Қўшимча функционаллар
-
Тунги кўриниш
Хўтикча ва филнинг асрий рақобати. АҚШда энг кўп президент қайси партиядан чиққан?
АҚШда сиёсий партиялар шунчалик муҳимки, бутун бошли мамлакат иккига бўлинган: демократлар ва республикачиларга. Кўпчилик нега АҚШда иккитагина сиёсий партия бор ҳайрон ҳам қолади. Биринчидан, АҚШда 40 та сиёсий партия бор. Демократлар ва республикачиларнинг гегемонлигини ҳам оддий факт билан тушунтириш мумкин. Ўзи инсон табиатан икки хил бўлади: ёки консерватив ёки демократ. Шу мантиққа қаралса, АҚШда деярли бутун мамлакат иккита сиёсий партия тарафдори бўлиши тушунарли ҳолат.

Бу партиялар шунчалик тенг кучлики, улар тез-тез ҳукмронликни алмашиб туришади. Масалан, бу йил президентлик сайловларини ҳам, Конгресс учун сайловларни ҳам демократлар ютишга яқин. Ўтган сафар эса ҳукумат республикачилар қўлида эди. Баланс шунчалик тартиб билан ўзгарадики, чиндан АҚШда оқ қўлқоп тақиб юрувчи қариялардан иборат яширин куч бор деб ўйлаб қолиш мумкин. Хўш, АҚШда қайси партия вакиллари кўпроқ президентлик қилган?
Бугунги кунгача АҚШни 44 нафар президент бошқарган (Гровер Кливленд бир муддат оралатиб президент бўлган, у АҚШнинг 22 ва 24-президенти ҳисобланади). Улардан 15 нафари демократ, 19 нафари республикачи, 2 нафари федералист (Америка Англиядан мустақил бўлиб, федерал бошқарувдаги давлат бўлишини ёқлаганлар), 4 нафари демократ-республикачи ва яна 4 нафари виглар партияси вакиллари бўлган.
Демократик партия

Демократик партия АҚШда энг биринчи тузилган партиялардан бири ҳисобланади. У XIX асрнинг бошларида тузилган. Бу партия аъзоларидан 15 киши АҚШни бошқарган. Бугун АҚШ аҳолисининг қарийб ярми шу партияни қўллайди.
1. Эндрю Жексон. АҚШнинг 7-президенти (1767-1845)
1829-1837 йилларда икки муддат АҚШни бошқарган.
2. Мартин Ван Бурен. АҚШнинг 8-президенти (1782-1862)
Мартин Ван Бурен 1837-1841 йиллар оралиғида бир муддат президент бўлган. Иккинчи муддат учун ўтказилган сайловларда виглар партияси вакили Уилям Ҳенри Ҳаррисонга ютқазган.
3. Жеймс Нокс Полк. АҚШнинг 11-президенти (1795-1849)
Жеймс Нокс Полк 1845-1849 йиллар оралиғида АҚШни бошқарган. Иккинчи муддат учун ўз номзодини қўймаган.
4. Франклин Пирс. АҚШнинг 14-президенти (1804-1869)
Франклин Пирс 1853-1857 йилларда президент бўлган. Иккинчи муддат учун демократлар Пирсга ишончсизлик билдиришади ва шу тариқа у ўз номзодини қўя олмайди.
5. Жеймс Бюкенен. АҚШнинг 15-президенти (1791-1868)
Жеймс Бюкенен 1857-1861 йилларда президент бўлган. Иккинчи муддатга ўз номзодини қўймаган.
6. Эндрю Жонсон. АҚШнинг 17-президенти (1808-1875)
Эндрю Жонсон 1865-1869 йилларда АҚШни бошқарган. У Авраам Линколнга вице президент этиб тайинланганда демократлар сафида бўлмаган. Линколн ўлдирилгач, Эндрю Жонсон демократлар партияси сафига қўшилиб, президент бўлади.
7. Стивен Гровер Кливленд. АҚШнинг 22 ва 24-президенти (1837-1908)
Гровер Кливленд АҚШни 2 марта бошқаради. Биринчи муддат 1885-1889 йилларда, иккинчи муддат 1893-1897 йилларда АҚШ президенти бўлади.
8. Томас Вудро Вилсон. АҚШнинг 28-президенти (1856-1924)
Вудро Вилсон 1913-1921 йилларда икки муддат президентлик қилган.
9. Франклин Делано Рузвелт. АҚШнинг 32-президенти (1882-1945)

