Якшанба куни Каталонияда мустақилликқа доир  референдум бўлиб ўтди. Унинг натижалари Испания ва Европа учун жиддий иқтисодий таъсир кўрсатади. Овоз бериш жараёни айнан мамлакатнинг ўн йиллик таназзулдан кейин ўзига келаётган вақтда бўлиб ўтмоқда. Ахир Каталония — унинг нисбатан самарали ҳудуди-ку.

Мустақиллик бойлик сари йўл сифатида

Испания иқтисодиётининг деярли бешдан бир улуши Каталонияга тўғри келади, боз устига, у рекорд даражали 25 фоиз эскпортни ишлаб чиқаради. 

Каталония ғазнага ҳукуматдан оладиганидан-да кўп (ички солиқларнинг умумий ҳажмидан 21 фоиз) пул топширади.

Айнан шу иқтисодий номувофиқлик — мустақиллик тарафдорларининг асосий далили: уларнинг таъкидлашича, Мадридни боқиш тўхтатилса, Каталониянинг бюджет дефицити профицитга айланади. 

Шунингдек Каталония инвестицияларнинг катта қисмини жалб қилиб келади - Испаниядаги деярли барча хорижий компанияларининг учдан бир қисми минтақа пойтахти, Барселонадан қўним топган. Масалан, Volkswagen ва Nissan'нинг Барселона остида ўз заводлари бор.  

Фото: Reuters

Жиддий таҳдидлар

Кўп саволлар жавобсиз қолмоқда, Европа Иттифоқига аъзолик ҳам шулар жумласидандир. Агар Каталония ЕИга аъзолик учун алоҳида ариза берадиган бўлса, ҳозирги блокнинг барча аъзоларини, жумладан Испанияни ҳам унинг номзодини қўллаб-қувватлашига кўндириши керак бўлади. 

"Ҳозирги вақтда Каталониянинг ЕИ таркибида мустақил мамлакат бўлиш учун деярли имкони йўқ", - дея келтиради CNN Money нашри Berenberg Bank иқтисодчиларининг сўзларини.

Блокдан чиқиш Каталонияда ишлаб чиқарилган ва ЕИ ҳамда бошқа мамлакатларга экспорт қилинадиган товарлар нархининг ошиш эҳтимолини келтириб чиқаради. 

"У Жаҳон савдо ташкилоти аъзоси бўлмаган қисқа рўйхатдаги мамлакатлар қаторига қўшилади, бу дегани, жиддий савдо тўсиқларига дуч келади", - дейди Лондоннинг Capital Economics тадқиқот компанияси иқтисодчиси Стивен Браун. 

Брауннинг айтишича, ушбу қадам Каталонияда импорт товарлар нархининг ошишига ва, табиийки, ишчи ўринларнинг йўқолишига олиб келади. 

Мустақиллик Каталония ҳукумати учун давлат займлари жараёнини мураккаблаштириши мумкин: 2016 йилда Moody's ва S&P рейтинг агентликлари унинг кредит рейтингларини пасайтирди. 

Минтақа ички валюта сифатида евродан фойдаланишда давом этиши мумкин, бироқ Европа марказий банкидаги ўрнини сақлаб қола олмайди. 

Испанияга нима бўлади?

Испания Олий суди референдумни ноконституцион деб атаб, уни тақиқлади. Шундай бўлса-да, сепаратист минтақавий ҳукумат барибир овоз бериш жараёнини қўллаб-қувватлади. 

Бундай даражадаги ажралиш Испания бюджетига катта зиён етказади ва ноаниқликни келтириб чиқаради. 

Агар Каталония бир томонлама тартибдаги мустақилликни эълон қилса, у давлат қарзидаги улушидан воз кечиши мумкин. 

"Ҳозирча испан иқтисодиёти қандайдир жиддий таъсир остига тушмаган бўлса-да, Каталониянинг ажралиши билан истеъмолчилар ишончи пасайиб, маҳаллий бизнес зиён кўриши мумкин", - дейди Браун.

Фото: AFP

Уёғи нима бўлади?

Инвесторлар учун энг даҳшатлиси — бу ноаниқлик. ING иқтисодчиси Жеффри Минне шундай дейди:

"Буюк Британиянинг ЕИ таркибидан чиқиши каби, Каталониянинг ажралиши ҳам ҳеч қандай яхшиликка олиб келмайди, деб ҳисоблаймиз - минтақада узоқ муддатли ноаниқлик муқаррар бўлиб, ҳойнаҳой, муаммо хусусий секторда бўлади". 

City Index тадқиқот бўлими раҳбари Кэт­лин Брукснинг сўзларига кўра, сепаратистларнинг референдумдаги ғалабаси евронинг 5 фоизга пасайишига олиб келиши мумкин.

"Энди эса Каталония ҳукумати референдумнинг ижобий якунларини Испания ҳукумати билан бўлғуси музокараларда асосий қурол сифатида қўллашга ҳаракат қилади", - дейди IHS Markit'дан Ло­уренс Аллан.