Adidas тарихи: Корпорацияга айланган оилавий бизнес ҳақида

Adidas 1920-йилларда ака-ука Дасслерлар эгалик қилган немис компаниясидан чиққан. Иккинчи жаҳон урушидан кейин Дасслерлар номаълум сабаб туфайли уришиб қолишади ва бизнесни алоҳида юрита бошлашди: Дасслер Рудольф бошқарган Puma ва Adidas — Адольф компаниясига ажралди.

Адольф Дасслер кашфиётчи ва дизайнер эди: 1925 йилда у “тиконли” футбол бутсиларини ўйлаб топди ва илк марта тикди. 1949 йилда Adidas логотипи  - учта чизиқни патентлатди ва ечиладиган резина “тиконли” илк футбол бутсиларини яратди. 1950 йилда у қорда ва музда футбол ўйнаш учун оёқ кийимни ўйлаб топди.

Puma ва Adidas ўртасидаги муносабат мураккаб эди: фабрикалар кичик Херцогенаурах шаҳрида ёнма-ён турарди. Унинг аҳолиси ҳам Puma тарафдорлари ва Adidas ишқибозларига ажралганди.

Можароларнинг асосий манбаи брендлар орасида оёқ кийим тайёрлаш технологияси ва уни тарғиб этиш эди: ака-укалар умумий ишланмалардан фойдаланмаслик ва алоҳида-алоҳида ривожланишга қарор қилишди, бироқ баъзида бир-бирларини ғояларни ўғирлашда айблашарди.

Puma ва Adidas «Пеле Пакти»ни имзолашди, у фабрикаларга тарғиб учун Пеледан фойдаланишни маън этарди. Puma бу шартномани бузди.

1970 йили Футбол бўйича жаҳон чемпионатида Пеле ўйин бошланишидан олдин ҳакамдан бутси боғичини боғлаш учун вақт сўради. Камералар уни йирик планда кўрсатди, у майдон марказида секин тиззасига ўтириб, Puma ёзуви туширилган бутсиси боғичини боғлади. Puma ўйингача у билан шартнома имзолагани маълум бўлди.

1978 йил Адольф Дасслер вафотидан кейин Adidas инқирозни бошдан кечирди. Компания дастлаб Адольфнинг рафиқаси Катарина ва ўғли Хорст бошқарувига ўтди. 1985 йилда Катарина, ундан кейин Хорст вафотидан сўнг компанияни унинг сингиллари бошқаришга ҳаракат қилишди. Натижада улар 80 фоиз акцияларни тадбиркор, француз футбол клуби “Олимпик Марсель”га эгалик қилган Бернард Тапига сотиб юборишди.

1993 йилда Тапи Adidas тарғиботи стратегияси устида ишлашлари учун рақобатчи компаниялар Nike ва Reebok мутахассисларини ёллади. Айнан ўша йили компаниянинг эгаси яна ўзгарди – Тапи компанияни дўсти Роберт Луи-Дрейфусга сотди.

Adidas’га кўра, Луи-Дрейфус компанияга инқироздан чиқишда ёрдам берди ва кескин ўзгаришлар қилишга ундамайдиган шиор ўйлаб топди: “Биз аввал ҳам билардик. Биз ҳозир ҳам биламиз”.

2009 йилда Puma ва Adidas ярашиш сари илк марта қадам қўйишди: 21 сентябрда “Халқаро тинчлик куни” муносабати билан ходимлар Херцогенаурахда футбол бўйича ўртоқлик ўйинини ўтказишди.

Ҳозирда Adidas Германияда саккизта корхона ва бошқа мамлакатлардаги 25дан ортиқ шўъба корхоналарга эга: Франция, Буюк Британия, АҚШ, Канада ва ЖАРдаги корхоналар шулар жумласидандир. Бундан ташқари, Reebok, хоккей учун анжомлар ишлаб чиқарувчи CCM ва гольф учун анжомлар ишлаб чиқарувчи Taylor Made Golf унга тегишли.

Мусобақалардаги ҳомийлик

Илк марта профессионал спортчилар Адольф Дасслер томонидан тикилган оёқ кийимни 1928 йилда Амстердамда бўлиб ўтган ёзги Олимпиадада кийишган.

Adidas Dassler’дан ажралгач, Адольф спортчилар билан ҳамкорлик қилишда давом этди: 1952 йил Хельсинкида бўлиб ўтган Олимпиадада кўплаб спортчилар Adidas оёқ кийимларида чиқишган. 1954 йилда Футбол бўйича жаҳон чемпионатида биринчи ўринни эгаллаган Германия терма жамоаси Adidas оёқ кийимларини кийганди.

Компанияни бошқариш вақтида 1970-1990 йилларда давом этган инқироз вақтида Adidas спортчилар билан ҳамкорлик қилмаган ва Олимпиадага ҳомий бўлмаган.

1996 йилда Adidas яна Олимпия ўйинлари ҳомийсига айланди, унинг савдолари 50 фоизга ўсди.

2000 йилда Сиднейда бўлиб ўтган Олимпия ўйинларида Adidas маҳсулоти 28 та спорт туридан 26 тасида мавжуд бўлган. Уч мингдан ортиқ спортчи Adidas’дан кийинган.

2012 йилда Adidas Лондондаги Олимпия ва Паралимпия ўйинларининг ҳомийси бўлган. Adidas формасини кўнгиллилар, хизмат кўрсатувчилар, ҳукумат вакиллари ва Буюк Британия терма жамоаси иштирокчилари кийишган

Adidas шартнома имзоланган спортчиларни ҳам кийинтирган. Масалан, Америка терма жамоаси бескетболчиси Деррик Роуз Adidas билан ҳамкорликда яратилган D-Rose кроссовкаларини кийган.

Adidas ижрочи директори Герберт Хайнернинг сўзларига кўра, 2007 йилдан 2012 йилгача компания ҳомийлик, маркетинг ва Лондондаги Олимпиада рекламасига 100 млн фунт (деярли 130 млн доллар) сарфлаган.

Adidas бугунги кунда

Adidas бош директори Каспер Рорштеднинг сўзларига кўра, 2018 йил учун белгиланган истиқболли вазифа – онлайн-дўконни ривожлантириш.

Adidas бир вақтнинг ўзида ҳам функционал, ҳам урфга мос бўладиган спорт буюмларини яратишда давом этади. Бунинг учун бренд мода дизайнерлари билан ҳамкорликда тўпламлар чиқаради. Рорштед мисол келтирди: яқинда Adidas YouTube’да нидерландиялик 21 ёшли Даниэль Катарини топди ва у билан биргаликда капсулали тўпламни чиқарди.

Шунингдек, компания 3D-принтерда чоп этилган кроссовкаларни ишлаб чиқаришда давом этади.

“3D чоп этиш  бизнинг энг муҳим платформамизга айланади. Бироқ бунинг учун кўп вақт керак. Икки йил давомида чоп этиш вақтини икки марта камайтирдик, уни яна қисқартириш лозим”.

Рорштед икки йил аввал Nike кроссовкаларни принтерда чоп этиш мумкин эмаслигини айтганини, бироқ Adidas буни амалга ошираётганини қайд этди.

Компания сайти маълумотларига кўра, 2017 йилдан 2022 йилга қадар Adidas маркетинг ҳаракатларини олтита шаҳар - Лос-Анжелес, Нью-Йорк, Лондон, Париж, Токио ва Шанхайга қаратади.