Франклин Делано Рузвелт АҚШ тарихида 2 муддатдан кўп президентлик қилган ягона инсон ҳисобланади. У жами 4 марта президентлик учун курашиб, барчасида ғалаба қозонган. Франклин Рузвелт 1933-1945 йилларда президент бўлган.
10. Ҳарри Трумэн. АҚШнинг 33-президенти (1884-1972)

Франклин Рузвелт даврида вице-президент бўлган Ҳарри Трумэн унинг вафотидан сўнг президент бўлади. У 1948 йил ўтказилган сайловда ҳам ғалаба қозониб, АҚШни бошқаришда давом этади. Қизиғи шундаки, 1948 йилда ўтказилган сайловда Трумэнга асосий рақиб сифатида ютқазган республикачи Томас Дьюи 1944 йилда ўтказилган сайловда Франклин Рузвелтга ҳам асосий рақиб бўлиб ютқазган эди.
11. Жон Кеннеди. АҚШнинг 35-президенти (1917-1963)

Жон Кеннеди 1961-1963 йиллар оралиғида АҚШни бошқарган. Президентлик муддати тугамасдан унга суиқасд қилиб, ўлдиришади.
12. Линдон Жонсон. АҚШнинг 36-президенти (1908-1973)
Линдон Жонсон 1963-1969 йилларда президент бўлган. У аввалига 1963 йил вице президент сифатида Кеннедининг ўлимидан сўнг президент бўлган, кейин 1964 йил ўтказилган сайловларда ғалаба қозонган.
13. Жимми Картер. АҚШнинг 39-президенти (1924 йилда туғилган)

Жимми Картер 1977-1981 йиллар оралиғида бир муддат АҚШни бошқаради. Иккинчи муддат учун ўтказилган сайловларда республикачилар вакили Роналд Рейганга ютқазади.
14. Билл Клинтон. АҚШнинг 42-президенти (1946 йил туғилган)

Билл Клинтон 1993-2001 йиллар оралиғида 2 муддат АҚШни бошқарган. Иккинчи муддат тугаш арафасида Клинтонга Оқ уйда президент котибаси бўлиб ишлаган Моника Левински билан содир бўлган ишқий муносабатлар учун импичмент хавф солади. Аммо иш импичментгача етиб бормайди ва Клинтон муддатини охирига етказиб қўяди.
15. Барак Обама. АҚШнинг 44-президенти (1961 йилда туғилган)

Барак Обама 2009-2017 йиллар оралиғида АҚШни икки муддат бошқаради.
Республикачилар партияси

АҚШда Республикачилар партияси XIX асрнинг иккинчи ярмида, Виглар партияси ва эркин ер тарқатиш тарафдорлари томонидан тузилган. Партия вакилларидан Доналд Трампни ҳам қўшиб ҳисоблаганда 19 киши АҚШни бошқарган. Бу партия тузилганидан сўнг АҚШ президентлиги учун ўтказиладиган сайловларда асосан Демократлар ва Республикачилар партияси курашиб келмоқда.
1. Авраам Линколн. АҚШнинг 16-президенти (1809-1865)

