Vebinarni kuzatgan Kun.uz muxbiri taniqli iqtisodchining fikrlarini o‘zbek tilida keltirib o‘tadi.
– Men iqtisodiyotni formula yordamida tasvirlash mumkin bo‘lgan fizikaga emas, biologiyaga yaqin deb hisoblaydigan iqtisodchilar kategoriyasiga kiraman. Bu ko‘proq murakkab aloqalarga ega tirik ekotizimga o‘xshaydi.
Keling, bank tizimini o‘ziga xos tirik organizm sifatida ko‘zdan kechiramiz. Tirik organizm uchun xos bo‘lgan xususiyat undagi kasalliklar. Odatda tirik organizmlarda qandaydir muammolar bo‘ladi. Masalan, insonni olaylik. U ham tirik organizm, biror kasallik bilan og‘rishi mumkin. Yoki sog‘lom bo‘lishi mumkin. Agar tibbiyot xodimlari nuqtayi nazaridan qaraydigan bo‘lsak, qanday kasallik bilan va nima uchun og‘riyotganini bilish uchun eng avvalo tashxis o‘tkazish kerak.
Bank sohasida 3ta muammo ko‘zga tashlanadi:
1.Banklarda byurokratiyaning yuqori darajadaligi (kredit olish, hisobotlar topshirish bilan bog‘liq);
2. Xizmat sifatining pastligi (kichik biznes uchun takliflar yo‘qligi, sovet davridagi sotuvchilar kabi ishlashlari, ularning yoniga kelganingizda sizga xuddi himmat ko‘rsatishayotgandek);
3. Foiz stavkalarining yuqoriligi.
Uch yil avval esa bank sohasida quyidagi muammolar mavjud edi:
Birinchi muammo – konvertatsiya, ikkinchi muammo – naqd pul, uchinchi muammo – operatsiyalar uchun kommision to‘lovlarning yuqoriligi, ya'ni 3-4 yil muqaddam har qanday operatsiya uchun dahshatli miqdordagi pul to‘lardik. Xorijliklar bankdan shaxsiy dividendlarimni olish uchun bankka 10-15 foiz to‘lashimni eshitishganida bunga ishonishmasdi. Korrupsiyaning yuqori darajasi ham shundan kelib chiqqan. Bank tizimi juda kuchli korrupsiyalashgan edi. Uch yil avval bo‘lgan muammolar va hozirgi muammolar ro‘yxatiga qarang.
Hozirgi muammolarni kichik muammolar deb bo‘lmaydi. Ular katta muammolar. Uch yil oldingi muammolar bilan taqqoslaganda ularning orasida yer bilan osmonchalik farq bor. Endilikda banklar bilan ishlash mumkin. Uch yil ichida bank sohasida ko‘p islohotlarni amalga oshirdik. Men buni bank sohasidagi «ko‘rinmas inqilob» deb atayman. Nimalar sodir bo‘ldi?
Valuta bozori liberallashtirildi, naqd pul muammosi hal etildi, banklar quyidan yuqorigacha bog‘langan millionlab yo‘riqnomalar bekor qilindi. Banklarning faoliyati ancha tijoratlashtirildi, mijozlarga yo‘naltirildi, bunga qadar ular haqiqatan ham davlatga tegishli qandaydir katta bankning filiallari edi. Kredit olish yengillashdi.
