«Qurdikmi, qurdik. Qolgani bir gap bölar...»

Şu örinda haqli savollar tuğiladi.

Xöş, nega ayrim tuman va şaharlarda Prezident Farmoni ijrosi ta'minlanmadi? Bunga kim aybdor yoki nima sabab? Qurilib, foydalanişga topşirilgan Nuroniylar maskanlarida bugun ahvol qanday? Keksalar uçun barpo etilgan bu binolar aslida kimga tegişli? Hozirda bu inşootlardan samarali foydalanilyaptimi?

Joriy yilning 30 iyun holatiga köra, respublikamizdagi 200 ta tuman (şahar)ning 118 tasida “Nuroniylar maskani” foydalanişga topşirilgan. Şundan 81 tasi yangidan qurilgan bölsa, 37 tasi ta'mirlanib, zamon talablariga mos tarzda jihozlangan. Yana 21 ta tumanda maskanlar qurilişi davom etyapti, 12 ta eski binoda esa ta'mirlaş işlari bajarilyapti.

Jumladan, Toşkent viloyatida hozirgaça 21 ta tuman va şahardan bor-yöği 2 tasida (2008 yil 1 iyul holatiga köra) “Nuroniylar maskani” barpo etilgan, 15 ta tumanda esa umuman mablağ ajratilmagani sababli quriliş işlari hali boşlanmagan. Prezident farmoni e'lon qilinganiga ikki yil, ijro muddati ötib ketganiga, hademay, bir yil tölsa-yu, viloyatdagi ayni masalaga mutasaddi rahbarlar hanuz “Olma piş, oğzimga tuş”, deb ötiraverişsa. Bu holatni qanday izohlaş mumkin?!

Keling, aniq misollarga murojaat qilamiz. 2018 yil 21 iyunda Çinoz tumani hokimining “Nuroniy” jamğarmasi tuman bölimiga Çinoz şahri madaniyat va istirohat boği hududidan “Nuroniylar maskani” qurilişini loyihalaştiriş uçun yer ajratiş töğrisida”gi qarori qabul qilingan. Taajjub, Prezident farmonida uşbu maskanlarni qurib, foydalanişga topişiriş muddati 2017 yil 1 sentabrga qadar, deb aniq belgilangan bölsa-da, tuman hokimi oz emas, köp emas, qariyb ikki yil keyin qaror çiqarib tursa! Buni qanday izohlaş mumkin?

Şu yil aprel oyida Toşkent viloyatining ma'muriy markazi — Nurafşon şahrida “Nuroniylar va Mahalla markazi” majmuasi foydalanişga topşirilganidan köpçilik xursand böldi. Axir, keksalar orziqib kutgan yangi inşoot quriladi-yu, quvonmay böladimi?!

Yöq, ortiqça suyunişga şoşilmaylik. Sababi, Toşkent viloyati hokimining 2018 yil 27 yanvardagi “Fuqarolarning özini özi boşqariş organlari faoliyatini muvofiqlaştiriş böyiça Toşkent viloyati kengaşi va “Mahalla” xayriya jamoat fondi viloyat bölimini ma'muriy bino bilan ta'minlaş töğrisida”gi  qarori “milt” etgan quvonçni çipakka çiqardi.

Nega deysizmi? Boisi, viloyat hokimi qarorida yuqoridagi kengaş hamda fondning viloyat bölimini “Nuroniy” jamğarmasi viloyat bölimi uçun qurilayotgan binoga joylaştirilişi hamda uşbu maskan “Nuroniylar va Mahalla markazi” deb yuritilişi körsatilgan.

Ajabo, köz körib, quloq eşitmagan bu “antiqa” nomni kim öylab topdi ekan? Prezidentimizning 2016 yil 28 dekabrdagi “Özbekiston faxriylarni ijtimoiy qöllab-quvvatlaş “Nuroniy” jamğarmasi faoliyatini yanada takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi Farmonida maskanning qanday nomlanişi va topşiriliş muddati aniq-ravşan belgilab qöyilgan bir paytda yuqoridagi “yangilik”ni qanday tuşuniş kerak?

Bu hali hammasi emas. Uşbu holdan fiğoni falakka kötarilgan “Nuroniy” jamğarmasi Toşkent viloyati bölimi raisi S.Asatovning jamğarma respublika Boşqaruviga ma'lum qilişiça, bugungi kunda “Nuroniy” jamğarmasi viloyat bölimi mazkur binoga ijara asosida joylaştirilgan. Ustiga ustak, “Mahalla” xayriya jamoat fondining viloyat bölimi raisi “Nuroniy” jamğarmasiga ötkazib berilişi lozim bölgan haşar pulidan elektr, isitiş, suv va soliq uçun 20 million söm mablağni uşlab qolgan.

