatlar, xalqaro moliya tashkilotlari, banklardan har tomonlama yordam ola boshladi. Shu bilan birga sovuq urush davrida yirik davlatlarning Afrika mamlakatlariga qiziqishi va ta'siri ham kuchayib bordi. Mustaqilikka erishgan Afrika mamlakatlarining hukumatlari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish loyihalarini yirik davlatlarning rejalari asosida olib borishga majbur bo‘ldi. Ayrim mamlakatlar kapitalistik, ayrimlari esa nokapitalistik yo‘lni tanladi. Biroq Afrika mamlakatlari uchun har ikki yo‘l ham o‘zini oqlmagandek bo‘ldi. Deyarli barcha mamlakatlarda bekordan bekorga insonlarning qoni to‘kildi. Chunki bu mamlakatlarda fuqorolar urushi boshlanib ketdi. Bir qator Afrika mamlakatlari mustaqil taraqqiyot yo‘lini tanlagan bo‘lishlariga qaramay, qashshoqligicha qolaverdi. Bunga hukumat rahbarlarining taraqqiyot yo‘lini o‘z vaqtida ishlab chiqmagani sabab bo‘lgani aytiladi. Bu mamlakatlarda davlatchilik qurilishi o‘ta murkkablik bilan kechdi.
Afrika mamlakatlarining ayrimlarida bosh-boshdoqlik yuzaga keldi. Boshqaruv apparatiga professional bo‘lmaganlar kelib qoldi. Bu, o‘z navbatida, byurokratik apparatning samarasiz ishlashiga olib keldi. Korrupsiya avjiga chiqdi. Mahalliychilik yuzaga keldi. Bu aholining boshqaruv apparatiga ishonchini susaytirdi. Jamiyatda faqatgina qurolli kuchlargina birlashgan kuch sifatida yuzaga chiqdi. Bu, o‘z navbatida, harbiy to‘ntarishlariga sabab bo‘ldi.
Bir qator mamlakatlarda giyohvand moddalar noqonuniy savdosi, noqonuniy tarzda oltin va olmoslar qazib olish, hatto odam savdosi avjiga chiqdi. Jahon Yalpi Ichki Mahsulotida Afrika mamlakatlari ulushi qisqarib ketdi. Aholi jon boshiga ishlab chiqariladigan mahsulotlar ham kamaydi. Mustaqillika erishgan davlatlar o‘rtasidagi chegaralarning sun'iy ravishda belgilangani ham bir qator muammolarni keltirib chiqardi. Shu kabi muammolarga barham berish maqsadida 1963 yilda Afrika Birligi tashkiloti tashkil etildi. Biroq shunga qaramay Afrikada etnik to‘qnashuvlar yuz berib turdi. Afrikaning biror bir mamlakatida yuz bergan etnik to‘qnashuvlar qit'aning barcha burchaklarida o‘zining aks-sadosini berdi.
