«Кўз ёшисиз ёлворишга ҳаракат қиламан. Бу - фожиа»: тадбиркор аёлнинг Путин билан мулоқоти

Анастасия Татулова давлат раҳбарини кичик бизнесни қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар зарурлигига ишонтиришга ҳаракат қилди. Қуйида Татулова ҳамда Путиннинг мулоқоти матни келтирилади.

Татулова: Мен тадбиркорман, компаниям 10 ёшда, учта инқирозни бошдан кечирдим. «Андерсон» компанияси - бу оилавий кафелар, қандолат дўконлари, болалар учун кўнгилочар нарсалар ва қандолатчилик фабрикалари тармоғи. Агар икки ҳафта олдин мен ўрта бизнес билан шуғулланган бўлсам, бугун мен микробизнесман. Буни шунчаки тушуниш керак.

Афсуски, мен ишлаётган соҳада, болалар учун кўнгилочар нарсалар ва овқатланиш жойлари, инқироз ҳаммадан олдин сезилди. Бу февраль ойининг охиридаёқ кўринди, сабаби оналар асабийлашган ва бу муҳит пайдо бўлганда, даромадимизнинг 40 фоизини ташкил этадиган барча байрамлар 100 фоиз бекор қилинди. Болалар истироҳат боғларида ҳеч ким ишламаяпти, улар икки ҳафтадан бери бўш турганлигини тушуниш керак. Биз ҳам деярли бўшмиз. Мен эртага компаниям билан нима бўлишини аниқ билмайман. Ҳозир содир бўлаётган нарса - бу фожиа. Мен ҳатто чора-тадбирлар ҳақида ҳам айтмоқчи эмасман. Кеча Андрей Рэмовичнинг (бош вазирнинг биринчи ўринбосари Андрей Белоусов) олдига чоралар билан келдим ва кўп таклифлар ишлаб чиқилаётганлигини англадим. Уларнинг барчаси оммавий равишда таклиф қилинди ва ҳукумат уларни эшитиб, амалга ошириши жуда яхши.

Путин: Бизда ўзаро алоқа мавжуд.

Татулова: Бу жуда яхши. Мен инқироздан ўтиб олиш ҳақида эмас, балки бу икки соҳани кейинчалик тиклашга жуда кўп вақт кетишини айтмоқчиман. Бу ойлаб, эҳтимол, йиллаб давом этиши мумкин. Мен кўз ёшларсиз ёлворишга ҳаракат қиламан. Аммо, аслида, бу фожиа.

Путин: Биз тушуняпмиз. Шунинг учун бугун учрашдик. Кеча баён қилинган чора-тадбирларни бутун жамоа тайёрлади.

Татулова: Вазиятнинг даҳшати шундаки, ушбу соҳаларда ҳеч қандай хавфсизлик ёстиқчаси йўқ. Бизнес амалдорларнинг олдига келиши ва «ёрдам» дейиши бемаънилик. Тадбиркор - ўзини ўзи қўллаб-қувватлаши керак бўлган ва бу ёстиқчага эга бўлиши лозим бўлган киши, бу адолатдан. Сўнгги ярим йил ичида ушбу бизнес билан содир бўлган нарсалар бу ёстиқчани умуман йўқ қилди. Ҳақиқатан ҳам сиздан ҳукуматга бизга берилган ваъдаларни амалга ошириш ҳақида талаб қўйишингизни сўрайман.

Путин: Қандай ваъдалар?

Татулова: Биринчиси ва энг муҳими - солиқ тизимида ҳар иккала сектор учун зарур бўлган ўзгаришлар. Соҳанинг барча хусусиятлари - 30 фоиздан 40 фоизгача - бу ҚҚС тўланмайдиган иш ҳақи фонди. Соҳа умумий овқатланиш жойлари ва болалар марказларидаги овқатланиш жойлари бўйича тайёрлайдиган маҳсулот - бу 10 фоиз. Биз деярли ноль ҳолатда 20 фоиз ҚҚС тўлаймиз, яъни биз бу пулларнинг ҳаммасини ўз чўнтагимиздан оламиз. Илгари бу 18 фоиз эди, ҳозир 20 фоиз. Биз керакли жойларга боряпмиз, сўраяпмиз. Солиқ идораси билан гаплашдик, улар: «бу бизга алоқадор эмас» дейишди. Иқтисодий ривожланиш вазирлигида: «Ҳа, биз тарафдормиз, аммо солиқ қарши», дейишди. Мен ҳамма нарсани тушунаман, лекин биз ривожлана олмаймиз-ку. Нега буни кейинроқ қабул қилиш мумкин эмас? Буни ҳозироқ, шошилинч равишда амалга ошириш керак, чунки биз қарор қабул қиладиган вазиятга тушиб қолдик: ёки банкрот бўламиз, ёки яна курашамиз.

