Доҳада давом этаётган оғир музокаралар, Украинада ушланган хитойлик жосуслар ва Трампдан янги «мактублар» – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

Ғазо: оғир музокаралар давом этмоқда

Вашингтонда бўлиб турган Исроил Бош вазири Бинямин Нетаняҳу сўнгги икки кун давомида АҚШ президенти Доналд Трамп билан икки марта учрашди. Унда асосан Ғазода гаровга олинганларни озод қилиш масаласи кўтарилган. Сешанба оқшомида ўтказилган учрашув режадан ташқари бўлган ҳамда унга ОАВ вакиллари киритилмаган. Учрашув тафсилотлари ҳақида «жуда кам маълумот» чиққани эса сулҳ бўйича қандайдир тўсиқ юзага келганига ишора бўлиши мумкин.

Бу орада Доҳада сулҳ бўйича музокаралар давом этаётганига қарамай, Исроил Ғазо ҳудудини бомбардимон қилишни ҳам давом эттирмоқда. Нетаняҳу журналистларга берган баёнотида Ғазодаги ҳарбий амалиёт якунланмаганини тан олган, аммо «музокарачилар сулҳ устида иш олиб бормоқда», деган.

Ҳамас расмийси Тоҳер ал-Ноно Reuters агентлигига берган изоҳида «оғир музокара босқичи» давом этаётганини айтди. Шунга қарамай, Ғазода сулҳ бўйича олиб борилаётган музокаралар доирасида Ҳамас 10 нафар гаровдагиларни озод қилишга рози бўлганини билдирди. Улар музокараларни «оғир»лигига сабаб қилиб Исроилнинг «муросасизлигини» кўрсатмоқда. Доҳада ўтказилган тўрт кунлик музокараларда учта асосий масала бўйича ҳеч қандай муҳим силжиш бўлмаган:

• Ғазо секторига гуманитар ёрдам оқимини эркин таъминлаш;
• Исроил кучларининг чекиниш чизиқлари;
• Доимий сулҳга олиб борувчи кафолатлар.

Манбага кўра, Исроил Ғазо ҳудудининг учдан бир қисмини, хусусан, Рафаҳ ва Хон-Юнус шаҳарлари орасидаги Мораг йўлагини назоратда сақлаб қолишни талаб қилмоқда. Ёрдам масаласида эса Исроил АҚШ томонидан қўллаб-қувватланаётган «Ғазо Инсонпарварлик Фонди» тизимига амал қилишда қатъий туриб олган. Бу тизим БМТ ва инсонпарварлик ташкилотлари томонидан хавфсиз эмас деб баҳоланган ва камида 613 кишининг ўлимига сабаб бўлгани танқид қилинган.

ҲАМАС манбаси ҳал этилмаган муаммолар сонини учта деса, Трампнинг Яқин Шарқ бўйича вакили Стив Уиткофф бу сон ҳозирда тўрттадан биттагача қисқарганини айтиб, ҳафта охиригача вақтинчалик сулҳга эришиш борасида оптимист эканини билдирган.

Украинада хитойлик жосуслар ушланди

Киевда Украинанинг «Нептун» ракетасини ишлаб чиқаришга алоқадор махфий ҳужжатларни мамлакатдан олиб чиқиб кетишга уринган икки нафар хитойлик қўлга олинди.

Украина хавфсизлик хизмати маълумотларига кўра, «хитойлик жосуслар»дан бири Киевдаги техника университетининг 24 ёшли собиқ талабаси. У 2023 йилда ўқишдан ҳайдалган бўлса ҳам Киевда қолган. Қўлга олинган иккинчи шахс — ушбу йигитнинг отаси бўлиб, у «ўғлининг разведка фаолиятини шахсан мувофиқлаштириш учун» Украинага тез-тез келиб турган.

Украина хавфсизлик хизмати версиясига кўра, хитойлик талаба махфий материалларни қўлга киритиш учун қуроллар ишлаб чиқаришга алоқадор Украина фуқаросини оғдириб олишга уринган. Аммо у дарҳол кузатув остига олинган ва техник ҳужжатларни топшириш вақтида ушланган. Шундан кейин унинг отасини қўлга олиш операцияси амалга оширилган. Эркак ҳужжатларни ХХР махсус хизматларига топшириши керак бўлган.