Taajjubki, hokimning şu yil yanvar oyidagi qarori qöl kelib, “Nuroniylar maskani” binosi “Mahalla” xayriya jamoat fondi viloyat bölimi balansiga ötkazib berilgan. Şu tariqa fond binoning 80 foiziga, jamğarma bölimi esa bor-yöği 20 foiziga, ya'ni atigi törtta xonaga joylaşgan. “Nuroniylar maskani”dagi tibbiyot xonasi, sport zali, oşxona, kutubxona ham “Mahalla” xayriya jamoat fondi viloyat bölimining “omadli” xodimlariga nasib etgan.

Qiziq, Prezident farmonida belgilangan topşiriqni har kim öziça talqin qilib, ijro etaversa, natija va samaradorlik nima böladi? Bu bilan kim kimni aldamoqçi?

Endi Toşkent şahridagi holatga razm solaylik. Ma'lumotlarga köra, poytaxtning 11 ta tumanidan bor-yöği 3 tasida “Nuroniylar maskani” barpo etilib, öz egalariga topşirilgan, 5 tasida esa mablağ ajratilmagani bois, quriliş boşlanmagan. Bundan hayron bölgan jamğarmaning şahar bölimi raisi Rustam Kalonov 2017-2018 yillarda barça tuman hokimliklariga ahvolni önglaşni sörab, xat yuborgan.

Uşbu xatga Şayxontohur tumani hokimining birinçi örinbosari Ş.Sadiqov tomonidan yöllangan javobni öqigan kişi hayratdan yoqa uşlaşi aniq. Ixçamgina yozilgan ikki bandli “rasmiy” xatda, jumladan, şunday deyiladi:

“...Murojaatingizda “Nuroniy” jamğarmasi bölimi xonasini ta'mirlaş maqsadida sarf-xarajatlarni qoplaş tuman byudjyeti xarajatlar smetasida közda tutilmagani sababli, uşbu xarajatlar “Nuroniy” jamğarmasining şaxsiy yoki homiylikka olgan taşkilotlarning mablağlari hisobiga qoplanişi mumkinligi ma'lum qilinadi”.

Tuman hokimining birinçi örinbosari hazillaşdimikin, deb öylab qolasan, kişi. Binobarin, Farmonda bu xayrli vazifa hokimlik zimmasiga yuklanganini janob Sadiqov bilmasmikan?

Yaqinda Çilonzor tumanida işga tuşirilgan “Nuroniylar maskani”, “Mahalla”, “Oila” hamda “Yoşlar” markazi binosi ham tuman körkiga körk bölib qöşildi. Bizningça, buyam aslida, bir öq bilan törtta quyonni urişdan boşqa narsa emas-ov!

Yaqinda “Nuroniy” jamğarmasi respublika Boşqaruvi tomonidan tuzilgan işçi guruh poytaxt tumanlarida bölib, bu boradagi ahvolni örgandi. Ma'lum bölişiça, hammasi öşa-öşa: eski hammom, eski tos. Masalan, Yunusobod tumanida “Nuroniylar maskani” barpo etiş mutasaddilarning xayoliga ham kelmayapti. Boz ustiga, jamğarmaning tuman bölimi xodimlari uçun  ajratilgan xona ham xarob ahvolda. Işlaş uçun heç qanday şaroit yöq, desak, vaziyatga yumşoq baho bergan bölamiz.

Buyoğini sörasangiz, Qoraqalpoğiston Respublikasining bor-yöği 3 ta tumanida “Nuroniylar maskani” bunyod etilgan, 5 tasida esa heç qanday harakatdan darak yöq.

