Qoidabuzarlik uçun jarima ballari: iqtisodiy kaltak va rağbat ham kerak

Xöş, qoidabuzarlik foto yoki videoqurilmalar orqali qayd etilgan bölsa, bu holatda jarima ballari avtomaşina egasiga hisoblanadimi? Axir u nomidagi maşinani kim haydab yurganini ham bilmasligi mumkin-ku?

Hozir maşinaning egasi yo yalinib, yo «işonçnomani bekor qilaman», yo «maşinani rasmiylaştirib bermayman», degan döq-pöpisa bilan jarimani qoidabuzar haydovçidan undira oladi.

Yangi tizimda jarimani undiriş-ku, mayli, qoidabuzarlikni qayta rasmiylaştirişga ehtiyoj paydo böladi. Çunki avtomobil nomiga rasmiylaştirilgan insonda ham haydovçilik guvohnomasi bölsa, özi qilmagan qoidabuzarliklari uçun jarima ballari işlab oliş xavfi paydo böladi.

Bu holat yuzaga kelmasligi uçun DYHXX organlari qoidabuzarlikni qayta rasmiylaştirişni yengillaştiriş çoralarini körişlari kerak böladi. Isbot sifatida haydovçilik huquqi topşirilgan işonçnoma taqdim etilsa bas.

Qoidabuzarlar iqtisodiy «kaltak»ni, qoidalarga rioya qiluvçilar esa rağbatni doim his qilib turişlari kerak, deb yozyapti öz Telegram kanalida iqtisodçi ekspert Otabek Bakirov:

«Jarima ballari bir yil davomida 12 balldan oşgan hollarda oxirgi sodir etilgan huquqbuzarlik uçun qöşimça jazo tariqasida haydovçini transport vositasini boşqariş huquqidan mahrum qiliş tartibini joriy etiş yana kun tartibiga qaytganidan xursandman.

Özi 1 yil avval işga tuşişi lozim bölgan qoidalar balki «avtoterroristlar» lobbisi va ma’muriy resurslari tufayli rosa xaspöşlab kelindi. Agar Prezident qarorida belgilangan vazifalar öz vaqtida bajarilganida edi, minglab odamlarning hayoti, soğliği saqlab qolingan bölardi, şaharlarimizdagi köçalar fuqarolar uçun xavf-xatar makoniga aylanmagan bölardi. Mayli, heçdan köra keç.

Men umid qilaman, jarima ballarini joriy qiliş bilan iş töxtamaydi. Bunga qöşimça ravişda iqtisodiy kaltaklar işlaşi kerak. Xususan, traansport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy suğurta qilişsuğurta orqali.

Dunyoning heç bir mamlakatida Özbekistondagi kabi absurd suğurta qoidalari mavjud emas. Qariyb 5 yildan beri Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy suğurta qiliş böyiça suğurta puli — 40 million söm darajasida qolmoqda. Polislar uçun mukofot 56 ming söm, haydovçilar soni çeklanmagan polislar uçun mukofot 168 ming söm etib belgilangan (viloyatlar uçun 40 ming söm va 120 ming söm mos ravişda).

Oyda, yilda bir köçaga çiqadigan, tartibli haydovçi uçun ham şu tölov, har kuni qoida buzadigan va qoidalarni buzganidan faxrlanadigan «avtoterrorist» uçun ham şu tölov. Normal dunyoda qoidabuzarlar avtomobil suğurtasi uçun önlab karra yuqori tölov qilişadi. Bizda esa suğurta eng arzon jarimadan ham arzonroq, tabiiyki, 40 yo 56 ming söm tölagan, köçadagi mas’uliyatsiz «avtoterroristlar» bilgan jinoiy tajribasini qilib yotişipti.

Demak, nafaqat, şunçaki jarima ballari tizimi joriy etilişi, jarima ballariga muvofiq suğurtaning karrasiga qimmatlaşişi ham işga tuşişi kerak.

Bu hali hammasi emas.

Jarima ballari pulli parkovkalardagi tariflarda ham, avtomobil bilan boğliq davlat xizmatlarida ham karrasiga oşiriladigan tölov körinişida qöllanilişi zarur (avtoraqam olişdan tortib, işonçnoma va garov rasmiylaştirişgaça).

Xullas, qoidabuzarlar özlarining aslida kim ekanliklarini har qadamda iqtisodiy kaltak vositasida eslab turişlari zarur.

Rağbat-çi? Rağbat ham esdan çiqmasligi kerak. Yöl harakati qoidabuzarligi sodir etmagan haydovçilarga suğurta, parkovka, davlat xizmatlarigaça çegirma koeffitsiyentlar qöllaş boşlaniş zarur», — deb yozadi Bakirov.

Sönggi yillarda yaqin qarindoşlar uçun maşinani heç qanday işonçnomasiz boşqariş huquqi ham taqdim etildi. (Faqat suğurta polisida bunga izn beruvçi yaqin qarindoşlik darajasi aks etsa bas).

Köpçilik bu imkoniyatdan foydalanib, haydovçilik guvohnomasiga ega bölmagan qariya ota-onalarining nomiga maşina olişgan va haydab yurişibdi.

Mana şu amaliyotni ham tartibga oliş kerak. Ya’ni, sodir etilgan qoidabuzarlik uçun jarima ballari tölaydigan odam tayin bölişi kerak.

Şuningdek, sotiş huquqi bilan beriladigan işonçnomalarning maksimum muddati uç oy qilib belgilanişi kerak.

Odamlar sotgan avtomaşinasini darhol rasmiylaştirib berişga ötişlari kerak. Bong uraverganimizdan keyin avtomobil oldi-sotdisida rasmiylaştiriş yiğimlari ança tuşirildi. Bu summa va notarius xarajatlari yanada tuşirilişi lozim.

Çunki jarima ballari tizimi joriy etiladigan bölsa, bu juda köp tuşunmovçiliklar va çalkaşliklarning oldini olişga xizmat qiladi. Masalaning bu jihatini ham e’tibordan qoçirmaslik kerak.

Eng muhimi, bildirilayotgan takliflarning barçasini onlayn bazaga birlaştirib, taşqi aralaşuv vositasida özgartirib bölmaydigan qilib amalga oşiriş imkoniyati bor.

Bizda sönggi 30 yil içida ilk marta bepisand qoidabuzar haydovçilarni jilovlaş uçun real imkoniyat paydo bölmoqda. Bu imkoniyatni qöldan çiqarmasligimiz kerak, yöllarimizni qoidabuzar haydovçilardan tozalaşimiz, yöllarda ölimlarni kamaytirişimiz kerak.

Şuhrat Şokirjonov, jurnalist.