Uruşning eng qaynoq nuqtasidagi hayot. Baxmutdan reportaj
|21:28 / 06.01.202332 23210 min
Ikkinçi Verdun yoki Baxmut göşt maydalagiçi deya aytilayotgan Ukrainaning Baxmut şahri uçun janglar uruşning eng qaynoq nuqtasiga aylandi. Har ikki tomon bu yerga özining asosiy kuçlarini taşlagan. Şiddatli töqnaşuvlar heç kimga muvaffaqiyat keltirgani yöq. BBC jurnalistlari uruşning eng keskin nuqtasidan reportaj tayyorlaşga muvaffaq bölgan.
Foto: BBC
«Bu men qatnaşgan eng qiyin operatsiya. Duşman Baxmutga butun kuçini taşladi. Biz hali bunaqasini körmagan edik», deydi ukrainalik komandir.
«Qoya» psevdonimli ukrainalik zobit Donbass şarqidagi Baxmut şahri mudofaasini köz ilğamas köçadagi yerosti bunkeridan turib boşqaradi. Uşbu bunker şaharda Ukraina harbiylari tomonidan taşkil etilgan asosiy qömondonlik markazlaridan biri bölib, juda kam jurnalistlar bu yerda bölgan.
Uzun böyli, közlari çaqnab turgan, gavdali odam xonaning örtasida joylaşgan katta ekranda şaharning şarqiy çekkasida uçayotgan dron translatsiyasini kuzatmoqda.
Bölinmalardan biri Baxmutni himoya qiliş uçun oldinga siljigan boşqa bölinmaga yordam beriş uçun rus pozitsiyalari joylaşuvini aniqlaşga harakat qilmoqda.
Rossiya qurolli kuçlaridan taşqari, «Vagner»ning minglab yollanma askarlari ham Baxmut atrofidagi frontning oldingi çiziğiga jönatilgan.
Foto: BBC
«Vagnerçilar bizning şiddatli öqqa tutişimizga qaramay oçiqçasiga oldinga qarab yuradi. Hatto yer ularning jasadlari bilan qoplanganda, vzvoddagi 60 askardan faqat 20 nafari qolganda ham ular oldinga siljişni töxtatmaydi. Bunday bosimga doş beriş juda qiyin. Biz bunga tayyor emas edik va endi örganyapmiz», deydi «Qoya».
«Bir neça hafta oldin biz şaharning şarqiy çekkasidagi pozitsiyani yöqotdik, çunki duşman bizga tinmay hujum qildi. Biz askarlarimizni qutqariş uçun ikkinçi mudofaa çiziğiga ötdik. Biz aql bilan harakat qilib, bu pozitsiyalarni qaytarib olişga urinmoqdamiz. Ba’zan duşmanga bevosita hujum qiliş uçun orqaga çekinişingiz kerak böladi», — deya qöşimça qiladi u.
«Vagner» xususiy harbiy kompaniyasi (XHK) asosçisi va rahbari Yevgeniy Prigojinning aytişiça, ukrainaliklar Baxmutning har bir uyini qal’aga aylantirgan va hozirda şaharda «500 ta mudofaa çiziği» mavjud.
Mavzuga oid
Rossiya armiyasi sönggi oylarda Xerson va Xarkov viloyatlaridan quvib çiqarilib, öz pozitsiyalarini yöqotgaç, endilikda Baxmutni egallaş uçun bor kuçini işga solmoqda. Baxmutning egallanişi Rossiyani ommaviy ravişda öz oldiga qöygan maqsadi — Donbassning butun hududini nazorat qilişga yaqinlaştiradi.
Foto: BBC
BBC jurnalistlarining «Qoya» bilan suhbati davomida yuqoridan böğiq portlaş tovuşlari eşitilib turgan. Ular köçaga çiqişi bilan esa bu tovuşlar şunçalik baland eşitilganki, yuraklar qinidan çiqib ketayozgan. Uçayotgan snaryadlarning dahşatli huştak ovozlari va ularning izidan quloqni kar qiluvçi portlaş tovuşlari Baxmut uçun doimiy hol.
