«Бунчалик ёмон шароитни тасаввур қилмагандик» — Миграция агентлиги БААга юборган ватандошлар лагеридан репортаж

2020 йил декабрида Меҳнат вазирлиги ҳузуридаги Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги 13 нафар фуқарони вақтинчалик меҳнат фаолиятини амалга ошириш учун БААга юборган.

«Дубай аэропортига қўнар эканмиз, барчамизнинг кайфиятимиз яхши эди, лекин аэропортдан чиқиб, автобусда Шаржа амирлиги ҳудудида жойлашган ишчилар ётоқхонасига келганимизда у ердаги аянчли манзарани кўриб, ўзимизни қамоқхонага келгандан ҳам ёмонроқ ҳис қилдик», – дейди меҳнат муҳожири С.Б. Kun.uz билан суҳбатда.

Маҳаллий аҳоли тилида Labour Camp («меҳнат лагери») деб аталадиган бу икки қаватли бинолардаги шароит чиндан ҳам абгор.

Тахминан 6 метр квадрат хона 8 киши учун мўлжалланган. Яъни ҳар бир хонада 4та икки қаватли кроват жойлаштирилган, кийим-кечак ва бошқа буюмларни сақлаш учун ҳеч қандай жавон йўқ, овқатланиш ҳам ана шу хона марказидаги столда кечади.

Ҳожатхонадаги кўп эшиклар қулфланмайди, душ қабул қилиш кабиналарида сув йўқ, суви бор кабиналарда эса душ обдастаси бўлмагани туфайли челакка сув тўлдириб чўмилишга тўғри келади.

Лагердаги ошхоналарнинг ҳам аҳволи хароб.

Ошхонадаги барча анжомларни, жумладан печка ва газ баллонларини ёғ ва чирк босган. Ҳар ерда овқат қолдиқлари, суварак ва бошқа майда ҳашаротлар. Бутун лагер ҳудудидан овқатнинг бошқа бадбўй ҳидлар билан қоришган ёқимсиз иси уфуриб туради.

Меҳнат лагерида асосан Ҳиндистон, Покистон, Бангладеш, Непал ва Африка мамлакатларидан келганлар истиқомат қилишади.

«Энг қўрқинчлиси – бу ерда бошқарув деган нарса умуман йўқ: лагерда тахминан 500 киши турса, ҳар ким ўз билганини қилади. Кимдир ошхонада тирноғини ёки сочини олади, кимдир қўл ювадиган жойда ювинади, кимдир ювиниш хонасини булғаб кетади. Буни эса ҳеч ким назорат қилмайди!» – дейди ватандош.

Унга кўра, лагер ҳудудидаги канализация қувурларининг ҳажми кичик бўлгани сабабли улар тез тўлиб қолади, натижада кунора тозалашга тўғри келади, атрофга бадбўй ис таралади.

«Биз security guard, яъни қўриқлаш хизматида ишлаш учун келганмиз. Ишимиз 12 соат, йўлга эса 2 соатдан ошиқ вақт кетади, компания автобуси олиб бориб келади. Camp'га келганимиздан кейин тез-тез овқатланиб, бошқа ишларимизни битирмасак уйқуга етарлича вақт қолмайди.

Ишимиздан нолимаймиз, лекин турар жойимиздаги бундай даҳшатли шароитлар тушимизга ҳам кирмаган эди.

Бу иш ҳақидаги эълонни биз Ташқи меҳнат миграция агентлигининг Telegram-каналида кўриб, агентликка мурожаат қилган эдик. Эълонда барча сарф-харажатлар, жумладан авиачипта ҳам иш берувчи томонидан таъминланиши кўрсатилган эди, лекин чипталарни ҳам ўзимиз сотиб олдик.

Энг ачинарлиси – биз келаётган жойнинг шароитлари билан танишиш учун расмларини сўраганимизда, агентликдагилар бизга кўрсатишмаган», – деди С.Б.

С.Б.нинг айтишича, шартномада ишчи ва иш берувчидан («Saned») ташқари учинчи томон ҳам бор, бу – AS Unique Human Resourses агентлиги. Ҳар бир ишчи агентликнинг хизматлари учун 1680 дирҳамдан (тахминан 455 АҚШ доллари) тўлаши керак. Тўловнинг тенг ярми БААга етиб борганда, қолган ярми биринчи ойликни олганда деб белгилаб қўйилган.

«Нега бошқа агентлик аралашяпти, ахир ўзингиз ҳам агентликсиз-ку деб сўраганимизда: «Хавотир олманг, сиз бу агентликка бекорга пул тўламаяпсиз. Тўғри, ишни ўзимиз ҳам топишимиз мумкин эди, лекин биз топган иш ишончли бўладими-йўқми – номаълум. Бу агентлик топган ишнинг яшаш шароитлари зўр бўлади, ойликлар ҳам ўз вақтида берилади», деб жавоб беришди.

