«Yopiq aylanalar» yoxud top-klubga aylanishning mushkulligi haqida

Farhod Moshiri o‘z vaqtida «Arsenal» aksiyalariga ega bo‘lgan. «Everton»ni sotib olish varianti chiqqach, London klubidagi ulushini eski do‘sti Alisher Usmonovga sotdi. Angliyada, qoidalarga ko‘ra, bir klubning 10 foizdan ko‘proq aksiyasiga ega bo‘lgan shaxs boshqa klub aksiyalarini sotib ololmaydi.

BYuDJYeT VA DAROMADLAR

Maqsadlarga erishilmagan yillar uchun ham, baribir, «Everton» muxlislari Kenraytdan minnatdor bo‘lishlari lozim. «Everton» o‘z-o‘zini ta'minlab yashadi, omadli xaridlar amalga oshirdi, katta miqdorda qarzlarga kirmadi, ixtiyoridagi manbalardan oqilona foydalana bildi. Eng muhimi klub sistemasida va kadrlar tizimida barqarorlik hukm surdi.  

Moshiri oldida esa, yanayam mushkul, ammo shu bilan birga qiziqarli asvol turibdi – «Everton»ni qanday qilib yangi bosqichga ko‘tarish mumkin? Oddiy klub darajasidan elitaga ko‘tarila olgan so‘nggi klub – «Manchester Siti». Ammo aytish kerakki, «shaharliklar» shayx Mansur kelguncha, hozirgi «Everton»dan ko‘ra, anchagina «soddaroq» bo‘lganlar, lekin bugungi darajaga chiqish uchun ko‘p vaqt ketmadi.  

Boshqa tarafdan olib qaraganda esa, bunday yo‘l bilan hozir natijaga erishish oson emas. UYeFA joriy etgan moliyaviy Fair Play klublarga pul sarflashni cheklab turadi. «Everton» ishlatadigan pulini o‘zi ishlab topishga majbur. Shuningdek, Angliyadagi va Yevropadagi katta raqobatni ham unutmaslik kerak, ulushlar top-klublar o‘rtasida bo‘lib olingan.  

Klubning bugungi daromadlariga qarasak, «Everton» APLda kuchli o‘nlikka ham kira olmas ekan. Shunday bo‘lsa-da, qayd etish joiz, xuddi shu ko‘rsatkichlar klubga Deloitte Money League (jahon klublari reytingi) da 23-o‘rinni taqdim etmoqda. Ammo «Everton»ning 121.6 million daromadi Top-6 klublari bilan taqqoslaganda ancha kam. Misol uchun, «Manchester Yunayted»da 515 million funt, «Manchester Siti»da 392 million, «Arsenal»da 354 million va hokazo. Hatto «Vest Hem», «Lester», «Nyukasl», «Sauthempton» klublari ham «Everton»dan oldindan borishmoqda.   

TRANSFeRLAR VA YuLDUZLAR

Moshiri birdaniga hammasini o‘zgartirishga kirishmadi, ammo aytish mumkinki, moliyaviy tomondan sezilarli qadamlar tashlay boshladi. Avvaliga, futbolka sotish bo‘yicha homiylik shartnomasi oshdi, keyin esa, logotip uchun yiliga 5.3 million funt to‘laydigan Chang pivo kompaniyasiga javob berilib, o‘rniga 9.6 million funt bilan SportPesa bukmekerlik kontorasi keldi.

Ammo biz bilamizki, faqat bu yo‘nalishdagi harakatlar yetarli emas. Homiylarni jalb qilish, bozorda taniqli brendga ega bo‘lish uchun jamoa ko‘rsatayotgan o‘yin sifati ham muhim ahamiyat kasb etadi. O‘z-o‘zidan buning uchun mos murabbiylar va futbol yulduzlari to‘p surish kerak. Yulduz futbolchilar boshqa yulduzlar bilan birga to‘p surish va sovrinlar uchun kurashishni afzal biladilar. «Everton» o‘z yulduzlarini ushlab qolishi ilojsiz bo‘lib kelgan. Futbolchilar qimmat narxga sotilgan bo‘lsalar-da, bu pul yana transferlarga sarflangan va «Everton»ning barqaor o‘rtamiyona bo‘lib qolishiga yaragan xolos. Moshirining kelishi klubning transfer [arajatlarini sezilarli darajada oshirdi, bu haqida yuqorida ham yozdik, ammo baribir yulduz futbolchilar boshqa top jamoalarga o‘tib ketishda davom etishmoqda.

Mana, klub transferlar uchun rekord darajada pul sarflagan so‘nggi yozni olaylik: baribir o‘tgan yili 25 gol bilan APL to‘purarlaridan biri bo‘lgan Lukaku «Manchester Yunayted»ga o‘tib ketdi-ku? Albatta, u yerda Pogba bor, u yerda Mourino, Chempionlar Ligasi... «Everton» bularni Lukakuga taklif qila olmaydi. Futbolchi uchun to‘langan transfer summasi uning sotib olingan narxidan ikki barobar ko‘pligi ham, kelishuv natijasida Ueyn Runi tekinga olib kelingani ham yupatmaydi. Chunki baribir, klub ambitsiyasiga qattiq zarba berilmoqda.

YoPIQ AYLANA

Joriy mavsum «Everton» uchun ko‘p narsani aniqlab berishi mumkin. Moliyaviy tarafdan Chempionlar Ligasidagi ishtirok katta qadam bo‘lardi, ammo avval u yerga borish ham kerak. Ikki yo‘l bor – Premer Ligada to‘rtlikka kirish yoki Yevropa Ligasida g‘alaba qozonish. Qaysi biri osonroq ekanini aytish mushkul.

Natijada, yopiq aylana xosil bo‘ladi: yaxshiroq o‘ynash uchun kuchliroq futbolchilar kerak. Ularni sotib olish uchun pul kerak. Pulni esa, ishlab topish lozim. Pul topish uchun Chempionlar Ligasida qatnashish kerak. Bu turnirda qatnashish uchun yaxshiroq o‘ynash kerak.

«Everton» kabi yana o‘nlab Yevropadagi o‘rtamiyona jamoalar toplar guruhiga qo‘shila olmay kelayotganining mantig‘i ham shundadir. Peshqadamlar ichida daromadi «Everton»ga yaqinroq bo‘lgan «Tottenhem» ham 90 million funt oldinda bormoqda. Londonliklarning bu yil Chempionlar Ligasida qatnashayotganini, yangi stadion qurayotganini e'tiborga olsak, bu farq yana oshadi. «Everton» «Tottenhem»ga yetib olish uchun bir necha yil kuchli to‘rtlikka kirib yurishi kerak. Osonmi bu?

To‘g‘ri, futbolda hammasini pul hal qilmaydi. Pulsiz ham g‘alaba qozonish mumkin – «Lester» 2015/16 yilgi mavsumda buni isbotladi. Shunchaki, pulsiz muvaffaqiyatga erishish birmuncha qiyin, ayniqsa, barqaror tarzda yuqorida yurish yanayam. Ammo «Manchester» bo‘lishning boshqa yo‘li ham yo‘q.

Forbes materiali asosida Q.Aslanov tayyorladi.