«Ilk smart şahar uçun özbek tilidagi söz yaraşmaydimi?» - Prezidentga murojaat
|22:17 / 26.09.201752 05111 min
Bir guruh özbekistonliklar mamlakat prezidenti Şavkat Mirziyoyevga murojaat yölladi.
Hurmatli Prezident, biz, Özbekiston fuqarolari, yurtimizning kelajagini, elimiz manfaatlarini öylaydigan, tariximiz, tilimiz va milliy qadriyatlarimizga befarq bölmagan vatandoşlar, Sizga jamiyatimiz uçun juda muhim bölgan bir masala böyiça murojaat etmoqçimiz.
2017 yil 25 avgust kuni Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati ön birinçi yalpi majlisida Toşkent viloyatidagi Töytepa şahri nomini Nurafşon deb özgartiriş qarori qabul qilindi. Biroq na «ÖzA» axborot agentligi bergan bu xabarda, na boşqa ommaviy axborot vositalarida şahar nomini özgartirişga asos bölgan sabablar körsatib ötildi.
Oliy Majlis Senati a'zolarini xalq saylaydi, şunday ekan, ular xalqning fikrini örganişlari, har bir qarori uçun el oldida hisobot berişlari kerak. Bu Konstitutsiyasida demokratik tamoyillar e'lon qilingan va uluğlangan davlatimiz qonunlariga hamda siz boşlab bergan «Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili» siyosatiga uyğun.
Biroq senatorlar butun boşli şaharning nomlanişini xalq muhokamasidan o‘tkazmasdan, odamlarning fikrini örganmasdan o‘zgartirişi va eng hayron qoldirgani - bunday özgariş sabablari ma'lum qilinmagani ularning «xalq bilan muloqot» tuşunçasini yaxşi o‘zlaştirganliklariga şubha uyğotadi.
Biz, özbeklar, juda boy va faxrlansa arziydigan tarixga egamiz, azaldan elimiz tomonidan qöllab kelinayotgan har bitta joy nomi ham tariximizning ajralmas bir qismi. Şunday ekan, nima asosda tomirlari uzoq ötmişga, Qoraxoniylar davlati davriga (10-12 asrlar) borib taqaladigan tarixiy nom siyqasi çiqib ketgan, özbek eli va özbek tarixi uçun heç qanday ahamiyatga ega bölmagan forsça «Nurafşon» söziga almaştirildi? Bu tariximizga hurmatsizlik emasmi?!
To‘ytepa şahri nomi «Nurafşon»ga özgartirilişi köpçilik tomonidan salbiy qarşi olinganini ijtimoiy tarmoqlarda bildirilayotgan fikrlarda köriş mumkin. Buning sabablari yuqorida keltirib ötildi. Bunday özgariş Töytepa Toşkent viloyati markaziga aylanişi bilan boğlanmoqda. Töytepaning maqomini oşiriş, uni yanada rivojlangan va muhim şahar qiliş taşabbusingiz, albatta, juda yaxşi. Biz sizning, hurmatli Şavkat Mirziyoyev, bu ajoyib, yurtimizga, elimizga foyda keltiradigan tadbiringizni çin yurakdan qöllab-quvvatlaymiz. Biroq, bu şaharni o‘zbekistonliklar bilan Töytepada yaşovçilar eski zamonlardan beri aynan «Töytepa» deb bilar ekan, xalqimizning köpçiligi viloyat markazi barçaga taniş va qadrli, çiroyligina, asl özbekça tarixiy nomiga ega bölişini istab qolardik. Çunki, qaysi millat öz tarixi bilan uzviy boğlangan bo‘lsa, öşa ösadi, rivojlanadi, dunyo taraqqiyotida öz munosib örnini egallaydi. Azaldan saqlanib keladigan joy nomlari esa tarixiy xotiraning taşuvçilari, tarix şohidlaridir.
