Xon Yunusga hujum, Ukrainaga yangi harbiy yordam paketi va Putinning Si Jinping bilan muzokaralari - kun dayjesti
|19:55 / 04.07.20248 61310 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştirişda davom etamiz.
Ğazodagi vaziyat
Isroil Rafahdan söng yana şimolroqqa Xon Yunus şahriga hujum boşladi. Isroil armiyasi şaharda köçirilgan insonlar yaşab turgan maktabga zarbalar bergan.
Mahalliy aholi va ommaviy axborot vositalari xodimlari Xon Yunus şahri markazidagi tibbiyot markaziga ham zarba berilgani, insonlar halok bölgani va yaralangani haqida xabar berişmoqda
Isroil falastinliklardan Xon Yunusni zudlik bilan tark etişni talab qilgan. Jumladan Yevropa şifoxonasi va uning atrofida yaşovçi aholidan zudlik bilan öz uylarini tark etiş söralgan. Garçi bu yerda uy deb atasa böladigan soğ binoning özi qolmagan bölsa-da.
Xon Yunusning şarqiy qismida yuzlab odamlar navbatdagi marta qöllarida omon qolgan mol-mulk bilan şaharning ğarbiy qismiga köçişga majbur bölişmoqda. Isroil okkupatsion armiyasi talabi yangragaç, yuzlab odamlar köçalarda tunaşga majbur bölişmoqda.
Uruşning 271-kuniga kelib, Ğazodagi qurbonlar soni 37 ming 953 nafarga yetdi. 87 ming 266 kişi yaralangan. Sönggi bir sutka 28 kişi öldirilgan va 125 kişi yarador qilingan.
Isroilning azaliy rejasi
WikiLeaks tomonidan Isroil razvedka vazirligining 2023 yil oktyabrdagi hujjatlari e’lon qilindi. Unda Ğazo sektoridagi barça falastinliklarni majburiy tarzda Misrga köçiriş rejasi haqida gap boradi.
«Isroil razvedka vazirligining tekşiruvdan ötgan 2023 yilning oktyabrdagi hujjatlari Ğazoning tinç aholisini Misrga köçiriş “ijobiy va uzoq muddatli strategik natijalarni ta’minlaşi”dan sözlaydi”, — deya bayonot bergan WikiLeaks.
Razvedka vazirligining mazmuni ötgan yiliyoq e’lon qilingan hujjatiga köra, Isroil armiyasiga falastinliklarni eksklavdan butunlay Sinay yarimoroliga quvib yuboriş va bu jarayonga xalqaro hamjamiyatni ham jalb etişga çorlov bor.
Ön sahifali hujjatda nazarda tutilişiça, AQŞ ham tilga olib ötilgan rejani amalga oşirişda sa’y-harakatlarini sarflaşi, Misr hududida “bir neça kilometrlik steril zona taşkil etiş va falastinliklarga Isroil çegarasi yaqinida yaşaşga yöl qöymaslik” tavsiya etilgan.
Mavzuga oid
Mazkur hujjatning mazmuni ötgan yilning oktyabr oyidayoq isroillik suriştiruvçi jurnalist Yuval Abraham tomonidan oçiqlangan edi, ammo WikiLeaks ilk marta tekşiruvdan ötkazib, Isroilda çindan ham falastinliklarni Ğazodan Misrga quvib yuboriş rejasi bölganini e’lon qildi.
Ukrainaga yordam
Amerika Ukrainaga 2,35 milliard dollarlik yangi harbiy yordam paketini e’lon qilmoqda. Bu haqda Oq uy xabar bergan.
Yordamning 150 mln dollarlik birinçi qismidan HAWK zenit raketa komplekslari uçun raketalar, HIMARS tizimlari uçun öq-dorilar, 155 va 105 mm kalibrli artilleriya snaryadlari, 81 mm kalibrli minomyot snayardlari, TOW raketlari, Javelin va AT-4 tankka qarşi tizimlar, öqotar qurollar uçun öq-dorilar va granatalar, portlatuçi qurilmalar va öq-dorilar, harbiy texnikani transportirovka va buksirovka qiliş uçun taktik avtomobillar beriladi.