Yurtimizda keksa avlodning jamiyat hayotidagi faolligini oşiriş, bu borada ular uçun munosib şart-şaroit yaratib beriş davrning dolzarb masalalaridan biriga aylangan bir paytda, qanday qilib uşbu xayrli işga panja orasidan qaraş mumkin? Nahotki, bu savobli işni uddalaş igna bilan quduq qazişday qiyin bölsa? Axir, Surxondaryo, Buxoro, Samarqand va Xorazm viloyatlarida uşbu vazifa öz vaqtida, heç qanday kam-köstsiz, yuz foiz bajarildi-ku? Deylik, Samarqand viloyati hokimligi har bir tumandagi “Nuroniylar maskani” uçun 3 tadan ştat birligi va 1 tadan Damas avtomobili ajratgani yoki Surxondaryo viloyati hokimligi jamğarmaning viloyat bölimiga zamonaviy rusumli avtobus tuhfa qilgani, bugun nuroniylar uşbu avtobusda ona yurtimiz – Özbekiston böylab sayohat qilayotgani tuş emas-ku! Nega ulardan ibrat olinmayapti? Nima uçun Prezident Farmoni ijrosiga ikki xil yondaşuv bölyapti?

Masalaning boşqa jihati ham bor. Hozir yurtimizda barpo etilgan aksariyat “Nuroniylar maskani” yo qaysidir tadbirkor, yo “Mahalla” xayriya jamoat fondi balansida. Xususan, Namangan viloyatidagi 12 ta maskanning 9 tasi xususiy tadbirkorlarga tegişli. Afsuski, bunday faktlarni boşqa viloyatlar misolida ham keltiriş mumkin.

Buning nimasi yomon, dersiz? Gap şundaki, agar “Nuroniylar maskani” Farmonda belgilanganidek, jamğarma bölimi tasarrufida bölmas ekan, vaqti kelib nuroniylar undan ajralib qolişlari, ya'ni qonuniy egasi binodan istagan payt boşqa maqsad yölida foydalanişi mumkin. Yoki biz yanglişyapmizmi?

Aslida, barpo etilgan “Nuroniylar maskani”ni öz egasiga topşirmaslik şu aziz Vatan ravnaqi, xalq farovonligi, farzandlar kamoli uçun munosib xizmat qilib, endilikda keksalik gaştini surayotgan bobo va momolarga nisbatan hurmatsizlik, e'tiborsizlikdan boşqa narsa emas. Inçunun, nuroniylar uzoq va yaqin tarixning dolğali, suronli davrlarini boşidan keçirgan, ne-ne azob-uqubatlar çekib bölsa-da, ona yurt taqdiriga ma'sul bölgan, sizu bizni şu kunlarga yetib kelişimizga munosib hissa qöşgan fidoyi insonlardir.

Afsuski, ayrim hokimliklar buni anglab yetişmayapti. Özlarida Prezidentimizning yuqoridagi Farmoni ijrosini ta'minlaş uçun yetarli kuç topa olişmayapti. Keksa avlodga e'tibor qaratib, maskanlar barpo etiş ular uçun ahamiyatsiz masalaga aylangan, göyo. 

Xöş, “Nuroniylar maskani” nima uçun bunyod etiladi? Albatta, mahalla, oila, yoşlarga oid muammoli masalalar yuzasidan masalahatlaşiş, muammolarni hamjihatlikda hal etiş uçun. “Bizga şunisi ham bölaveradi” qabilida iş yuritayotgan ayrim rahbarlarning eskiça iş uslubi esa vazifani öz vaqtida va tölaqonli bajarişga xalal berayotir.

Yurtboşimiz 2017 yil 8 iyul kuni Namangan viloyatiga taşrifi çoğida “Nuroniy” jamğarmasi Namangan viloyati bölimining yangi binosi va “Nuroniylar maskani” bilan tanişarkan, quyidagi sözlarni aytgandi: “Keksalarni e'zozlaş, ularga hurmat-ehtirom körsatiş xalqimizga xos ezgu fazilatlardan. Mamlakatimizda yoşi uluğ insonlarni ijtimoiy qöllab-quvvatlaş, turmuş şaroitlarini yanada yaxşilaş, salomatligini mustahkamlaşga alohida e'tibor qaratilmoqda. Zotan, nuroniylarni e'zozlagan kam bölmaydi”.

Şu ma'noda, bugun keksa avlodga hurmat-izzat körsatib, “Nuroniylar maskanlari”ni öz vaqtida qurib, foydalanişga topşiriş qay darajada ahamiyatli bölsa, majmualarni qonunan haqiqiy egasi nomiga rasmiylaştirib beriş ham şu qadar muhim. Binobarin, “Nuroniylar maskani” ma'naviyat va tarbiya öçoğidir.

Öylaymizki, yaqin orada tegişli viloyatlar hokimliklaridan yuzaga kelgan savollarga qoniqarli javob olamiz.

Tohir Şomurodov