Şaharda yaşovçilarning biri buni «oxirzamon» iborasi bilan tasvirlagan — ba’zi holatlarda bu yer haqiqatan ham şunday körinadi.
Baxmutdagi turar joy binolari snaryad öqlaridan şikastlangan, inşootlar fasadi buzilib ketgan, köçalarning çetlarida voronkalar qalaşib yotgan. Baxmutda butun derazani topiş qiyin. Yer şişa siniqlari va qoldiqlari bilan qoplangan.
Bir paytlar bu yer gazlangan vinolari bilan maşhur bölgan Ukrainaning şarqidagi sokin şahar edi. Endi u Ukrainadagi uruş va qarşilik ramziga aylandi.
Baxmut muhim yöl çorrahasida joylaşgan, ammo sönggi oylarda şahar mudofaasi köproq ramziy ma’noga ega böldi. Dekabr oyida Baxmutga taşrif buyurgan Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy şaharni ukrainaliklar uçun «jangovar ruh qörğoni» deb atadi.
Uruşgaça Baxmutda 70 mingdan köproq odam yaşagan. Hozir esa bu yerda aholining atigi öndan bir qismi qolgan. Ular asosan keksalar va kambağallar.
Köçalar deyarli böm-böş bölsa-da, «buzilmas punkt» deb atalgan yordam markazida önlab odamlarni köriş mumkin. Bu yerda elektr va Starlink sun’iy yöldoş terminali tomonidan tarqatiladigan Wi-Fi mavjud. Şuningdek, markazda köngillilar oziq-ovqat, dori-darmon va boşqa zarur narsalardan iborat kiçik paketlarni tarqatadi. Markazdagi ötinli peç xonani issiq uşlab turadi.
Bu joy Baxmut aholisi uçun qutqaruv balloni.
Foto: BBC
Köpçilik telefonlarini quvvatlaş uçun elektr rozetkalari atrofida ötiradi.
Ajablanarlisi, snaryadlar markazdan atigi bir neça yuz metr nariroqqa tuşganda ham, odamlar vahimaga tuşmaydi. Göyoki, ular har kuni zarbalardan qoçaverib, çarçagandek.
Biroq ularning köpçiligining yuzidan ular olgan ruhiy jarohat seziladi.
BBC jurnalistlari markazda ovqat uçun navbatda turgan Anatoliy Suşçenkodan nega u şahardan ketmayotganini söragan.
«Boradigan joyim yöq, yolğizman. 86 yoşli çol kimga kerak? Bu yerda heç bölmasa askarlar ba’zida ovqat va şörva taşlab ketadi, men topaman va yeyman. Markazda bepul non berişadi. Butun umrim davomida men heç qaçon bunaqasini körmaganman. Mening uyimdagi hamma oynalar singan, darvoza buzilib ketgan», deya javob bergan Anatoliy.
Odamlar turli sabablarga köra Baxmutda qolmoqda. Jurnalistlar 13 yoşli qizi Diana bilan birga Baxmutda qolayotgan Olga Tupikova bilan ham suhbatlaşgan.
«Menimça, butun Ukraina bir xil darajada xavfli. Bizning ba’zi qöşnilar köçib ketişdi va boşqa joyda halok bölişdi. Bu yerda bizning uyimiz bor. Bizning muşuk va kuçuklarimiz ham bor. Biz ularni taşlab keta olmaymiz», degan Olga.
«Tomimizda 21 ta, garajda esa töqqizta teşik bor. Men har safar ularni tuzataman, derazalarni ham ta’mirlaşga harakat qilaman. Odatda teşiklar snaryadlar oskolkalari sabab paydo bölardi, lekin oxirga vaqtlarda toşlar uçib kelmoqda. Ulardan qolgan teşiklarning hajmi inson boşidek keladi», deya qöşimça qiladi u.