Mavzuga oid
Töytepa tarixi, ötmişimizda gullab-yaşnagani ilk turkiy-musulmon sulolasi Al Afrosiyob - Alp Er Tönga yoki eski nomi Qoraxoniylar davri bilan boğliq. Afrosiyob - Alp Er Tönga sulolasi - bu jahon tarixidagi birinçi turkiy-musulmon sulola. Bu sulola davrida birinçi turkiy adabiy til yaratilgan, Buğroxon tili, Çiğatoy va Qipçoq lahjalariga asos solgan til. Bu davr - birinçi turkiy adabiyot, birinçi turkiy adabiy asar «Qutadğu bilig», Yusuf Xos Hojib yozgan ilk turkiy kitob davri! Bu turkiy etnos va turkiy til Turkistonda tamomila ğalabasi qozongan davri. Al Afrosiyob - Alp Er Tönga sulolasi bu birinçi turkiy sulola - Aşinalar sulolasidan bo‘lib, Islom dinini qabul qilgaç, yangi nom bilan jahon tarixi sahnasiga çiqqan buyuk sulola böladi hamda jahon tarixida birinçi turkiy-musulmon davlatiga, birinçi turkiy-musulmon sivilizatsiyasiga asos solgan sulola ham.
Bu buyuk, ota turkiy davlatimiz zamoni Islom dinining ğalabasi bilan boğliq, çunki avvalambor Afrosiyoblar-Alp Er Tönga sulolasi davrida Imomi A'zam mazhabi rasmiy va yagona mazhab sifatida e'lon qilinib, kelajakda butun mintaqamiz tarixida jiddiy va muhim rol o‘ynadi. Birinçi betakror turkiy moddiy madaniyat, turkiy-musulmon me'morçilik an'analari ham şu davrda paydo böladi. Qisqasi, bu öta muhim tarixiy zamon bölgan, tilimizning, birinçi davlatçiligimizning, adabiyotimizning, e'tiqodimizning şakllanişi şu buyuk sulola va ular qurgan davlat bilan boğliq. Tarixiy Töytepa ham şu davrda kuçaygan va kötarilgan, buyuk turkiy şaharlar safiga kirgan.
Töytepa bu oddiy geografik tuşunça emas, bu joyning tarixi öşa turkiy beşigimizning siymolaridan biri, nomi ham şunga turkiyça-özbekça va umuman olganda, turkiyni jahon tarixida buyuk qilgan işlarining siymolaridan biri bu.
Agar bobo va enalarimiz turkiy bo‘lmagan, degan gaplar yana paydo bölgan bo‘lsa, biz yana bir bor Amir Temur sözlarini eslatib qöyamiz, şunday odamlarga: «Biz kim Mulki Turon, Amiri Turkistonmiz, Biz kim millatlarning eng qadimi va eng uluği Turkning boş bo‘ğinimiz». Endi esa Amir Temur aytgan boş böğini bo‘lib turib, birinçi turkiy-özbek tarixida quriladigan smart-aqlli şaharga çet tildan nom beriş şunday boy va uluğ tariximizga hurmatsizlik emasmi? Yoki zamonaviy texnologiyalar, taraqqiyot va tafakkur tuşunçalari turkiy tiliga va omiliga nisbatan begonami? Nahotki, birinçi özbek smart-aqlli şahriga özimizning turkiy-özbek tilida bölgan söz yaraşmadi? Nega? Nahotki zamonaviy innovatsiya loyihasi uçun ona tilimizning ona ildizi yaraşmadi? Axir dunyodagi eng maşhur va rivojlangan barça smart-şaharlarning nomlari yangi öylab topilgan emas, balki azaldan saqlanib kelgan tarixiy nomlanişlardir. Masalan, Amsterdam şahrining nomi 13-asrga, Barselonaniki esa undan ham qadim davrlarga borib taqaladi. Nega bunday past nazarda ildizlarimizga qaraş? Mana şunga Alişer Navoiyning satrlarini eslatmoqçimiz:
Turkiy til nazdida:
Çunki toptim ul kalom içra kamol, Turk alfozi bila surdum maqol… Turk nazmida çu men tortib qalam, Ayladim ul mamlakatni yakqalam… Men turkça boşlabon rivoyat, Qildim bu fasonani hikoyat; Kim şuhrati jahonga tölğay, Turki bila daği bahra olğay. Çunki bu kun jahonda atrok Köptur xuş ta'b, sof idrok…
Turkiy tilimizni past köriş, hurmat qilmaslik bu yangilik emas va şunga zamonaviy özbek tilining otasi bobomiz Abdurauf Fitrat yozgan buyuk sözlari bugun ham dolzarb: «Dunyoning eng boy, eng baxtsiz bir tili qaysi tildir? Bilasizmi? Turkça. Şoirlik qilmoqçi emasman, so‘zning töğrisi şudir. Dunyoni eng boy tili turkçadir, eng baxtsiz tili yana xud turkçadir».