Ikkinçi qism 2,2 mlrd dollardan iborat bölib, undan Patriot havo hujumidan mudofaa tizimining tutib uruvçi raketalar paketi va NASAMS tizimlari uçun raketalar örin olgan.
Agar Rossiya armiyasi «front çiziğini kengaytirişga urinsa» AQŞ Ukrainaga Amerika qurollari bilan Rossiyaning katta hududiga zarba berişga izn beradi, degan AQŞ Davlat kotibining Yevropa böyiça yordamçisi Jyeyms ÖBrayyen.
«Avvaliga bu Rossiya Xarkivga hujum qiliş uçun tayyorgarlik körgan çegaraoldi hududi edi. Agar Rossiya bu front kengaytiradigan bölsa, Ukrainaga uzoqroq masofalardagi nişonlarga zarba berişga izn beriladi», — degan ÖBrayyen Vakillar palatasining xalqaro munosabatlar böyiça qömitasidagi eşittirişlarda.
May oyining oxirlarida AQŞ Ukrainaga Rossiya hududiga jumladan ATACMS raketalari bilan zarba berişga ruxsat bergan edi. Biroq, The Washington Post naşrining Kiyevdagi manbalariga köra, Vaşington zarbalar masofasini 100 km bilan çegaralab qöygan.
Qariya Baydendan xavotir
AQŞ Vakillar palatasidagi demokratlar örtasida Jo Baydenni saylovoldi poygasida iştirok etiş fikridan qaytariş fikri bildirilgan xat qizğin muhokama bölmoqda. Bloomberg agentligiga köra, uşbu xat ostida Kongressning quyi palatasidagi önlab demokratlar imzo qöyişga tayyor.
Bloomberğning Demokratik partiyaning nomi oşkor qilinmayotgan yuqori martabali mulozimiga havola qilib yozişiça, xatning muhokamasi Kongressda demokratlar nazorati yöqotilişidan çöçib boşlanib ketgan. Çinovnikning sözlariga köra, Jo Baydenni saylovda iştirok etiş fikridan qaytarişga çorlaş töğrisidagi xat hattoki demokratlar uçun xavfsiz sanalgan okruglarda öz nomzodini qöygan siyosatçilar tomonidan ham tarqatilmoqda. Agentlikning qayd etişiça, bu AQŞning amaldagi prezidenti poygadan çiqişi lozimligi töğrisidagi ğoya keng tarqalganidan dalolat beradi.
Demokratik partiyaga a’zo kongressmenlar Baydenga saylovoldi poygasidan çiqişni sörab murojaat qilişga tayyorlanayotgani haqida avvalroq Reuters ham xabar bergan edi. Agentlik manbalarining ma’lumotlariga köra, Vakillar palatasida kamida 25 nafar demokrat bu taşabbusni qöllab-quvvatlamoqda. Reuters’ning boşqa bir hamsuhbati esa köplab demokrat kongressmenlar prezidentga xat yöllaş imkoniyatini körib çiqayotganini aytgan.
Bu orada Reuters va Ipsos agentliklari tomonidan birgalikda ötkazilgan sörovnoma agar Bayden nomzodini olsa, ehtimolli demokrat nomzodlar içidan faqat Mişel Obama noyabrda ötadigan AQŞ prezidentligi saylovlarida Trampni yengişi mumkinligini körsatgan.
Barak Obamaning rafiqasini söralganlarning 50 foizi qöllab-quvvatlagan, bu holda Tramp 30 foiz ovoz yiğa oladi. Vitse-prezident Kamala Harrisni ehtimoliy bahslaşuvda Tramp 43 ga 42 foiz bilan ortda qoldirgan, Kaliforniya gubernatori Gevin Nyusomni esa 42 ga 39 foiz farq bilan.
Reuters va Ipsosʼning sörovnomasi Bayden va Trampning ayni paytdagi imkoniyati teng ekanini körsatmoqda — 40 foizdan.
Bundan biroz avval Bayden Tramp bilan debatlar çoğida «uxlab qolişiga sal qolgani»ni tan olgan.