Тинтув вақтида ҳар икки шахснинг ҳам телефонлари олиб қўйилган, қурилмаларда уларнинг жосуслик фаолиятини исботловчи маълумотлар мавжуд. «Жосуслик»да гумонланаётган шахслар 15 йилгача озодликдан маҳрум этилиши мумкин. Хитойнинг Киевдаги элчихонаси ҳозирча вазиятга изоҳ бермади. Reutersʼнинг ёзишича, Украинага жосусликда айбланиб, ХХР фуқароларининг ҳибсга олиниши 2022 йилда бошланган Россия тажовузидан бери биринчи марта содир бўлмоқда.

Украина Қуролли кучлари уруш бошлангандан бери узоқ масофага мўлжалланган «Нептун» ракеталаридан фойдаланиб келяпти. Улар соатига 900 километр тезликда 300 километр масофага уча олади. Украиналик ҳарбийлар айнан «Нептун» ёрдамида 2022 йили Россия Қора денгиз флотининг флагмани — «Москва» ракета крейсерини йўқ қилганди.

АҚШ Франческа Албанезени санкциялар рўйхатига киритди

БМТнинг Фаластин бўйича махсус маърузачиси Франческа Албанезени халқаро жиноий суд томонидан АҚШ ва Исроилга қарши чоралар кўришга қаратилган ҳаракатлари учун АҚШ санкциялари рўйхатига киритилди.

Бу ҳақда АҚШ давлат котиби Марко Рубио маълум қилди.

«Бугун мен Франческа Албанезега, БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгашининг махсус маърузачисига, америкалик ва исроиллик амалдорлар, компаниялар ва раҳбарларга нисбатан Халқаро жиноий судни ҳаракатга келтиришга қаратилган ноқонуний ва шармандали уринишлари учун санкциялар жорий этдим», — деб ёзган Рубио.

Унинг сўзларига кўра, Албанезенинг АҚШ ва Исроилга қарши сиёсий ва иқтисодий уруш юритиш ҳаракатларига бундан буён тоқат қилинмайди. АҚШ бу йўналишда барча зарур чораларни кўришда давом этади.

«Биз ҳар доим ҳамкорларимизнинг ўзини ҳимоя қилиш ҳуқуқларини қўллаб-қувватлаймиз», — деди давлат котиби.

Аввалроқ АҚШ БМТ Бош котиби Антониу Гутерришга мурожаат қилиб, Франческа Албанезени эгаллаб турган лавозимидан бўшатишни сўраган эди. 1 июлда эълон қилинган ёзма баёнотда АҚШнинг БМТдаги доимий ваколатхонаси Албанезени лавозимидан четлатиш ва уни қоралашни талаб қилинган. Баёнотда айтилишича, агар бу борада ҳеч қандай чора кўрилмаса, нафақат БМТнинг обрўйига путур етади, балки АҚШ ҳам жавоб чораларини кўришга мажбур бўлади.

БМТ махсус маърузачиси Исроил Ғазода амалга ошираётган геноцид ва унга ёрдам бераётган давлатлар, компаниялар ҳақида сўнгги пайтларда кескин баёнотлар беришни бошлаган эди. Ҳусусан, у яқинда тақдим қилган ҳисоботида «ноқонуний босиб олиш ва геноцид иқтисодиётидан фойда кўраётган АҚШнинг кўплаб ҳарбий, технологик ва молиявий компаниялари» ҳақида ёзганди. Шунингдек, БМТ расмийси ҳамма давлатларни Исроилга тўлиқ қурол эмбаргосини жорий этишга ва иқтисодий алоқаларни узишга чақирган.

Nvidia — дунёдаги энг қиммат корпорацияга айланди

АҚШнинг технологик гиганти — Nvidia корпорацияси 9 июль куни тарихда илк бор 4 триллион долларлик бозор қийматига эришган оммавий компанияга айланди. Компаниянинг акциялари 2,6% га ошган, бу эса сунъий интеллект технологияларига бўлган талабнинг ортаётганини акс эттиради.

