Oldi olingan töntariş, qayta tekşiriladigan GES va qimmatlagan göşt - Markaziy Osiyo hafta içida
|15:20 / 13.04.202510 84311 min
Qirğizistondagi maxsus kuçlar davlat töntarişining oldi olinganini tasdiqladi. Qozoğistonda göşt narxi keskin qimmatladi, tuxum importiga esa 6 oy tanaffus berildi. Özbekiston va Turkmaniston aholisi şikoyati ortidan Roğun GES qayta tekşiriladi. Tojikistonda endi elektrdan noqonuniy foydalanganlar qamalişi mumkin. AQŞ Afğonistonga oziq-ovqat yordamini töxtatdi, «Tolibon» mavzuni siyosiylaştirmaslikka çaqirdi.
Qozoğistonda göşt narxi keskin qimmatladi
Qozoğistonda göşt va göşt mahsulotlari narxining sezilarli ösişi qayd etildi. Rasmiylar buni Tojikiston va Özbekistondan talab oşgani bilan izohlamoqda. 2025 yil mart oyi yakunlariga köra, göşt mahsulotlari narxi 2,2 foizga qimmatlaşgan. Bu sönggi uç yildagi eng katta oylik ösiş bölmoqda. Şunga öxşaş ösiş faqat 2022 yil aprel oyida qayd etilgandi.
Ostona şahri aholisi mol göşti uçun 2800 tenge (67 ming söm) tölagan bölsa, hozirda narxlar 3100-3300 tengegaça (taxminan 77 va 82 ming sömga) yetmoqda. Bu körsatkiç Özbekistondagi göşt narxlariga nisbatan ança pastdir.
Tahlilçilarga köra, göşt narxining oyiga 1 foizdan oşişi juda kam uçraydigan holat. Taqqoslaş uçun: 2023 yilda göşt yil davomida 7 foizga, 2024 yilda esa 3,4 foizga qimmatlaşgan. Joriy yilda esa narxlar allaqaçon 5,6 foizga kötarilib böldi.
Keskin ösiş ketma-ket uçinçi oy davom etmoqda. Yanvar oyida göşt 1,1 foizga, fevralda 2,1 foizga, mart oyida esa yana 2,2 foizga qimmatlaşgan. Ayniqsa, mol va qöy göştining narxi keskin oşgan. Mol göşti bir oyda 3,5 foizga qimmatlaşgan — bu 2017 yil fevralidan beri ikkinçi yirik körsatkiçdir. Qöy göşti esa 3,4 foizga oşib, maksimal körsatkiçga yetgan.
Rasmiylar narxlarning oşişini qöşni davlatlar xususan, Tojikiston va Özbekiston tomonidan talabning oşişi bilan izohlamoqda. Şu bilan birga, vazirliklar vakillari içki bozorda göşt mahsulotlari taqçilligi yöqligini, vaziyat vaqt ötişi bilan barqarorlaşişini aytgan. Özbekistonda ham mana uzluksiz göştning narxi oşib kelmoqda.
Qirğizistonda davlat töntarişining oldi olindi
Qirğizistonda davlat töntarişining oldi olindi. Maxsus xizmatlar mamlakatda ommaviy tartibsizliklar uyuştirişga bölgan urinişning oldi olinganini tasdiqlagan. Bu haqda Milliy xavfsizlik davlat qömitasiga tayanib qirğiz mahalliy naşri «AKIpress» xabar berdi.
Mavzuga oid
Uşbu tartibsizliklarning asosiy maqsadi ijtimoiy-siyosiy vaziyatni beqarorlaştiriş va keyinçalik davlat töntarişiga urinişdir, deya ta’kidlaydi qömita.
Davlat töntarişiga urinişni rejalaştirgan guruhning barça a’zolari qölga olingan. Gumonlanuvçilar “soxta provokatsion” video suratga olmoqçi bölgan. Videoda kaltaklangan qirğizistonlik qiz göyoki çet el fuqarolari tomonidan qanday tahqirlangani haqida gapirişi rejalaştirilgan.
Uşbu rolik “milliy vatanparvarlik tuyğulari”ga ta’sir qilişi va “mamlakatning uyuşmagan yoşlari” vakillarini ğazablantirişi kerak edi, deya tuşuntirdi Milliy xavfsizlik davlat qömitasi.
Ularga köra, şundan söng “öqotar qurollar bilan jihozlangan maxsus tayyorgarlikdan ötgan jangovar guruhlar xorijliklarning iş va yaşaş joylarida” qirğinlar uyuştirgan bölardi. Provokatsiya va tartibsizliklar Qirğiziston fuqarolari va huquq-tartibot idoralari vakillariga nisbatan ham rejalaştirilgani aytilmoqda. Guruhning ğoyaviy ilhomlantiruvçilaridan biri Birlaşgan Arab Amirliklarida yaşiringani taxmin qilinmoqda.
