Şu hafta Nyu Yorkda ötayotgan BMT Boş assambleyasining 80-sessiyasida Markaziy Osiyoning barça beş davlati — Qozoğiston, Özbekiston, Qirğiziston, Tojikiston va Turkmaniston prezidentlari çiqiş qildi. Ularning hammasi “Umumiy debatlar” birinçi kunidayoq nutqini taqdim etdi. Taşabbuslar bir-biriga öxşaş, siyosiy mas’uliyat köproq Qozoğiston va Özbekistonda.
Umumiy mavzular
Prezidentlarning nutqlarida bir neçta umumiy jihatlar sezildi. Avvalo hammasi BMT tizimida islohot zarurligini ta’kidladi. Xususan, Xavfsizlik Kengaşini kengaytiriş, unga Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi davlatlaridan ham vakillarni kiritiş kerakligi qayd etildi.
Yana bir katta mavzu — iqlim özgarişi va ekologiya. Suv taqçilligi, barqaror energiya, yaşil texnologiyalarni rivojlantiriş haqida gapirildi. Şuningdek, barça rahbarlar transport, savdo va raqamli boğlaniş masalalarini kötardi. Mintaqaviy integratsiya va hamkorlikni mustahkamlaş umumiy maqsad sifatida namoyon böldi.
Har bir davlatning urğusi
Şu bilan birga, har bir davlat rahbari öziga xos mavzularni ham oldinga surdi. Masalan, Qozoğiston prezidenti Qosim-Jömart Töqayev BMTdagi islohotlarni kengroq tuşuntirib, “örta kuçlar” — ya’ni katta davlatlar örtasida köprik böladigan mamlakatlarning rolini kuçaytiriş ğoyasini ilgari surdi.
Özbekiston prezidenti Şavkat Mirziyoyev esa Markaziy Osiyoda mintaqaviy muloqot va integratsiyani rivojlantiriş, transport yöllari va infratuzilmalarni kengaytirişga urğu berdi.
Qirğiziston rahbari Sadir Japarov zamonaviy texnologiyalar haqida gapirdi. U sun’iy intellekt va raqamli infratuzilmalarni rivojlantiriş taşabbusini qöllab-quvvatladi va ekologik muammolarga e’tibor qaratdi.
Tojikiston prezidenti Imomali Rahmon suv resurslari va ekologik xavfsizlikni asosiy mavzu qildi. U mintaqada suv taqçilligi jiddiy muammoga aylanayotganini eslatib, xalqaro hamkorlikni kuçaytirişga çaqirdi.
Turkmaniston rahbari Sardor Berdimuhammedov esa energiya va tabiiy gazga oid taşabbuslarni kötardi. U mintaqada tranzit yöllarini kengaytiriş va iqtisodiy aloqalarni mustahkamlaş zarurligini ta’kidladi.
Umumiy xulosa
Xullas, Markaziy Osiyo prezidentlari BMT minbaridan turib bir-biriga yaqin takliflarni ilgari surişdi: barqarorlik, iqlim, mintaqaviy hamkorlik va BMT islohoti. Şu bilan birga, har biri öz mamlakatining muhim muammosi va ustuvor yönalişiga urğu berdi. Bu çiqişlar Markaziy Osiyo davlatlarining tobora faolroq global öyinçiga aylanayotganidan dalolat beradi.
