Uruş nega aynan şu yil boşlandi? Putin «Valday»da şu va boşqa savollarga javob berdi
|15:33 / 28.10.202259 53011 min
Rossiya prezidenti Vladimir Putin «Valday» muhokama klubining yalpi majlisida iştirok etdi. Bu galgi muhokama «Gegemoniyadan keyingi dunyo: hamma uçun xavfsizlik va adolat» mavzusida böldi.
Foto: TASSFoto: TASS
Putin «Valday» doirasida sahnada 3 soat-u 40 daqiqa davomida böldi. Avvalida öz nutqini sözladi, keyin siyosatçilarning savollariga javob qaytardi. Nutqi davomida Ukraina masalasida deyarli gapirmadi, asosan Ğarbning «göriga ğişt qaladi», köplab rossiyalik maşhurlardan iqtibos keltirdi. Hatto Qosim Sulaymoniyning öldirilişi masalasiga töxtaldi.
«Odamlar ölyapti, lekin Rossiya kelajagi uçun foyda»
Putinning aytişiça, Ukrainadagi uruş Rossiyaning avvalo kelajagi uçun köp narsa beradi. Tabiiyki Putin uruş sözini tilga olmadi: «Maxsus harbiy amaliyot» doirasidagi yöqotişlar haqida doim öylayman, ha, iqtisodiy zararlar ham bor. Ammo katta yutuqlar yöq emas. Bölayotgan voqealar oxir-oqibat Rossiya foydasiga xizmat qiladi, uning kelajagiga ham».
Putinning fikriça, Rossiya biznesi endi özi oyoqqa turiş haqida öylaydi va bu mamlakat uçun foydali, Rossiyadan çiqib ketgan Ğarb kompaniyalari esa hali ortga qaytişni orzu qilişadi.
Ma’lumot uçun, 8 oydan buyon davom etayotgan uruş davomida Rossiya iqtisodiyoti katta zarar kördi, YaIM tuşib ketdi, Markaziy bank valuta çeklovlari joriy qildi va iqtisodiyot qayta qurilişiga tayyor bölişga çaqirdi.
Uruş nega aynan şu yil boşlandi?
Putin sahnadaligida mederator Rossiya Ukrainaga nega aynan şu yilda bostirib kirgani haqida söradi. Albatta, töğridan töğri bunday deb söragani yöq, çunki Rossiyada Ukrainadagi uruşni uruş yoki bosqin deb ataş jinoyatga tenglaştirilgan. U «maxsus harbiy amaliyot» nega 2022 yilda boşlanganini söradi.
Bu savolga javob berar ekan, Putin NATOning kengayişi va Minsk kelişuvi bajarilmagani töğrisidagi doimiy iddaolarini takrorladi-da, keyin Rossiya 2014 yildagi voqealardan keyin Donbassda nimadir qilişi zarur bölganini aytdi. Putinga köra «öşa nimadir» özini mustaqil deb e’lon qilgan «DXR» va «LXR»ni tan olib, ularni Rossiya tarkibiga qöşib oliş bölgan. Bu işlarni amalga oşiriş uçun esa operatsiya ötkaziş zarur bölgan.
Vaholanki, 2021 yil oktyabr oyidan buyon AQŞ razvedkasi Rossiya Ukrainaga bostirib kirişi haqida xabar berib kelgan, Moskva buni provokatsiya deb atagandi. Hattoki Kiyev bu ma’lumotlar börttirilgani haqida bayonot bergan. Uruş boşlanişida Rossiya Ukraina hududlarini öz tarkibiga qöşib olişni istamayotganini bildirgandi, hozirga kelib esa «referendum» ötkazib, Qrimdan keyin Ukrainaning yana törtta hududini annexia qildi.
Mavzuga oid
«Raqibni mensimadikmi?»
Putindan «Uruş davomida Ukrainani mensimay xato qilmadikmi?» deb ham söraşdi. U esa yöq, deb javob berdi. Uning fikriça, 8 yil davomida Donbassdagi juda uzun mudofaa hududlari taşkil qilingan. Putin Ğarbdan qurol yetkazib berilayotganini ham unutmaslikni söradi.
Rossiya prezidentiga yana bir qiziq savol berişdi: «Agar rus va ukrainlarni bitta millat deb hisoblasangiz, demak bizda bir millat vakillari örtasida fuqarolik uruşi bölayotgan ekanda?» «Qisman ha», javob berdi Putin.