Eslatib ötamiz, qöşni davlat Qirğiziston mintaqaning boşqa davlatlaridan farq qiladi, hozirga qadar deyarli barça prezidentlar qandaydir inqilob yoki ommaviy tartibsizlik sabab lavozimini topşirgan.
Qozoğiston tuxum importini çekladi
Qozoğiston endi ma’lum muddat tuxumni import qilmaydi. Davlat qişloq xöjaligi vaziri 4 aprel kuni mamlakatga tovuq tuxumlarini olib kirişni taqiqlaş töğrisidagi buyruqni imzoladi.
Qozoğiston hududiga uçinçi mamlakatlardan va Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi (YoII) davlatlaridan yangi tovuq tuxumlarini barça turdagi transportda olib kirişga olti oy muddatga taqiq joriy etilsin, deyiladi buyruq matnida.
Tuxumlarni Qozoğiston hududi orqali boşqa davlatlarga yetkazib beriş davom etadi. Vazirning yuqoridagi buyruği 9 apreldan kuçga kirdi.
Qişloq xöjaligi vazirligining tuşuntirişiça, bahor-yoz mavsumida mahalliy işlab çiqaruvçilarni qöllab-quvvatlaş maqsadida tuxum importiga vaqtinçalik taqiq örnatilgan.
Çunki uşbu davrda odatda tuxumga bölgan talab pasayadi, bozor ehtiyojlari sanoat işlab çiqarişi va uy xöjaliklari mahsulotlari hisobiga töliq qoplanadi. Bu esa tuxum narxining tuşişiga olib keladi va parrandaçilik fabrikalari faoliyatiga hamda işlab çiqariş rentabelligiga salbiy ta’sir körsatadi.
Şuningdek, uşbu davrda tuxumning saqlaş muddati qisqaradi. Ammo texnologik jarayonlar barqarorligi sabab işlab çiqariş hajmi kamaymaydi, bu esa omborlarda ortiqça mahsulot zaxirasining töplanişiga olib keladi.
Körsatilgan omillarni hisobga olgan holda, Taşqi savdo siyosati masalalari böyiça idoralararo komissiyada Qozoğiston hududiga tovuq tuxumlarini olib kirişga vaqtinçalik çeklov çoralarini belgilaş maqsadga muvofiqligi ma’qullandi, deb xabar qildi vazirlik.
Aholi şikoyatidan keyin Roğun GES loyihalari qayta tekşiriladi
Özbekiston va Turkmaniston aholisi şikoyati sabab Roğun GES loyihasi qayta tekşiriladi. Jahon bankining Inspeksiya kengaşi Tojikistonda qurilayotgan Roğun GESi bilan boğliq loyihalarni tekşiriş böyiça rasmiy sörovni e’lon qildi. U Özbekiston va Turkmanistonning Amudaryo quyi oqimida yaşovçi aholisi nomidan berilgan şikoyatga asoslangani aytilmoqda. Bu haqda “Çegara bilmas daryolar” koalitsiyasi (Rivers without Boundaries) xabar berdi.
Şikoyatda Roğun GES loyihasining ekologik va ijtimoiy-iqtisodiy xavflari «katta» hamda «qaytarilmas» bölişi mumkinligi ta’kidlangan. Da’vogarlar manfaatlarini “Çegara bilmas daryolar” koalitsiyasi himoya qilmoqda. Bu tekşiruv GES loyihasi Jahon bankining ijtimoiy va ekologik standartlariga qançalik mos kelişini aniqlab beradi.
Aholi şikoyatiga köra, Jahon banki Roğun GESni qurişga pul ajratiş qarorini notöğri baholaş asosida qabul qilgan. Bu eski va töliq bölmagan ma’lumotlarga tayangan bölib, loyiha Amudaryo havzasidagi tabiat va odamlar hayotiga qanday xavf tuğdirişini yetarliça körsatmaydi.
Sörovda Roğun GES qurilişi oqibatida Amudaryoga suv oqimi 25 foizgaça kamayişi va bu holat mintaqada ekologik falokatga olib kelişi mumkinligi aytilgan. Bunday özgarişlar çöllaniş va şörlanişni kuçaytirib, Özbekiston va Turkmanistondagi 8–10 million aholining salomatligi va farovonligiga salbiy ta’sir körsatadi.