Авраам Линколн 1861-1865 йиллар оралиғида АҚШни бошқарган. 1864 йилда ўтказилган сайловда Линколн иккинчи муддатга президент этиб сайланади. 1865 йил 9 апрель куни Америка Конфедератив Штатлари (қулдорликни ёқлаган жанубий штатлар иттифоқи) мағлубиятга учрайди. Орадан 5 кун ўтиб Линколнга суиқасд қилинади ва оқибатда у вафот этади.
2. Уиллис Симпсон Грант. АҚШнинг 18-президенти (1822-1885)
Уиллис Грант 1869-1877 йиллар оралиғида икки муддат АҚШни бошқаради.
3. Ретерфорд Бёрчард Хейс. АҚШнинг 19-президенти (1822-1893)
Ретерфорд Хейс 1877-1881 йилларда бир муддат президент бўлади. Иккинчи муддат учун номзодини қўймайди.
4. Жеймс Абрам Гарфилд. АҚШнинг 20-президенти (1831-1881)
Жеймс Гарфилд 1881 йилда бир неча ой мамлакатни бошқарганидан сўнг суиқасд оқибатида ҳалок бўлади.
5. Честер Алан Артур. АҚШнинг 21-президенти (1829-1886)
Честер Артур 1881-1885 йиллар оралиғида АҚШни бошқаради. У вице президент сифатида Жеймс Гарфилднинг ўлимидан сўнг мамлакат президенти бўлади. 1884 йилда ўтказилган сайловда ўз номзодини қўймайди.
6. Бенжамин Ҳаррисон. АҚШнинг 23-президенти (1833-1901)
Бенжамин Ҳаррисон 1889-1893 йилларда АҚШни бошқаради. 1892 йилда иккинчи муддат учун ўтказилган сайловда Гровер Кливлендга ютқазади.
7. Уилям Мак-Кинли. АҚШнинг 25-президенти (1843-1901)
Уилям Мак-Кинли 1897-1901 йилларда президент бўлади. 1900 йилда ўтказилган сайловда у иккинчи муддатга ҳам АҚШ президенти этиб сайланади. 1901 йилда суиқасд оқибатида ўлдирилади.
Маълумот учун, 1889 йил 21 ноябрда Уилям Мак-Кинли маъмуриятида вице президент бўлган Гарет Ҳобарт вафот этади ва унинг ўрнига Теодор Рузвелт вице президент этиб тайинланади. Орадан қарийб 2 йил ўтиб Уилям Мак-Кинли ўлдирилади ва Теодор Рузвелт унинг ўрнига АҚШ президенти бўлади. Шу тариқа Теодор Рузвелт АҚШ тарихида сайловларсиз аввал вице президент, сўнг президент лавозимларини эгаллаган ягона шахс бўлади.
8. Теодор Рузвелт. АҚШнинг 26-президенти (1858-1919)

Теодор Рузвелт 1901-1909 йилларда АҚШ президенти бўлган. У аввалига вафот этган Уилям Мак-Кинли ўрнига президент бўлади, 1904 йилда ўтказилган сайловда ғалаба қозониб, яна 4 йил АҚШни бошқаради. Теодор Рузвелт 1908, 1912 йилларда ўтказилган сайловларда ҳам қатнашади ва мағлубиятга учрайди.
9. Уилям Тафт. АҚШнинг 27-президенти (1857-1930)
Уилям Тафт 1909-1913 йилларда президент бўлган. У 1908 йилда ўтказилган сайловда Теодор Рузвелтни ортда қолдирган. 1912 йилда ўтказилган сайловда эса Вудро Вилсонга ютқазади.
10. Уоррен Ҳардинг. АҚШнинг 29-президенти (1865-1923)
Уоррен Ҳардинг 1921-1923 йилларда АҚШни бошқаради. Президентлик муддати охирига етмасдан, юрак хуружидан вафот этади.
11. Калвин Кулиж. АҚШнинг 30-президенти (1872-1933)
Калвин Кулиж 1923-1929 йиллар оралиғида АҚШни бошқарган. Аввалига у вице президент сифатида Уоррен Ҳардинг ўрнига президент бўлади. Сўнг 1924 йилда ўтказилган сайловларда ғолиб чиқади.
12. Ҳерберт Кларк Ҳувер. АҚШнинг 31-президенти (1874-1964)
Ҳерберт Ҳувер 1929-1933 йиллар оралиғида президент бўлган. Ҳувер АҚШни бошқарган йилларда мамлакат молиявий ва иқтисодий инқирозни бошдан кечиради. 1932 йилда ўтказилган сайловларда аҳоли Ҳуверга ишонч билдирмайди ва у Франклин Рузвелтга жуда катта фарқ билан ютқазади.
13. Дуайт Эйзенхауэр. АҚШнинг 34-президенти (1890-1969)
Дуайт Эйзенхауэр 1953-1961 йилларда 2 муддат АҚШни бошқарган. Эйзенхауэр ҳарбий сифатида иккита жаҳон урушида қатнашган.
14. Ричард Никсон. АҚШнинг 37-президенти (1913-1994)

