Germaniya Yer tadqiqotlari markazining “Markaziy Osiyoda suv” loyihasi rahbari, Berlindagi Humboldt universiteti dotsenti Abror G‘afurov Kun.uz bilan suhbatda Markaziy Osiyoda suv resurslari taqchilligi vujudga kelishi sabablari, O‘zbekiston uchun suv manbalarining ahamiyati, iqlim o‘zgarishining tog‘ muzliklariga ta’siri haqida ma’lumot berdi.
“Iyul-avgust oylarida suv resurslarining keskin kamayib ketishi kutilmoqda”
— Markaziy Osiyoda suv resurslari taqchilligining vujudga kelishiga ikkita omil ta’sir o‘tkazmoqda. Birinchisi, bu iqlimning o‘zgarishi bo‘lsa, ikkinchisi, aholi soni oshib borishidir.
Iqlim o‘zgarishi oqibatida suv resurslari hosil bo‘lish jarayoni o‘zgarib bormoqda. Jazirama issiq tufayli me’yoridan ortiq bug‘lanish hosil bo‘lishi bunga bir sabab bo‘lsa, tog‘lardagi mavsumiy suv zaxiralari yildan yilga kamayib borayotgani ikkinchi muhim omildir.
“O‘zgidromet”ning kuzatuv ma’lumotlariga asoslangan holda olib borgan ilmiy ishlarimiz natijasiga ko‘ra, birgina Toshkent shahrida oxirgi 100 yil ichida iyul oyidagi maksimal havo harorati qariyb 2° S ga oshgan. Bu juda katta ko‘rsatkich va hududimizdagi suv resurslari hosil bo‘lish jarayoniga ta’sir ko‘rsatmay qolmaydi. Bir necha yildan buyon ko‘p ma’ruzalarimda kelajakda iyul-avgust oylarida suv resurslari keskin kamayib ketishi to‘g‘risida gapirib kelaman. Hozir shu jarayonning boshlang‘ich nuqtasida turibmiz. Maqsadim – salbiy ma’lumot tarqatish emas, balki ilm-fan orqali aniqlik kiritishga muvaffaq bo‘lingan iqlim o‘zgarishining salbiy ta’sirlaridan keng jamoatchilikni xabardor qilish. Umuman olganda, muammoni yashirish unga qadam qo‘yish bilan teng bo‘ladi.
O‘z navbatida, yuqoridagi ikkinchi omil birinchi omil bilan bog‘liq. Ya’ni aholi soni ko‘payib borar ekan, suvga xam talab ortib boraveradi. Suv miqdori kamayib ketayotgan bir paytda unga bo‘lgan talab aholi sonining ko‘payishi oqibatida oshib boraversa, suv taqchilligi yanada yaqqol muammo sifatida namoyon bo‘la boshlaydi.
“Suv resurslari taqchilligi nafaqat oziq-ovqat xavfsizligiga, balki aholi bandligiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi”
— O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi sektoridan olinadigan daromad umumiy yalpi ichki mahsulotning taxminan 25 foizini tashkil qiladi. Respublikada qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish, yoz oylari quruq va yog‘ingarchiliksiz kechishi bois, sug‘orish tizimiga qattiq bog‘langan. Mana shu faktning o‘zi ham suv resurslarining ahamiyati qay darajada muhimligidan dalolat beradi.
Bundan tashqari, O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi sektori aholining taxminan 25-30 foizini ish bilan ta’minlaydi. Bundan kelib chiqilsa, suv resurslari nafaqat oziq-ovqat xavfsizligiga, balki aholi bandligiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun ham O‘zbekiston uchun yagona yo‘l kelajakda bizni kutayotgan suv resurslari bilan bog‘liq sharoitga vaqtida tayyorlanishdir.
