Украина учун совут. Ғарб Киевга илк бор ҳужумкор зирҳли техникалар етказиб беради

4 январ куни президент Жо Байден «АҚШ Украинага Bradley зирҳли машиналарини етказиб беришни кўриб чиқяптими ёки йўқ?» деган саволга ижобий жавоб берди ва унинг маъмуриятидаги расмийлар зирҳли транспорт воситалари шу ҳафта эълон қилинадиган янги қуроллар пакетига киритилиши мумкинлигини маълум қилди.

Associated Press нашри хабарига кўра, Bradley’ларни етказиб бериш ҳақидаги қарор 6 январ куниёқ эълон қилинади ва Украина «бир неча ўнлаб» зирҳли автомобилларни олади. Reuters нашри манбаларига кўра эса янги ҳарбий ёрдам пакетида элликка яқин Bradley бўлади ва уларнинг умумий қиймати 2,8 миллиард долларни ташкил қилади.

Худди шу куни (4 январ) Франция ҳам Украинага АМХ-10РC енгил, ғилдиракли танклари ва «Бастион» бронетранспортёрларини етказиб беришини маълум қилди. Президент Макрон девони хабар беришича, бу Украинага биринчи марта Ғарбда ишлаб чиқарилган замонавий танклар етказиб берилиши бўлади.

Германия эса Украинага Leopard танкларини юборишга шошилмаяпти, ваҳоланки, бу борада ўтган йил баҳоридан буён музокаралар олиб борилмоқда ва Киев уларни бир неча бор қайта-қайта сўради. Германия иқтисодиёт вазири Роберт Ҳабекнинг сўзларига кўра, аввало иттифоқчилар билан Украинага танк етказиб бериш масаласини муҳокама қилиш ва бу муҳокамалар натижаларига кўра қарор қабул қилиш тўғри бўлади.

Аммо Германияда ҳамма ҳам бундай эҳтиёткор ёндашувни қўллаб-қувватлагани йўқ. Бундестаг мудофаа қўмитаси раҳбари Мари-Агнес Страк-Зиммерманн 5 январ куни ҳукуматни Украинага танклар етказиб бериш бўйича ўз позициясини қайта кўриб чиқишга чақирди ва шу билан бирга, Киевга Marder пиёдалар жанговар машиналарини (ПЖМ) юборишни таклиф қилди. Унинг таъкидлашича, Бундесвер омборларида бундай машиналар етарлича.

5 январ куни оқшомда Германия канцлери Олаф Шольцнинг идораси Берлин ҳақиқатан ҳам Украинага Marder ПЖМ юбориш ниятида эканини тасдиқлади.

Ғарб типидаги ҳужум бронетехникаларининг Киевга биринчи марта етказиб берилиши, аллақачон илғор қуроллар, жумладан, узоқ масофага аниқ зарбалар беришга қодир бўлган оғир артиллерия ва ракета тизимлари (масалан, HIMARS) олаётган Украина армиясини кучайтиришда янги муҳим қадам бўлади.

Шунингдек, яқинда Байден маъмурияти Киевга АҚШ арсеналидаги энг илғор ҳаво мудофааси қуроли бўлган Patriot ракета батареяси ҳам етказиб берилишини эълон қилди (5 январ куни Германия иккинчи батареяни юборишга рози бўлди). Бу тизим асосан Украина энергетика ва фуқаролик инфратузилмаси объектларини Россия ракеталари ва дронлари ҳужумларидан ҳимоя қилиш учун зарур.

Агар дастлаб Украинанинг ғарбий иттифоқчилари Украина армиясининг кичик бўлинмаларини алоҳида қурол тизимлари билан ишлашга ўргатган бўлса, ҳозир минглаб украиналик аскарлар Ғарб давлатлари полигонларида дала машғулотларини ўтамоқда.

Зирҳли транспорт воситалари етказиб берилиши билан вазият янада мураккаблашади. Баъзи Ғарб сиёсатчилари ҳужумкор қуроллар — танкларни етказиб бериш уруш кучайишига олиб келишидан хавфсирамоқда. Яъни Россия буни Ғарб ва Россия армияси ўртасидаги тўғридан тўғри қарама-қаршилик сифатида қабул қилиши мумкин. Ҳатто HIMARS каби тизимларни юбориш қарори ҳам жанг майдонидаги вазият Украина фойдасига кескин ўзгаргандан кейингина қабул қилинган эди.

Украина қуролли кучлари бош қўмондони Валерий Залужний Economist журналига яқинда берган интервьюсида «душманни мағлуб этиш мумкинлигини», аммо бунинг учун унга «300 та танк, 600-700 дона пиёдалар жанговар машинаси ва 500 та гаубица кераклиги»ни айтганди.

Abrams бўлмаса ҳам Bradley

Аммо АҚШ Украинанинг Abrams жанговар танкларини бериш ҳақидаги сўровларини рад қилишда давом этмоқда. Америкаликларнинг фикрига кўра, бу танкларни сақлаш жуда қийин ҳамда улардан фойдаланишда махсус кўникмалар ва экипажни тайёрлаш учун кўп вақт талаб этилади.

Bradley эса танк эмас, у пиёдаларни ташиш, оловли қўллаб-қувватлаш, разведка қилиш ва бошқа вазифаларни бажаришга мўлжалланган бирлаштирилган занжирли платформа. Машинага танкка қарши бошқарилувчи ракеталардан тортиб, ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизимларигача бўлган турли хил қуролларни ўрнатиш мумкин.