Путин: Яъни, биз инқирозни енгиб ўтганимиздан кейин ҳам бу вазият қандай ривожланишини эшитишни хоҳлайсиз?

Татулова: Албатта. Сабаби, биз ҳозир буни кўриб чиқамиз ва керакли хулосага келамиз. Биз бу бир фоизли рентабеллик билан яшадик, энди бизда қарзлар ва салбий рентабеллик бор. Бу ҳозирги кунда одамлар учун банкротликка ёрдам берадиган энг машҳур талаб. Бизни тушунинг, бошқа йўл йўқ.

Путин: Яхши. Бу мураккаб суҳбат бўлади. Чунки фундаментал нарсалар мавжуд. Бизнинг иқтисодчиларимиз, молиячиларимиз солиққа тортишда барча турдаги истиснолар сонини кўпайтиришнинг кераги йўқлигини таъкидлайди, акс ҳолда бу солиқ бизнесининг барчаси парчаланиб кетади, у самарали ишламайди, турли хил истиснолардан нафақат сиз каби ҳалол тадбиркорлар, балки бошқалар ҳам фойдаланади. Шунга қарамай, сиз ҳақсиз, сиз барча қийинчиликларни енгиб ўтгандан кейин ҳаётингиз, ишингиз ва бизнесингиз қандай ривожланишини тушунишингиз керак. Мен буни тушунаман.

Татулова: Илтимос, сиздан ўтиниб сўрайман. Буни ишлатадиган виждонсиз одамлар борлиги ҳақидаги бу гаплар. Кечирасиз, бизда жуда самарали механизм мавжуд - Федерал солиқ хизмати. Бугунги кунда бу энг ишлайдиган тузилма. Улар ўшаларни топиб, чора кўришсин.

Путин: Яхши.

Татулова: Чунки биз ҳозир зарба остидамиз, афсуски, биз - солиқ тўлайдиган, кўринадиган одамлар. Улар кабобчиларнинг олдига бормайди, баъзи хусусий тадбиркорларга мурожаат қилмайди. Улар кўринадиган жойга боради. Биз ҳозирда кичик ва ўрта бизнесга ёрдам ҳақида гаплашмоқдамиз. Мен бу муҳимлигини тушунаман. Аммо ўйлаб кўрайлик. Бизда, «Андерсон» кафеда, 2 000 киши, «Шоколадница»да - 30 минг киши. Биз улар муҳим эмас деб ўйлаймизми? Фақат кичик ва ўрта бизнесни кўриб чиқиш имконсиз. Зарар кўрган соҳаларни бутунлай кўриб чиқиш керак. Ҳам йирик, ҳам ўрта бизнес бундай солиқ даҳшати туфайли кичик бизнесга қараганда кўпроқ зарар кўрмоқда. Яна бир муҳим савол. Мана, мен ҳатто кичик ва ўрта бизнес реестрига киритилмаганман, биласизми нима учун? Чунки менда ишлайдиган одамлар кўп, шунинг учун менга ёрдам керак эмас. Қандай қилиб? Бу шунчаки кўп одам шуғулланадиган соҳа. Ресторанга икки официантни қўйиб қўя олмайман, 20та керак. Ошхонада ҳам 20та ошпаз бўлиши керак, биласизми? Одамлар учун ушбу чекловни олиб ташлаш керак, бу соҳаларда у ишламайди. Биз учун ҳам, фитнес учун ҳам ишламайди. Бундай қилиш мумкин эмас, биз ҳатто реестрга киритилмаганмиз. Сизнинг ёрдамингиз ҳозир бизга ҳаттоки етиб келмайди. Келинг, зарар кўрган соҳаларни умумий кўриб чиқайлик. Илтимос.