Ричард Никсон 1969-1974 йилларда АҚШни бошқарган. 1972 йилда ўтказилган сайловларда ғалаба қозонгач, орадан 2 йил ўтиб импичмент хавфи туғилганда ўз ихтиёри билан истеъфо беради. Унинг номи «Уотергейт можароси» билан эсланади.
15. Жералд Форд. АҚШнинг 38-президенти (1913-2006)
Жералд Форд 1974-1977 йилларда АҚШни бошқаради. У вице президент сифатида 1974 йил истеъфога чиққан Ричард Никсоннинг ўрнига президент бўлади. 1976 йилда ўтказилган сайловларда Жимми Картерга ютқазади.
16. Роналд Рейган. АҚШнинг 40-президенти (1911-2004)

Роналд Рейган 1981-1988 йилларда президент бўлган. У президентлик қилган йилларда АҚШнинг ғоявий душмани саналган СССРда тўртта раҳбар ишлаган: Леонид Брежнев, Юрий Андропов, Константин Черненко ва Михаил Горбачёв.
17. Катта Жорж Буш. АҚШнинг 41-президенти (1924-2018)
Жорж Герберт Уокер Буш АҚШни 1989-1993 йиллар оралиғида 1 муддат бошқарган. У 1992 йил ўтказилган сайловларда Билл Клинтонга ютқазиб қўйган. Катта Буш АҚШ президентлари орасида энг узун исм-шарифга эга раҳбар ҳисобланади.
18. Кичик Жорж Буш. АҚШнинг 43-президенти (1946 йилда туғилган)

Жорж Уокер Буш (Кичик Буш) 2001-2009 йиллар оралиғида икки муддат президент бўлган. Унинг даврида АҚШда замонавий дунё тарихидаги энг йирик теракт – Нью-Йорк теракти содир бўлади. Кичик Буш даврида АҚШ Ироққа киради, Афғонистонда кенг кўламли ҳарбий амалиётлар ўтказилади, Саддам Ҳусайн ўлдирилади, АҚШ президенти Москвадаги ғалаба парадида қатнашади ва яна кўплаб воқеалар содир бўлади. Шундай бўлса-да, Буш икки муддатни эсон-омон ўтказиб олади.
19. Доналд Трамп. АҚШнинг 45-президенти (1946 йилда туғилган)

Доналд Трамп 2017-2021 йиллар оралиғида АҚШни бошқармоқда ва катта эҳтимол билан иккинчи муддатга сайлана олмайди. Унинг Байденга мағлубияти расман эълон қилиниши қолди холос.
Федералистлар
Федералистлар – Америкада Англиядан мустақил бўлиб, федерал бошқарувдаги давлат тузишни ёқлаганлар. Улар АҚШ тузилаётганда янги давлат федерал бошқарувга асосланишини қўллашган.
Америка Буюк Британия бошқарувидан ажралиб чиқиб, АҚШда федерал бошқарув тизими ўрнатилгандан сўнг турли партиялар тузилади ва федералистларга ҳожат қолмайди. Шу тариқа мазкур ҳаракат йўқ бўлиб кетади.
1. Жорж Вашингтон. АҚШнинг 1-президенти (1732-1799)