Asosiy masala: yadro ritorikasi
Zaldan berilgan birinçi savol yadro quroli haqida böldi. Aftidan, savol ham, uning muallifi ham yaxşigina tayyorlangan körinadi, muallif Putinning javobini kutib ötirmay Ukrainani yadro provokatsiyasida ayblay ketdi.
«Yadro quroli bor ekan uni qöllaş xavfi ham doim böladi», deb boşladi javobini Putin. U dunyoda yadroviy xavf ortişida Kiyev va Ğarbni aybladi. Keyin Putin Rossiya Ukrainada yadro quroli işlatmoqçi emasligi, bu mamlakatning na siyosiy va na harbiy manfaatlariga xizmat qilişini aytdi.
Vladimir Putinning nutqidagi boşqa asosiy parçalar:
Foto: YouTube
* «Dunyoda xalqaro institutlar degradatsiyaga uçraşiga guvoh bölyapmiz, kollektiv xavfsizlik prinsiplari nazarga ilinmayapti, xalqaro huquq tuşunçasi örniga Ğarbning özi pisand qilmaydigan «qoidalar» paydo böldi. Faqat bitta qoidani ötkazişga intilişmoqda – global hukumatlar heç qanday qoidasiz yaşaşini ta’minlaş qoidasini».
* «AQŞ dunyoga özining gegemonligidan boşqa heç narsa bera olmaydi, voqealar negativ tomonga özgarişda davom etadi. Ğarb oxirgi vaqtlarda köp harakatlar qildi: Ukrainadagi uruşni kuçaytirdi, Tayvan atrofida provokatsiya qildi, dunyo energiya va oziq-ovqat bozoridagi vaziyatni izdan çiqardi. Bu qonli, xavfli, iflos öyin, u mamlakatlar va millatlar suverenitetini rad etadi».
* «Hozir insoniyat oldida ikki yöl turibdi: yoki ortib borayotgan muammolarni yelkaga ortib yurişda davom etiş yoki hamma birgalikda yeçim topiş. Dunyoni ideal qila olmasak-da, jim turmaydigan, barqaror va xavfsiz qiliş mumkin. Davlatlar ertami keçmi bizning kelajagimiz borasida muloqot qilişga majbur böladi, men doim soğlom fikrga işonganman.
Haqiqiy demokratiya köp qirrali dunyoda böladi. Bunda har qanday millat öz siyosiy tizimini mustaqil belgilaydi. Heç kim bizning millatga jamiyat qanday tuzilişi kerakligi borasida aql örgata olmaydi. An’anaviy qaraşlarni qadrlaş kerak.
Ğarb rahbarlari özlariga yoqmagan hammani yöqotişni istaydi. Hatto sovuq uruş davrida ham raqibining qadriyatlarini rad qiliş heç kimning xayoliga kelmagan. Sobiq ittifoq va amerikalik rahbarlarda gumanitar sohada bir-biriga hurmat bilan qaraş uçun yetarli darajada aql bölgan».
* «Millatçilar kitoblarni yoqişgaça borişdi. Ğarb mansabdorlari esa endi Çexov va Çaykovskiyni taqiqlaşmoqda. Klassik liberalizm buzilib ketdi. Liberallar avvaliga har bir insonning huquqi borligini aytişdi, keyin XX asrda oçiq jamiyatlarning duşmani borligini, ularning huquqlari çeklanişi mumkinligini aytişdi. Ammo Dostoyevskiy ham, Çaykovskiy ham, Puşkin ham yaşaşda davom etadi. Ular buni qançalik xohlaşmasa ham. Tarix hammasini öz örniga tuşirib qöyadi. Tarix buyuk madaniyat daholarini emas, ularni çeklamoqçi bölganlarni inkor qiladi. Çaykovskiyni eslaşda davom etişadi, ularni esa yöq».
* «Har qanday özgaça fikr Ğarb tomonidan demokratiya uçun xavf deb qaralmoqda, hamma narsani Kremlning fitnasi deb qaraşmoqda. Göyoki Rossiyadan nima kelsa, hammasi Kremlning fitnasidir. Nahotki biz şunçalik qudratli bölsak? Bu safsata şunçaki. Hamma narsani Kremlga tönkaşdan köra miyangizni işlating».
* Putin Ğarb siyosati haqida gapirar ekan, adabiyot böyiça Nobel mukofoti sohibi Aleksandr Soljyenitsinning Harvarddagi nutqidan iqtibos ham keltirdi. «1978 yildayoq u Ğarb uçun barça hududlar Ğarbning tizimiga öxşaşi kerakligi eng muhimi ekanini aytib ketgandi», dedi Putin.