AQŞ prezidenti Jo Bayden respublikaçi nomzod Donald Tramp bilan debatdagi muvafaqqiyatsiz iştirokini uzoq parvozlardan keyingi çarçoq bilan izohladi va bahslaşuvlar çoğida «uxlab qolişiga bir baxya qolgani»ni aytdi.
«Gap şundaki, mening u qadar aql-huşim joyida emasdi. Men debatlardan oldin dunyo böylab sayohatga çiqdim va 100 ga yaqin soat belboğlarini kesib ötdim. Men öz yordamçilarimning gapiga quloq tutmadim, qaytib kelganimdan söng sahnada uxlab qolay dedim», — deya Baydenning jurnalistlarga tuşuntirişidan iqtibos keltirmoqda Reuters.
Uning tan olişiça, debatlar u uçun yaxşi yakunlanmagan va Bayden bundan juda afsusda. Lekin, Bayden muvaffaqiyatsizlik uçun özini oqlamayotganini ta’kidlagan.
ŞHT sammiti uçraşuvlari
Qozoğistonning Ostona şahrida boşlangan ŞHT sammiti oldidan uçraşgan Rossiya prezidenti Vladimir Putin va XXR raisi Si Jinping Ukrainadagi uruşni muhokama qilişdi, degan RF prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov.
«Rits Karlton» hotelining muzokaralar zalida bölib ötgan ikki soatlik suhbatda Peskovga köra, mojaroni tartibga soliş masalasi kontekstida «Rossiya iştirokisiz har qanday formatning istiqbolsiz ekanligi aniq qayd etilgan».
«Barça jabhalarda ikki tomonlama munosabatlar birma-bir gaplaşib olingan. Mintaqaviy muammolar böyiça ham fikr almaşilgan. Darvoqe, Ukraina kontekstida Rossiya iştirokisiz har qanday formatning istiqbolsiz ekanligi aniq qayd etilgan»,— degan Peskov muzokara jarayoni haqida.
«Ya’ni, bölib ötgan muzokaralar çoğida Ukraina mavzusiga eng köp vaqt ajratildimi?» — deya berilgan savolga javoban Peskov «Yöq, bunday deb bölmaydi» deb javob bergan.
Muzokaralar Şanxay hamkorlik taşkiloti sammiti arafasida ötkazilgan. Uçraşuv boşida Vladimir Putin Rossiya va Xitoyning munosabatlari tarixdagi eng yaxşi davrlarni boşidan keçirayotganini qayd etgan. Vladimir Putin Moskva va Pekin heç qanday blok tuzmayotgani va uçinçi davlatlarga qarşi hamkorlik qilmayotganini alohida qayd etgan.
Janubiy Kavkazdagi sulh
Gurjiston poytaxti Tbilisiga hamkasbi Iliya Darçiaşvili bilan muzokaralar ötkaziş uçun kelgan Armaniston taşqi işlar vaziri Ararat Mirzoyan bir oylik intensiv işlardan söng Ozarboyjon bilan sulh şartnomasi imzolanişi mumkinligini ta’kidladi.
Darçiaşvilining sözlariga köra, Gurjiston Ozarboyjon va Armaniston örtasidagi munosabatlarni yaxşilaş hamda mintaqaviy barqarorlik va xavfsizlik uçun hissa qöşişga tayyor.
Armaniston taşqi işlar vaziri Ararat Mirzoyan öz çiqişida Gurjiston bilan munosabatlar köplab sohalarda şiddat bilan rivojlanib borayotganini aytib ötgan. Şuningdek,Turkiya bilan munosabatlarni normallaştiriş uçun konstruktiv muloqot olib borilayotganini qöşimça qilgan.
Öz çiqişida Armaniston va Ozarboyjon örtasida sulh şartnomasi imzolanişiga töxtalar ekan, Mirzoyan intensiv işlaşda bunday şartnoma bir oy içida imzolanişga tayyor bölişini ta’kidladi.
«Armaniston Ozarboyjon bilan sulh şartnomasi imzolanişiga ijobiy qaraydi. Bir oylik intensiv işlaş barobarida biz bu jarayonni yakunlaşimiz va Ozarboyjon bilan bu muhim kelişuvni imzolaşimiz mumkin», — degan Ararat Mirzoyan.