Demak, yana ona tilimizni, turkiy özbek tilimizni beçora qilib, yangi, ulkan zamonaviy loyihani çet tilidan olingan söz bilan atadik. Biroq yana bir buyuk bobomizni, Abdulla Qodiriyning ölmas sözlarini eslatiş ma'qul deb öylaymiz va bu sözlar ham dolzarb va kötarilgan mavzuga tegişli: «Özbek tili kambağal emas, balki özbek tilini kambağal deguvçilarning özi kambağal. Ular öz nodonliklarini özbek tiliga tönkamasinlar».
Töytepa nomi, ming yillik tarixga ega birinçi turkiy sulola, turkiy til va adabiyot tuğilgan zamonda kötarilgan va kuçaygan şaharning özbekça-turkiyça nomi şu kambağal bölmagan tilimizning boyliklaridan biri böladi!
Iltimosimizni inobatga olib, birinçi özbek smart-aqlli şahriga özimizning, asl turkiy, özbek nomini qoldirasiz deb umid qilamiz! Töytepa sözidan uyalmaylik, bu turkiy ildizga ega söz, bu Yusuf Xos Hojib, Amir Temur, Alişer Navoiy, Abdurauf Fitrat, Abdulla Qodiriy, Abdulhamid Çölpon, Oybek, Şayxzoda, Qahhor, Şuhrat, Mirtemir, Rauf Parfi, Şavkat Rahmon, Erkin Vohidov, Ötkir Hoşimov ijod qilgan tildan çiqqan söz!
Hurmatli Prezident Şavkat Mirziyoyev, biz, özbek yurtsevarlari, tariximizni, tilimizni, milliy davlatçiligimizni hurmat qiluvçi vatandoşlar, Sizdan prezidentlik vakolatingizdan foydalanib, Senat qarorini bekor qilişingizni va tarixiy Töytepa nomini tiklaşingizni iltimos qilamiz. Buning uçun biz va el Sizdan juda minnatdor böladi, çunki, şunday qilsangiz, Siz xalq, millat, uning tarixi va tilining himoyaçisi bo‘lib, mangu odamlar xotirasida qolasiz.
Katta Hurmat bilan! Otabek Umar —Toşkent viloyati, Böstonliq tumani; Anvar Nazir — Toşkent şahri, Mirzo-Uluğbek tumani, tahlilçi; Jonuzoq Xalil — Samarqand viloyati - IT-menejyer, huquqşunos; Qutfiddin Muhiddinov — Namangan viloyati, Namangan şahri, işçi; Jannatxon Asqarova — Toşkent şahri, doktorant; Sardor Davlat — Namangan viloyati, Uçqörğon şahri, tilşunos, tarjimon. Nodira Musayeva — Toşkent şahri Çilonzor tumani, marketolog; Yulduzxon Aslanova — Sirdaryo viloyati, Guliston şahri, iqtisodçi, tadbirkor; Dilbar Agzamova — Buxoro şahri, şifokor; Daminov Karim — Xorazm viloyati, Urganç şahri, maktab öqituvçisi; Sabir Kamalov — Jizzax şahri, öqituvçi; Şermat Şaradjabov — Samarqand viloyati, ölkaşunos; Almazxon Örtayev — Qoraqolpağiston Respublikasi, Nukus şahri, öqituvçi; Husan Törabekov — Toşkent şahri, Bektemir tumani, tarjimon; Dinara Mustafina — Toşkent şahri, Yaşnaobod tumani, pensioner; Mariyam Kamilova — Surxondaryo viloyati, Boysun tumani, kutubxona xodimi; Kamolbek Fozilov — Qaşqadaryo viloyati, Qarşi şahri, muhandis;
va yana 387 nafar fuqaro.