* Bundan taşqari, Putin faylasuf Alesandr Zinovyovdan ham iqtibos keltirdi: «Ğarb tamadduni ular xohlagan darajada saqlanib turişi uçun butun koinot şunçaki resurs sifatida safarbar qilinişi kerak».
* «Agar siz demokrat bölsangiz, tabiiyki milliardlab odamlarning erkinlikka intilişini olqişlaşingiz kerak. Ammo yöq, Ğarb buni liberal tartibga qarşi harakat deb baholaydi, iqtisodiy va savdo uruşiga, sanksiyalar, boykotlarga, rangli inqiloblarga yöl oçadi, turli xil töntarişlarni tayyorlaydi va amalga oşiradi. Ulardan biri 2014 yil Ukrainada oğir oqibatlarga olib keldi. Bu töntariş uçun pul ham berişdi».
* «Kundan kunga Amerika örnatayotgan tartib xaos yaratib, Ğarb davlatlarining özi uçun ham muammo tuğdira boşladi. Ğarb özini istisno qilingan deb, qolganlarni esa ikkinçi darajali deb hisoblaydi. 2020 yilda Qosim Sulaymoniyni şunçaki öldirib yuborişdi. Unga nisbatan xohlagança munosabatda bölişlari mumkin, lekin u boşqa bir davlatning rasmiy vakili-ku? Uni uçinçi davlat hududida öldirib, ha, buni biz qildik, deyişdi. Bu nima? Biz qayerda yaşayapmiz özi?».
* «Ğarb uçun haqiqiy tahdid bu özgaça yaşaş tarzidir. AQŞ dunyoga öz gegemonligidan boşqa heç narsa taklif qila olmaydi. Rossiyaga esa heç kim aytganini qildira olmaydi. Ğarbdan farqli ölaroq, biz birovlarning tomorqasiga möralamaymiz. Rossiya özini Ğarbning duşmani deb hisoblamaydi. Şunçaki ikki xil Ğarb bor: biri nasroniy qadriyatlar amal qilinadigan, boy madaniyatga ega, umumiyligimiz bölgan Ğarb, boşqasi kosmopolitlikni uluğlaydigan liberal elitaning quroliga aylangan Ğarb. Bu Ğarbning diktatorligiga rozi bölmaymiz.
Rossiya Ğarb bilan til topişişga harakat qildi. Keling, tinç yaşaylik, muloqot qilaylik, işonçni mustahkamlaylik, mana şu tinçlik, dedik. Biz samimiy böldik, bunga javoban esa çegaramiz yaqinida keskinlik va bosimni qabul qilib oldik. Bu bosimdan maqsad Rossiyani ham öz yöllariga soliş edi. Ular özlariga qarşi çiqqanlarga qarşi sanksiya qöllaşadi, davlat töntarişi qilişadi, xaritadan öçirib yuboriş bilan tahdid qilişadi.
Biz Ğarb elitasiga jang taklif qilmayapmiz, hamma öz rivojlaniş yölini mustaqil tanlaşi kerak deyapmiz. Biz yangi gegemon bölişni istamaymiz, bu faqat yangi boşi berk köçaga kirib qolişga olib kelardi».
* «Ğarb dunyo moliya olamini ham obrösizlantirdi. Dollardan qurol sifatida foydalangan holda valuta tizimi ğoyasining oyoğini osmondan qildi. Faqat Ğarb tomonidan belgilangan mahsulotlar uçun oçiq bölgan bozorlargina oyoqda turdi, bozorlar va resurslarni egallab olişdi».
* Putinning fikriça, tez orada milliy valutalardan foydalaniş dunyo moliya bozorlarida gegemonlik qila boşlaydi. U xalqaro savdodan faqat yirik korporatsiyalar emas, hamma foyda olişi kerakligini aytdi.
* «Bir qutbli dunyoning vaqti ötdi. Tepadagilar ortiq uddalay olişmaydi, pastdagilar xohlaşmaydi. Işlar bunday davom etişi insoniyat uçun xavflidir. Tarixiy lahzalarda turibmiz. Oldinda bizni Ikkinçi jahon uruşidan keyingi eng murakkab va taxmin qilib bölmaydigan ön yillik kutmoqda. Vaziyat inqilobiy holatda. Bizning vazifamiz mana şu qarama-qarşilikni bartaraf etiş».
