“Asosiy muammo – haligaça nazariy metodlar asosida dars ötilyapti” - viloyat hokimining finlandiyalik maslahatçisi

“Öquvçi fanlarning hayotdagi örnini tuşunişi kerak”

— Bugun barça sohalarda zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari sur’ati tezlaşib ketgan. Bundan 20 yil avval bu texnologiyalar faqatgina ma’lum doira vakillarida mavjud bölgan bölsa, bugun deyarli barçamiz eng kamida mobil telefonlardan foydalanamiz. Yana 10 yoki 20 yildan keyin bu jarayonlar qaysi tomonga özgarişini bilmaymiz. Aynan şu narsaga öquvçilarni ham moslaştiriş kerak. Ta’lim maqsadlari muntazam özgarib boradi. Bugungi kunda oldimizda turgan eng muhim masalalardan biri – 21-asr talablariga mos kadrlar qilib tayyorlaşdir. Biroq Özbekistondagi yondaşuvlarni özgartirmay turib, bunga erişiş qiyin.

Buning uçun esa öquvçilarga kelajakda haqiqatda kerak böladigan malaka va könikmalarni singdiriş lozim. Ya’ni öquvçilar mavjud bilim va könikmalar orasidan özlari uçun kerakli bölganlarini tanlab oliş imkoniyatiga ega bölişlari kerak.

Bu borada xaos yuzaga kelişining oldini oliş uçun esa öquv dasturlarini takomillaştirib, öquvçi fanlarning hayotdagi örnini tuşunişlariga erişiş lozim.

Iş jarayonlarini 15 foizga özgartiriş nima degani?

— Hozir mamlakatingiz ajoyib boşlanğiç nuqtada turibdi. “Ta’lim töğrisida”gi qonun yangi tahrirda qabul qilindi, öquv dasturlari yangilanmoqda. Hattoki öqituvçilar öz işlariga 15 foiz özgartiriş kiritiş huquqiga ega bölmoqda.

Ammo bu jarayonda kiçik jihat e’tiborga olinişi lozim. Bu kabi özgartirişlarga öqituvçilarning tayyorgarlik darajasi yetarli emas.

Men Qaşqadaryodagi malaka oşiriş markazida 200 nafarga yaqin direktor örinbosarlariga dars berdim. Har safar ularga 3 savol bilan murojaat qilardim: “Ta’lim töğrisida”gi qonunni öqiganmisiz?”, “Yangi öquv dasturlari bilan tanişib çiqdingizmi?”, “15 foizli özgartiriş deganda, nimani tuşundingiz?”

Dastlabki 2ta savolga heç qanday javob ololmadim. Bunga şunçaki kerakli ma’lumotlar öqituvçilargaça yetib bormagani, tuşuntiriş işlari yetarli darajada bölmagani sabab deb öylayman.

Iş jarayonlarini 15 foizga özgartiriş bilan boğliq 3-savolimga javoblar esa asl maqsaddan butunlay uzoqlaşib ketgandi. Öqituvçilar iş jarayonlarini 15 foizga özgartirişni 45 daqiqalik dars vaqtining 6 daqiqasini boşqa işlar uçun sarflaş, maoşga ta’siri, faqat alohida e’tiborga muhtoj öquvçilar uçun qöllaş nazarda tutilgan, deb javob berişdi.

Aslida bu 15 foizli özgartiriş ta’limning mazmuniga borib taqaladi. Misol uçun, bir öqituvçi haftasiga 20 soat dars bersa, şundan 3 soatini öziga mos tarzda taşkil etişi mumkin, degani. Bu öziga xos dars rejasi yoki yangiça metodlardan foydalanişda közga taşlanadi. Pedagoglarga bu kabi özgarişlar mohiyati yetib bormasligi ta’limda yirik muammolarni keltirib çiqaradi.

“Finlandiyada öqituvçilarga 3 ta savol beramiz”

— Bundan taşqari, öqituvçilar dars jarayonlarida faqatgina darsliklar bilan çeklanib qolmasliklari lozim. Mavzuni öquvçilarga yetkazişda qöşimça adabiyotlardan foydalaniş darslarning samaradorligini oşiradi.

Biz Finlandiyada öqituvçilarga 3 ta savol beramiz: birinçisi – “nima?” Ya’ni “u beradigan ta’limning mazmuni nimalardan iborat?”, “qanday faktlar asosiga qurilgan?”, “ta’lim mazmuni özaro qaysi nuqtalarda kesişadi?”

Ikkinçisi – “nima uçun?” Ya’ni “bu dasturdan öquvçi qanday foyda köradi?”, “ta’lim jarayonlari imtihonlar uçunmi?”, “real hayot uçunmi?”, “kelajak uçunmi?”, “kasb uçunmi?”

Uçinçisi esa “qanday qilib?” Ya’ni “öquvçilarga ta’lim beriş uçun eng yaxşi metod nima?”

Öylaymanki, Özbekistonda ham mana şu jihatlar e’tiborga olinsa, ta’lim jarayonlarini takomillaştiriş osonroq keçadi.