“Roğun GES loyihasi özining hozirgi tugallanmagan körinişida Markaziy Osiyodagi millionlab odamlarning ekologik barqarorligi va farovonligi uçun ulkan tahdid hisoblanadi. Sörovning inspeksiya kengaşi tomonidan röyxatga olinişi bizning xavotirlarimiz jiddiyligini tasdiqlovçi muhim qadamdir”, - deydi “Çegara bilmas daryolar” ekologik koalitsiyasining xalqaro muvofiqlaştiruvçisi Yevgeniy Simonov.
“Jahon banki yetakçi xalqaro moliya instituti sifatida özining ijtimoiy-ekologik standartlarini e’tiborsiz qoldira olmaydi va loyihani moliyalaştirişni davom ettirişdan oldin barça xavf-xatarlarni har tomonlama va xolisona baholaşni ta’minlaşi şart”, deya qöşimça qilgan Simonov.
Ekologlar ham quyidagi masalalardan xavotir bildirmoqda: Roğun GES loyihasi böyiça Özbekiston va Turkmanistondagi aholining fikri inobatga olinmagan, loyiha haqida töliq ma’lumot, jumladan, favqulodda vaziyatlarda amalga oşiriladigan rejalar e’lon qilinmagan. Bundan taşqari, hujjatlar mahalliy tillarda — özbek, qoraqalpoq va turkman tillarida taqdim etilmagani aytilmoqda.
Şikoyat qilganlar ta’qibdan çöçib, öz şaxsini yaşirişni söragan. Bu mintaqada aholi fikrini eşitiş mexanizmlari sust işlayotganini körsatadi, deyiladi xabarda.
Amudaryo quyi oqimidagi aholi önlab yillar davomida suvdan notöğri foydalaniş va Orol dengizi qurib borişidan aziyat çekmoqda. Roğun GES bu holatni yana ham yomonlaştirib, muhim ekotizimlarning butunlay yemirilişiga va odamlar turmuş şaroitining yomonlaşuviga olib kelişi mumkin.
Hayoti daryoning holatiga bevosita boğliq bölgan Özbekiston va Turkmaniston aholisi bilan tölaqonli muloqotning yöqligi iştirok va şaffoflik tamoyillarining jiddiy buzilişidir. Biz baholaş yondaşuvlarini zudlik bilan qayta körib çiqişni va barça manfaatdor tomonlarning haqiqiy iştirokini ta’minlaşni talab qilamiz, deydi CEE Bnakwatch nohukumat taşkiloti vakili Manana Koçladze.
2024 yili ekologlar Roğun GES loyihasini Jahon bankining ijtimoiy va ekologik standartlariga mos tarzda qayta işlab çiqişni, şuningdek, dunyodagi eng baland töğon qurilişiga xavfsizroq va tejamliroq alternativlarni körib çiqişni taklif qilgan edi. Biroq Jahon banki bu takliflarni körib çiqmagan.
AQŞ Afğonistonga oziq-ovqat yordamini töxtatdi
AQŞ Davlat departamenti Afğoniston va Yamanga oziq-ovqat yordamini töxtatdi. Aniqroği endi Vaşington Jahon oziq-ovqat dasturiga bu ikki davlatga yordam yöllaşi uçun pul bermaydi.
Davlat departamenti matbuot kotibi Temmi Bryusning aytişiça, yordam «Tolibon»ga nisbatan xavotirlar tufayli töxtatilgan.
Matbuot uçun brifingda u bu qaror razvedka ma’lumotlari baholari va muvaqqat hukumat gumanitar faoliyatga aralaşuvi haqidagi uzoq yillik xavotirlarga asoslanganini qöşimça qildi.
Ayni paytda kobulliklarning bir qismi xalqaro hamjamiyatni Afğonistonga yordam körsatişni davom ettirişga çaqirib, bu oğir damlarda aholining qiyinçiliklariga yeçim topiş muhimligini aytmoqda.
«Tolibon» Iqtisodiyot vazirligi xalqaro yordam mavzusini siyosiylaştirmaslikka çaqirdi. Bunday yordamlarni davom ettiriş mamlakatning ba’zi iqtisodiy qiyinçiliklarini yengillaştirişga yordam beradi, deydi vazirlik.
Xalqaro taşkilotlarning insonparvarlik yordami inqiroz davrida odamlarga yordam beriş uçun juda muhim va iqtisodiy ösiş, jamiyat taraqqiyoti, qaşşoqlik va tengsizlikni kamaytiriş uçun kerak. Bu siyosiy maqsadlar uçun işlatilmasligi kerak, deydi vazirlik matbuot kotibi Abdul Rahmon.
Reuters agentligi Tramp ma’muriyati Afğonistonga qolgan yordamni qisqartirişni rejalaştirayotgani haqida ham xabar bergan.