Bradley’нинг оғирлиги салкам 30 тонна, яхши тезлик (модификациясига қараб тахминан 55 км/соат) ва зирҳга эга. Кучли тўп билан жиҳозланган ва модификациясига қараб, учтадан тўққизтагача одамни сиғдира олади.

Бронемашина Иккинчи жаҳон уруши генерали Умар Bradley шарафига номланган. Bradley нисбатан янги машина бўлиб, у душманнинг енгил зирҳли транспорт воситаларига қарши курашиш воситаси сифатида яратилган.

Bradley Abrams танкларининг ўқ отиш кучига эга эмас, лекин унинг 25 мм автоматик тўпи ва зирҳларни тешувчи кичик калибрли М791 патрони Совет ПЖМ-1’нинг олд зирҳини, Т-72 танкининг ён ва орқа зирҳларини тешиб ўтишга қодир.

Форс кўрфази уруши даврида айнан Bradley машинаси тўплари СССР томонидан етказиб берилган Ироқ армияси бронетехникаларининг катта қисмини йўқ қилган эди. Эҳтимол, энди улар яна ўтмишдаги муваффақиятларини такрорлаши керак бўлади.

Ушбу машина ҳарбий хизматда ўзини шунчалик яхши кўрсатганки, АҚШ ҳарбийлари уларни қуролли кучлардан чиқариб ташлашдан кўра, ҳали ҳам модернизация қилишни афзал кўрмоқда.

Бундан ташқари, АҚШ захира омборларида минглаб Bradley’лар сақланмоқда ва америкаликлар захиралари бўшаб қолишидан хавфсирамайди.

Француз сигнали

4 январ куни Украина халқига кечки мурожаатида Зеленский Франциянинг Украинага ғилдиракли танклар бериш қарорини «барча ҳамкорларимиз учун аниқ сигнал» дея олқишлади.

Макрон Украинани AMX-10RC енгил танклари ва Бастион зирҳли транспортёрлари билан таъминлашга ваъда берди, бироқ қачон ва қанча машина жўнатилишига аниқлик киритмади.

AMX-10RC 1980 йилдан ҳарбий хизматга қабул қилинган, экипажи 4 кишидан иборат бўлган ғилдиракли зирҳли транспорт воситаси (баъзи таснифларга кўра, енгил танк) ҳисобланади. Машина разведка ва пиёдаларни оловли қўллашга мўлжалланган. Ноқулай ерларда шиналар босимини тартибга солиш қобилияти туфайли у занжирли транспорт воситалари билан бир хил ўтувчанликка эга.

Франция армияси AMX-10RC’дан Форс кўрфази урушида ва бир нечта тинчликпарварлик операцияда фойдаланган. Машиналар Марокаш ва Қатарга экспорт қилинган. AMX-10RC, шунингдек, танкка қарши қурол сифатида ҳам таснифланади.

2010 йилда 256 та AMX-10RC модернизация қилинган ва компьютерлаштирилган алоқа, жанг майдони мониторинги тизими ҳамда мустаҳкамланган зирҳ билан жиҳозланган. Украина қуролли кучлари машинанинг айнан қайси версиясини олиши ҳозирча аниқ эмас. Ушбу турдаги машиналар жами 457 дона ишлаб чиқарилган ва 2016 йилда француз армияси ихтиёрида 248 та AMX-10RC танки бўлган.

Бундан ташқари, Франция Киевга Бастион зирҳли транспортёрларини ҳам ваъда қилди. Бу Acmat компанияси томонидан ишлаб чиқарилувчи зирҳли, ғилдиракли армия йўлтанламас автомобилидир.

Бастион асосан Африкада фаолият юритувчи француз махсус кучлари учун яратилган. Унинг асосий версияси бешта махсус кучлар аскари учун мўлжалланган, сиғими оширилган модификацияда эса 8 киши машинага жойлашиши мумкин.

Машина зирҳи экипажни автомат ўқлари ва осколкаларидан ҳимоя қилишга имкон беради.

Экспертлар нима демоқда?

«Бу машиналар бироз ғалати нарсалар. Уларни 1980 йилларда разведка ва пиёдаларни оловли қўллаш учун яратишган. Улар СССР ҳужум қилган тақдирда, тезда Германия орқали ўтиб, биринчи совет эшелонига қарши жангга кириши керак бўлган «тезкор реакция кучлари» таркибидаги энг оғир машиналар эди», дейди Даниядаги Ҳарбий тадқиқотлар маркази профессори Оливье Шмидт.

«Шу маънода, машиналар, масалан французларнинг «Бастион» зирҳли машинаси, 2023 йилда «русларга қарши жанг қилиш» бўйича ўзининг асл яратилиш мақсадини амалга оширади», дея қўшимча қилади у.

Британиянинг Economist журналининг мудофаа масалалари бўйича муҳаррири Шашанк Жоши Парижнинг қарорини «омадли» деб атаган.

«Ушбу енгил, ғилдиракли зирҳли машина жуда ҳаракатчан. У кучли тўп билан жиҳозланган ва тезда оловли қўллаш қобилиятига эга.

Жошининг фикрича, АҚШ ва Франциянинг Украинага зирҳли техникалар етказиб бериши, аввалроқ Киевни ҳужумкор зирҳли техникалар, хусусан, танклар билан таъминлашдан қўрққан Ғарбий иттифоқчиларининг тактикаси ўзгарганидан далолат беради.

Жошининг сўзларига кўра, энди Украина потенциал равишда Ғарбнинг катта миқдордаги зирҳли техникасини олиши мумкин, бу эса Киевнинг кенг кўламли ҳужумлар ўтказиш қобилиятини сезиларли даражада оширади.