Ерга қайтмаслик эҳтимоли бўлган астронавтлар – инсон Ойга илк бор қадам қўйганига 50 йил бўлди

Инсоният тарихида унутилмас саналар кўп. Ана шундай саналардан бири 1969 йилнинг 20 июли бўлиб, худди шу куни “Аполлон-11” кемаси экипажи командири Нил Армстронг ва учувчи Эдвин Базз Олдрин кема модулини Ойдаги Хотиржамлик денгизининг жануби-ғарбига қўндиришди. Улар Ой сатҳида 21 ярим соатдан ортиқ бўлишди. Астронавтлар Ой юзасига ҳам чиқишди ва 2 соат 31 дақиқа бўлишди. Ойга қадам қўйган илк инсон Нил Армстронг бўлди. Ўн беш дақиқадан сўнг Олдрин ҳам унга қўшилди. Астронавтлар ўзлари тушган жойда АҚШ байроғини ўрнатишди ва Ой тупроғидан 21,5 килограмм намуна олишди. 

Қуйида ушбу воқеа билан боғлиқ қизиқарли маълумотларни тақдим этамиз.

Ойга биринчи қадамни ким қўйиши керак эди?

«Аполлон-11» Ойга қўниши аниқ бўлгач, журналистлар ва айрим НАСА ходимлари Ойга биринчи бўлиб қадам қўйган инсон Эдвин Олдрин бўлишини тахмин қила бошлашди. Гап шундаки, очиқ фазода фаолият олиб бориш бўйича машғулотларда ҳар доим командир эмас, учувчи ташқарига чиқарди. Хюстондаги космик парвозлар мутахассислари ҳам дастлабки чизмаларда ой модулидан биринчи бўлиб учувчи чиқишини баён қилишганди. Аммо тор кабинада скафандр ва ҳаётни таъминловчи тизимда бўлган учувчи ташқарига чиқиш учун командирнинг устидан ўтишига тўғри келиши ҳисобга олинмаганди, зеро асосий люк чап томонда бўлиб ичкарига очилар, командир эса чап томонда ўтирарди. Ушбу манёврни қўллаб кўришга уринишганида ой модули макети кабинасида кичик шикастланишлар юз берди. Шундан сўнг Ой сатҳига учувчи эмас, кема командири – Армстронг биринчи бўлиб қадам қўйишига қарор қилинди.

СССР ҳудудида Ойга инсон қадам қўйишини бевосита трансляция қилиш тақиқланганмиди?

Собиқ СССР мамлакатларида Ойга инсон қадам қўйиши бутун дунё бўйлаб трансляция қилинган вақтда СССР марказий телевидениеси бу воқеани кўрсатиш ўрнига бадиий фильм намойиш этган деган фикр тарқалган. Аммо бу воқеа юз берган пайтда, Москва вақти билан эрталаб соат 5:56да СССР марказий телевидениеси ҳеч қандай кўрсатув бермаган – 1969 йилда телевидениеда кўрсатувларни узатиш эрталаб соат 8дан бошланган.

Ойдан қайтган экипаж аъзолари божхона қоғозини тўлдиришган

АҚШ божхонаси «Аполлон-11» астронавтлари Нил Армстронг, Базз Олдрин ва Майкл Коллинзлардан 24 июль куни Тинч океанида Ҳавайи атрофига қўнишлари билан Қўшма Штатларга Ойдаги тош ва тупроқларни импорт қилгани учун божхона шаклини тўлдиришларини талаб қилган. Уларнинг парвоз йўналиши Флорида, Кеннеди буруни, Ой ва Ҳавайи, Ҳонолулу деб ёзилган. Apollo 11 экипажи ўзи билан олиб тушган юкни «Ойдаги қоя ва чанг намуналари» деб ёзган. 

Ойдаги ёдгорлик тахтаси

Нил Армстронг ва Базз Олдрин Ойда ёдгорлик тахтасини қолдиришган. Унда шундай сўзлар битилган: «Ер сайёрасидан келган одамлар Ойга шу ерда илк бор қадам қўйишди. Июль 1969, A. D. Биз бутун инсоният учун тинчлик мақсадида келдик».

Президент Никсон астронавтларнинг қайтмасликлари эҳтимоли учун ҳам нутқ тайёрлаган

Президент Ричард Никсонда «Аполлон-11» экипажи қайтмаслиги – хусусан, Нил Армстронг ва Базз Олдрин Ойда қолиб кетиши эҳтимоли учун яна бир нутқ тайёр бўлган. НАСА «Аполлон-11» космик кемасига ишонса-да, ой модулига ишончи комил эмасди. НАСА ой модули ярим йўлда қолиб кетиши, команда модулига бирика олмаслиги ёки Ой сатҳига қулаб тушишидан хавфсирарди. У ҳолда экипаж аъзолари бир лаҳзада ҳалок бўлиши мумкин эди. Махсус нутқ НАСАнинг ғояси бўлиб, Армстронг ва Олдрин Ойга қўнишидан бир ой аввал тайёрланганди.

Учинчи астронавт Ойга қўнмаган ва унинг сатҳига қадам қўймаган

Юқорида Нил Армстронг ва Базз Олдриннинг ой модули ҳалокатга учраши ёки команда модулига бирика олмаслиги хавфи ҳақида ёзгандик. Ой модули Ой сатҳида бўлган вақтда команда модули Ой атрофида парвоз қилиб турган. Команда модули ичида учинчи астронавт Майкл Коллинз бўлган. Коллинз Ойга қўнмаган, чунки кимдир команда модулини бошқариши лозим эди. Агарда Олдрин ва Армстронг ойда қолиб кетадиган бўлса, Коллинз Ерга бир ўзи қайтарди. 

Экипаж аъзолари ҳаётини суғурта қилдирмаган, аммо суғуртанинг бошқача йўлини топган

Айтиб ўтилганидек, Apollo 11 экипажи Ойдан қайтмаслиги ҳам мумкин эди. Астронавтлар ҳаётларини суғурта қилдиришлари мумкин эди, аммо  бу жуда қимматга тушарди. Шунинг учун Apollo 11 экипажи аъзолари юзлаб дастхатлар тайёрлашди. Астронавтлар Ойга парвоз қилаётган кунда имзолаб хатжилдга солиб қўйган дастхатлар агарда улар коинотда ҳалок бўлишганида ўта катта пулга сотилиши мумкин эди. Улар Ойдан қайтишганидан сўнг минглаб дастхатлар беришди, уларнинг айримлари яхшигина пулга сотилган ҳам.

Экипаж аъзолари Ерга қайтиши билан карантинга жойланган

Apollo 11 астронавтлари Ойдан қайтишганидан сўнг уч ҳафта давомида карантинда сақланган. Бу эҳтиёт чораси эди. НАСА Ойда ҳалокатли микроорганизмлар бор-йўқлигини билмасди. Шунинг учун астронавтлар карантинга жойланган, улар ўзлари билан олиб тушган Ой тупроғи намуналари ва скафандрларида микроорганизмлар бор-йўқлиги, экипаж аъзолари эса бирор янги инфекцияни юқтириб олган-олмаганлиги текширилган.