Агар иш ёқмаса, компаниянинг бизга қилган харажатини қоплаб, шартномани муддатидан аввал бекор қилишимиз мумкинлигини билдиришди. Компания бизга қанча харажат қилди деб сўраганимизда: «Узоғи 200–300 доллар, ахир деярли барча харажатларни ўзингиз қиляпсиз-ку», деб жавоб беришди.

Ойлигимиз 435 доллар экан. Иш ёқмаса, бир ойлик даромадимиздан кечиб, шартномани бекор қилиб, бошқа иш топамиз, деб ишонган эдик. Лекин бу ерга келганимизда паспортларимизни олиб қўйишди, шартномани муддатидан аввал бекор қилиш учун эса 800 доллар талаб қилишди», – деди С.Б.

Биз лагер ҳудудида интервью оларканмиз, ёнимизга икки киши келиб, сўроққа тута бошлади.

Икки киши келиб, лагернинг хавфсизлик хизматидан эканликларини айтишди. Камераларимизни зудлик билан ўчириб, олган тасвирларимизни ўчириб ташлашимизни талаб қилишди.

Биздан лагер ҳудудида тасвирга олиш учун қаердан рухсат олганимизни сўрашди. Тасвирга олишни тақиқловчи бирор белги ёки ёрлиқ кўрмаганимизни айтдик.

Паспорт ва гувоҳномамизни расмга олишди ва эътиборлиси, агар интернетда бирор нима чиқарадиган бўлсак, бизга нисбатан чора кўрилишини айтиб, бизни қўйиб юборишди.

Маълум бўлишича, бу воқеадан кейин интервью берган ўзбекистонлик икки йигитни ишга чиқаришмаган ва бир неча кундан кейин ишдан бўшатишган.

«Сизлар кетганларингдан кейин: «Бу ернинг локациясини журналистларга ким юборди, улар қандай топиб келишди?» деб бизни сўроқ қилишди. Уларни ҳам қандайдир ваҳима босган эди.

Аввалига бизни ишга чиқаришмади, бир неча кундан кейин эса 24 кунлик ойлигимизни бериб, ишдан бўшатишди. Энди бизни ишга жойлаган рекрутинг агентлигига қолган 230 долларни тўласак, паспортимизни қайтариб беришар экан.

Биз-ку қутулиб олдик ҳисоб, лекин у ерда қолган юртдошларимиз ҳамон азобда. Компания уларнинг муҳожир визаларини қилдириб бергани учун 800 долларсиз паспортларини қайтариб бермайди. Биз эса энди туристик виза билан Дубайда иш қидирамиз», – дейди С.Б.

Вазият юзасидан изоҳ олиш мақсадида Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги билан боғландик.

«Бизга агентлик (AS Unique Human Resourses) томонидан ишчилар ётоқхонада турли миллат вакиллари билан туриши ва қанча ойлик олиши каби маълумотлар берилган эди, лекин ётоқхонанинг расмлари кўрсатилмаган. Биласиз, Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги жуда ҳам кўплаб ватандошларимизни хорижга меҳнат сафарига юбориш билан шуғулланади, бу вазиятда ҳар бир жойнинг шароитлари билан расм ва видеолар орқали танишиш қийин.

Ўзбекистонда кўпчилик мана шу компаниянинг суҳбатларидан муваффақиятли ўтганди, лекин ойлик маоши камлиги сабаб ишлашга кетмади. Бизнинг мутахассисларимиз ҳам юртдошларимизни бу компанияда ишлаш фикридан қайтаришга ҳаракат қилишган, лекин барибир ана шу 13 киши шароитларга рози бўлиб ишлашга кетишган», – деди Миграция агентлиги ахборот хизмати раҳбари Ортиқхўжа Норов.

Нега тўғридан тўғри иш берувчи билан эмас, балки учинчи томон, яъни AS Unique Human Resourses орқали шартнома тузилди, деган саволга Норов қуйидагича жавоб берди:

«Ўша пайтда бошқа йўл бўлмагани сабабли ана шу агентлик билан шартнома тузиш энг маъқул йўл деб топилган. Аслида бу каби уч томонлама шартномалар бундай ишларда одатий ҳол. Албатта, бу дегани энди улар шундай шароитларда яшашда давом этади дегани эмас, имконият даражасида шартномаларни қайта кўриб чиқамиз, вазиятни ўрганамиз».

Хизмат сафаримизни якунлаб ватанга қайтдик, аммо ўзга юртда, абгор шароитларда қолаётган ватандошларимиз ҳақидаги ўйлар бизни тарк этганича йўқ.

Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги масала ижобий ҳал этилишини жиддий назоратга олишига умид қиламиз. Шу билан бирга, Ўзбекистоннинг Дубайдаги Бош консулхонасидан бу каби муаммоларга эътиборлироқ бўлишни сўраб қоламиз.

Kun.uz воқеалар ривожини кузатишда давом этади.

Kun.uz мухбирлари:

Жамшидхон Зиёхонов,
Нуриддин Нурсаидов.

Тошкент – Шаржа – Тошкент.