Neft bozori istiqbollari muhokama etilganida, asosiy savol shundan iborat bo‘ladiki, 2018 yilda barrel narxi 60 dollardan yuqorida turadimi yoki yana pastga qarab sho‘ng‘iydimi. Yangi yilda kim g‘alaba qozonadi - «buqalarmi» yoki «ayiqlar»?
2018 yilda neft narxini baholash uni kim e'lon qilishiga bog‘liq. Rossiya Bankining fikricha, 2018 yilda neftning o‘rtacha narxi bir barrel uchun 55 dollarni tashkil etadi va bu Citigroup hamda Barclays taxminiga o‘xshash. Goldman Sachs Group Inc 62 dollarlik darajani taxmin qilayotgan bo‘lsa, UBS va Credit Suisse – 60 dollar.
Bir tomondan talab va taklif muvozanatiga 2017 yilning 2-choragida erishildi hamda xom neftning ortiqcha hajmlari mavjud emas, boshqa tomondan bozor «slanets inqilobi»ni yodda saqlab turibdi, uni Yevropa kompaniyalari go‘yoki e'tiborga olishmadi. Shuningdek, Yaqin Sharq mamlakatlari narx dempingini juda osonlik bilan boshlashmoqda, bu boshqa o‘yinchilardan ulushni tortib olish uchun kerak bo‘lyapti.
Biroq, neft bozori 2018 yilda, katta ehtimol bilan, 2017 yil dinamikasini davom ettiradi hamda kichik miqdorda ko‘tariladi, bir yildan keyin esa 200 kunlik o‘rtacha narx bir barrel uchun 65 dollarni tashkil qilishi mumkin. Aynan shunday ssenariy yuz berishi ehtimolga juda yaqin, neft narxining pasayishi yoki bir barrel uchun 40 dollarlik darajaga tushishi esa ishonib bo‘lmas holatdir.
Matematika nuqtai nazaridan, neft bozori – bu murakkab dinamik tizim bo‘lib, unda ko‘plab jarayonlar bor, aynan esa: investitsiya davrlari, qidiruv va konlarni o‘zlashtirish muddatlarining har xil ekani, talabning mavsumiyligi, jahon iqtisodiyoti o‘sish sur'atlarining notengligi, yetakchi markaziy banklarning monetar davrlari, neft fyucherslari va moliya bozorlar harakatining klasterlari, geosiyosat hamda ishlab chiqaruvchilarning raqobat kurashi. Shuning uchun neft narxini taxmin qilish mushkul.
Neft taklifini boshqarish
2016 yilning noyabrida OPeK davlatlari neft qazib olish hajmini sutkasiga 32,5 mln barrellik daraja bilan cheklashga kelishib oldilar. Bu bitimga kartelga kirmaydigan yana 11 mamlakat qo‘shildi, natijada neft qazib olishni sutkasiga 1,8 mln barrelga qisqartirishning uddasidan chiqildi.
30 noyabr kuni Venada OPeK+ vakillari neft qazib olish hajmini 2018 yilning oxiriga qadar uzaytirish haqida qaror qabul qilishdi. Shunda pasaytirishga o‘ynash hozircha hech kimda amalga oshmasligi ma'lum bo‘ldi. Neftning katta hajmiga ega davlatlarda kelishuvga rioya etish bo‘yicha tabiiy sabablar bor. Masalan, byudjyet yo‘qotishlari o‘rnini to‘ldirish. OPeK bosh kotibi Muhammad Barkindoning so‘zlariga ko‘ra, kartelga kiruvchi mamlakatlar 2015-2016 yillarda neft narxining tushib ketishi tufayli 1 trln dollardan ortiq eksport foydasidan quruq qolishdi.