Nvidia Apple ва Microsoft'ни ортда қолдириб, дунёдаги энг қиммат корпорацияга айланди. Илгари Apple ва Microsoft 3 триллион долларлик қийматга эришган эди.

1993 йилда Калифорнияда ташкил этилган бу компания 2024 йил февралида 2 триллион долларлик қийматни, 2024 йил июнида эса 3 триллионни босиб ўтган.

Nvidia AI процессорлари ва ускуналарига бўлган талабнинг кескин ошишидан, айниқса ChatGPT каби сунъий интеллект чат-ботлари ривожлангач, катта даромад олди.

GPU — график процессорлар бозорида етакчиликни сақлаб қолаётган компания AI вазифалари ва катта тил моделлари яратишда зарур бўлган ускуналарни етказиб беради. 2025 йил май ойида эълон қилган молиявий ҳисоботида йиллик савдо ҳажми 69% га ошгани, бу эса дата-марказлар бўлимидаги 73% лик ўсиш туфайли юз бергани кўрсатилган.

Nvidia Хитой бозоридан чиқариб юборилгани ва АҚШ ҳукумати томонидан босимларга учраётганини ҳисобга олса, бундай ўсиш кутилмаган бўлди, дейиш мумкин.

Макрон Ғазода ўт очишни тўхтатишга чақирди

Франция президенти Эммануэл Макрон Буюк Британияга уч кунлик ташрифи давомида Вестминстер саройида парламентарийлар олдида чиқиш қилди.

Франция президенти урушнинг Европа қитъасига қайтиши билан дунё тартиби ҳужумга учраганини ва халқаро қоидалар беқарорлаштирувчи кучлар томонидан бузилаётганини айтди.

Макрон – Буюк Британиянинг Иккинчи жаҳон урушида Францияни қўллаб-қувватлаганига ишора қилиб, ҳозирда Украинага ҳам худди шундай ёрдам кўрсатилаётганини таъкидлади.

«Россия Украинадаги ҳар бир олға силжиши билан – таҳдид барчамизга яқинлашмоқда», деди у. Макрон Европа ҳеч қачон Украинани ёлғиз қолдирмаслигини таъкидлади.

Шунингдек, Макрон ўз нутқида Исроил томонидан шиддатли ҳужум ва блокада остида бўлган Ғазо секторидаги сулҳ музокараларига ҳам тўхталди. Унинг таъкидлашича, Франция Яқин Шарқда тинчлик учун бошқа давлатлар билан ҳамкорлик қилади.

Трампдан янги мактублар

АҚШ президенти Доналд Трамп 1 августдан бошлаб яна етти давлатдан келадиган маҳсулотларга янги бож ставкалари жорий этишини эълон қилди. Трамп ўзининг Trurh Social тармоғида эълон қилган мактубларига кўра:

• Филиппин — 20%
• Бруней ва Молдова — 25%
• Шри-Ланка, Ироқ, Жазоир ва Ливия — 30% бож тўлайди.

Трамп ушбу давлатлар раҳбарларига алоҳида юборган хабарларда қуйидагиларни таъкидлади: «Биз сиз билан олдинга юришга қарор қилдик, лекин бу фақат мувозанатли ва адолатли савдо асосида бўлади".

Унга кўра, бу ставкалар АҚШ ва мазкур давлатлар ўртасидаги савдо номутаносиблигини бартараф этиш учун зарур бўлган даражадан ҳам пастроқ.

Трамп огоҳлантиришича, юқори божларни четлаб ўтиш мақсадида бошқа давлатлар орқали маҳсулотларни қайта экспорт қилиш ҳолатлари аниқланса, бу товарларга ҳам юқори ставкалар қўлланади. Бундан ташқари, агар ушбу давлатлар АҚШга қарши бож ставкаларини оширса, АҚШ бунга жавобан ўз ставкаларини яна оширади.

Олдинроқ Трамп — асосий савдо ҳамкорлари Япония ва Жанубий Кореяга, шунингдек қўшнимиз Қозоғистон дохил ўнлаб давлатларга 25 дан 40 фоизгача бож ставкалари эълон қилганди.