Foto: BBC
«Biz siçqonlar kabi yaşaymiz. Non uçun yuguramiz, uyga qaytiş uçun turli yöllarni tanlaymiz. Tong otişi oldidan men yoğoç taxta va brevnalar (uyni ta’mirlaş uçun) qidiraman. Keçqurun esa suv axtaraman, çunki şaharda vodoprovod işlagani yöq», deya öz hayotini tasvirlaydi Olga.
«Albatta qörqinçli. Lekin hozir biz xuddi armiyadagidek, askarlardekmiz. Şef-povarlar biz bilan soliştirganda oşpazlikda heç nimani bilmaydi deb hazillaşamiz. Biz xohlagan narsadan olovda, hatto şamda ham ovqat pişirişimiz mumkin», deydi u kulimsirab.
Mahalliy ma’muriyat odamlarni ketişga köndirişga harakat qilmoqda.
BBC jurnalistlari xavfsizlik nuqtai nazaridan nomini oşkor etib bölmaydigan şahar tumanlaridan birida oxirgi 33 yildan beri Baxmut şahri hokimi lavozimida işlab kelayotgan Aleksey Reva bilan uçraşgan.
«Şaharda asosan puli yöqlar va noma’lum joyga ketişni istamayotganlar qolmoqda. Lekin biz bu haqda odamlar bilan gaplaşyapmiz. Eng muhimi — xavfsizlik, xavfsizlik va tinçlik», deydi Reva.
Jurnalistlar hokimdan nega özi şahardan ketmayotganini söragan.
«Bu mening hayotim, mening işim, mening taqdirim. Men şu yerda tuğildim va ösdim. Ota-onam şu yerga dafn etilgan. Vijdonim xalqimni taşlab ketişimga yöl bermaydi. Va mening işonçim komilki, harbiylarimiz Baxmutning qulaşiga yöl qöymaydi», degan u.
Şahar taşqarisidagi dalalarda Baxmutni saqlab qoliş uçun nimalar qilinayotganini köriş mumkin.
BBC jurnalistlari uçratgan Ukraina artilleriya bölinmasi piyoda askarlarning oldinga siljişiga yordam beriş uçun Rossiya pozitsiyalarini aniqlaşga va ularni Sovet tipidagi D-30 gaubitsalari bilan öqqa tutişga harakat qilayotgan edi. Ammo deyarli heç qanday oldinga siljiş kuzatilmayotgandi.
«Qurollar eskirgan. Ular yaxşi işlaydi va vazifalarni bajaradi, lekin ular yanada yaxşiroq bölişi mumkin edi. Qolaversa, biz snaryadlarni tejaşimiz, öq-dorilarimiz tugab qolmasligi uçun nişonlarni juda aniq urişimiz kerak. Agar bizda köproq texnika va zamonaviy qurollar bölsa, biz köproq nişonlarni yöq qilişimiz va bu orqali piyoda askarlarimiz vazifasini sezilarli darajada osonlaştirişimiz mumkin», deydi artilleriyaçi Valentin.
Qiş ham vaziyatni murakkablaştirmoqda. Askarlarning aytişiça, qurollar sovuqda yomonroq işlay boşlaydi.
Foto: BBC
«Biz çidaşimiz, bu davrni yengib ötişimiz va keyin qarşi hujumga ötib, jangga kirişimiz kerak», deydi Yaroslav.
Har ikki tomon bir-birini çarçatişga harakat qilmoqda. Bu iroda, çidamlilik kuraşidir.
Ukrainalik askar Yaroslav BBC jurnalistining «Siz qanday qilib har kuni özingizda kuç topasiz?» savoliga quyidagiça javob bergan:
«Bizning hammamizda qaytib borişni xohlaydigan oilamiz bor. Valentin yaqindagina ota böldi, biroq uning oilasi Germaniyada. U öğlini hali körgani yöq. Uning motivatsiyasi juda katta».