Путин: Биз шундай қиляпмиз, саккиздан ортиқ соҳа, кичик ва ўрта корхоналар мавжуд. Биз соҳалар бўйича кўряпмиз. Шунақа.

Татулова: Аммо йириклари ҳам борми, уларга ҳам ҳозир ёмон.

Путин: Биз йирикларини ҳам кўриб чиқмоқдамиз. Шунингдек, улар берилган имтиёзлардан фойдаланади.

Татулова: Раҳмат. Яна сўрамоқчиман. Бу ҳам муҳим масала ва деярли банкрот бўлганлигимиз фонида, у унчалик муҳим кўринмаслиги мумкин. Аммо биз кутган гильотина қани, у бизга ваъда қилишганига бир йил ўтди.

Путин: 1 январь кунидан ишлаши керак.

Татулова: Владимир Владимирович, менга президент билан баҳслашолмайсиз, деб айтишди, лекин озгина баҳслашсам бўладими? Сизга у ишлаб кетиши ҳақида айтаётган одамларни сафарга юборинг. Уларни менга амалиёт ўташ учун жўнатинг. Мен уларга гильотинаси қандай ишлаётганини кўрсатаман. У ишламаяпти.

Путин: У ҳали йўқ, 2021 йил 1 январдан бошлаб ишлаши керак.

Татулова: Биласизми, яна кутиш иложсиз. Мен тушунмаяпман, нега Иқтисодиёт вазирлиги аллақачон вариант берган санитария нормалари ва қоидаларини ўзгартириш учун...

Путин: Мен ҳамкасбларим билан ҳам гаплашяпман ва уларга худди шу саволни беряпман, нега аввалроқ қилинмади. «Одамлар бизни заҳарлашини хоҳлайсизми?» - жавоб беришади улар. «Йўқ», дейман. «Унда биз ҳар бир қадамимизнинг оқибатларини диққат билан кўриб чиқишимиз керак».

Татулова: Сиз улардан қаттиқроқ сўранг.

Путин: Ўзингиз таклиф қилганингиздек, уларни сизнинг олдингизга юборсам-чи. Мен ҳазиллашаётганим йўқ, ҳаёт қандай эканини кўриш улар учун фойдали бўлади, деб ўйлайман.

Татулова: Мен ҳам ҳазиллашаётганим йўқ. Тўғри, одамларни ерга тушириш керак, чунки у ердан ҳеч нарса кўринмайди.

Путин: Келишдик. Уларни сизнинг олдингизга юбораман. Фақат сиз уларни қаттиқ уришманг, хўпми?

Татулова: Мен уришмайман, лекин улар мени ҳам тўсиб қўймасликлари керак. Кейин одамлар келиб: «Сиз буни айтдингизми?», деб гапириши бор.

Путин: Сиз бундан ташвишланманг.

Татулова: Кичик ва ўрта бизнес тоифасига киритиш мезонларини эса албатта кўриб чиқиш керак.

Путин: Эшитдим. Бу жуда муҳим масала. Аслида, сиз айтаётган нарса тизимли муаммо.

Татулова: Тизимли, уни ҳал қилиш керак, аллақачон пишиб етилган. Бундай гаплар узр. Эҳтимол, эркин режимда гильотина ишлаб кетишини кутиш, яна бир йил кутиш мумкиндир. Аммо, келинг ҳозир. Келаси ойдан ишласин. Критик вазиятда биз билан боғлиқ вазиятга алоқадор қарорларнинг тезлиги жуда муҳимдир. Одамларни қисқартириш ҳақида ваъда беришнинг ҳожати йўқ - прокуратурага юборилади. Биласизми, менга барибир, буни қилсам - жиноий жавобгарлик, буни қилсам - жиноий жавобгарлик, бошқа вазиятда - мен банкротман.