Жорж Вашингтон 1789-1797 йилларда 2 муддат АҚШни бошқарган. Американи Буюк Британиядан ажратиб олиш ва федерал бошқарув тизимига асосланган давлат тузиш тарафдорларининг етакчиси бўлган.
2. Жон Адамс. АҚШнинг 2-президенти (1735-1826)
Жон Адамс ҳам Жорж Вашингтоннинг ҳаммаслаги ҳисобланади. У 1797-1801 йилда 1 муддат АҚШни бошқарган.
Демократ-республикачилар
Мазкур партия ҳам АҚШда илк тузилган партиялардан бири ҳисобланади. Кейинчалик Республикачилар партияси тузилгандан сўнг у тарқаб кетган.
1. Томас Жефферсон. АҚШнинг 3-президенти (1743-1826)
Томас Жефферсон АҚШни 1801-1809 йилларда 2 муддат бошқарган.
2. Жеймс Мэдисон. АҚШнинг 4-президенти (1751-1836)
Жеймс Мэдисон АҚШни 1809-1817 йиллар оралиғида 2 муддат бошқарган.
3. Жеймс Монро. АҚШнинг 5-президенти (1758-1831)
Жеймс Монро АҚШни 1817-1825 йилларда 2 муддат бошқарган.
4. Жон Куинси Адам. АҚШнинг 6-президенти (1767-1848)
Жон Адамс 1825-1829 йилларда бир муддат АҚШни бошқарган. 1828 йилда ўтказилган сайловларда демократлар вакили Эндрю Жексонга ютқазиб қўйган.
Виглар партияси
Ушбу партия ҳам АҚШда илк тузилган партиялардан бири ҳисобланади. Кейинчалик бу партия аъзолари эркин ер тарқатиш тарафдорлари билан бирлашиб, Республикачилар партиясини ташкил этган.
1. Уилям Ҳенри Ҳаррисон. АҚШнинг 9-президенти (1773-1841)
Уилям Ҳаррисон бор йўғи 1 ой президентлик қилган. 1841 йил 4 март куни совуқ ҳавода қасамёд қилиш маросимида 2 соат нутқ сўзлаган Ҳаррисон касал бўлиб ётиб қолади ва 1 ойдан сўнг вафот этади.
2. Жон Тайлер. АҚШнинг 10-президенти (1790-1862)
Жон Тайлер 1841-1845 йиллар оралиғида АҚШни бошқарган. У вице президент сифатида Уилям Ҳаррисон вафотидан кейин президент бўлган. Иккинчи муддатга ўз номзодини қўймаган.
3. Закари Тейлор. АҚШнинг 12-президенти (1784-1850)
Закари Тейлор 1849-1850 йиллар оралиғида 1 йилдан ошиқроқ вақт АҚШни бошқарган ва касалланиб, вафот этган.
4. Миллиард Филлмор. АҚШнинг 13-президенти (1800-1874)
Миллиард Филмор вице президент сифатида Закари Тейлорнинг вафотидан сўнг президент бўлади. 1852 йилда ўтказилган сайловда виглар партияси унга эмас, Уинфилд Скоттга ишонч билдиради. Сайловларда Франклин Пирсга ютқазиб қўяди.
Мавзуга оид
08:42
Куба чегарачилари АҚШ катерини ўққа тутди: тўрт киши ҳалок бўлди
00:01
Эрон АҚШ зарба берган тақдирда тўлақонли қарши ҳужумга ўтмоқчи – ОАВ
19:33 / 25.02.2026
Ўзбекистон ва “Traxys Group” ўртасида ҳамкорлик йўлга қўйилди
19:11 / 25.02.2026