Путин: Одамларни қисқартирсангиз ҳеч ким прокуратурани юбормайди. Бу ерда менинг чап томонимда ўтирган аёл айтяпти, одамларни ишдан бўшатиш қийин, виждон йўл қўймайди. Аммо, виждондан ташқари иқтисодий жиҳатлар ҳам мавжуд. Кейин, керак бўлганда, уларни бошқа жойдан ёллаш керак. Мана масала нимада. Шунинг учун ишдан бўшатиш билан жуда эҳтиёт бўлиш лозим.

Татулова: Шунинг учун сиз ва Андрей Рэмович гапираётган мақсадли ёрдам, у ҳозир иш ҳақини субсидиялаш тўғрисида қарор қабул қилинганлигини айтди, биз қанчалик азоб чекаётганимизни тасаввур қила олмайсиз. Яъни, биз бу одамларни ёлладик, уларга ўргатдик, чунки ўқув тизими ҳам йўқ. Шунинг учун биз учун буни иложи борича тезроқ қилиш жуда муҳимдир. Шу тезлик жуда муҳим, сабаби ҳар куни одам фақат битта қарорни қабул қилмоқда: банкрот бўлиш ёки яна курашиш. Шунинг учун, кечиктириш ҳақида гапирманг. Мен шунинг асл маъносини тушунмоқдаман, кейинчалик бирон нарсани қайта тузиш ҳақида. Бизнес ҳозир буни эшитмайди. Айтинг: ҳозир биз бу жуда ёмон эканлигини тушуняпмиз. Кечиктириш эмас. Кечиктиришни «таътил» сўзи билан алмаштириш керак, илтимос, ёлвориб сўрайман. Бу жуда муҳим. Федерал солиқ хизмати сизга бошқа солиққа тортиш базаси вужудга келишини айтмоқда, шунинг учун сизга айтаман, у вужудга келмайди, чунки солиқ тўлайдиган ҳеч ким қолмайди. Шунинг учун, илтимос, уларга ҳозир кечиктириш ҳақида гапирмаслик кераклигини тушунтиринг. Ярим ўлчовлар ҳозир тўғри келмайди. Ҳозир одамларга айтилиши керак бўлган нарса бор: «Шундай бўлади, келинг бирга чиқиш йўлини қидирамиз». Биз тайёрмиз. Биласизми, ҳар қандай инқироз қандайдир қайта қуриш учун жуда яхши нарса. Эҳтимол, бундай пайт келгандир. Бизнес ва ҳукумат ўртасидаги муносабатлар ҳеч қачон бунчалик енгил бўлмаган. Мен хом ашё бизнеси қандайлигини билмайман, лекин ердаги бизнес учун ҳеч қачон осон бўлмаган. Эҳтимол, биз бирга вазиятдан чиқиб кетиш йўлини излайдиган пайт келганди. Бизнес ва давлат ўртасидаги муносабатларнинг янги тизими пайдо бўлади. Биз тайёрмиз, ёрдам беришга тайёрмиз.

Путин: Мен бу ишни ташкил қилмоқчиман. Шунинг учун, мен сизни онлайнга ўтказмадим, тўғридан-тўғри тинглашни хоҳладим.

Ўз навбатида, Forbes’нинг ёзишича, Россия ҳукумати коронавирус туфайли иқтисодий вазиятнинг ёмонлашувидан кўпроқ зарар кўрган тўққизта соҳа рўйхатини тузди. Улар биринчи навбатда ёрдам бериш мўлжалланмоқда.

Билдирилишича, пайшанба куни Владимир Путиннинг тадбиркорлар билан учрашувида иштирокчиларга ушбу рўйхатни ўз ичига олган ҳужжат кўрсатилган.

Рўйхатда қуйидагилар келтирилган:

Авиаташувлар, аэропортлар, автоташувлар;

Маданият, кўнгилочар соҳа;

Жисмоний тарбия-соғломлаштириш фаолияти ва спорт;

Сайёҳлик агентликлари ва туристик хизматлар кўрсатувчи бошқа ташкилотлар фаолияти;

Меҳмонхона бизнеси;

Умумий овқатланиш;

Қўшимча таълимни ташкил этиш, нодавлат таълим муассасалари;

Конференция ва кўргазмалар ташкиллаштириш;

Аҳолига маиший хизмат кўрсатиш (таъмирлаш, ювиш, тозалаш, сартарошхона ва гўзаллик салонлари).