Özbekiston – eng köp suv işlatadigan mamlakatlardan. Ayrim yeçimlar ma’lum qilindi

Biroq sohada hal qilinişi lozim bölgan qator muammolar saqlanib qolmoqda.

Mamlakatimizda olinadigan çuçuk suvning qariyb 90 foizi qişloq xöjaligida foydalaniladi (dunyoda uşbu körsatkiç örtaça 65 foizini taşkil etadi), (kommunal sohada, 4,5 foiz, sanoat va energetka sohasida 4,3 foiz, baliqçilikda 1,2 foiz). Qişloq xöjaligida har bir gektarga suv sarfi esa ayrim davlatlarga nisbatan 2-2,5 barobar köp. Ekin maydonlariga suv yetkazib berişda sezilarli yöqotişlar bor. Irrigatsiya tizimlarida nosozliklar mavjud.

Undan taşqari, yerosti suvlarining hajmi va sifati ham tobora pasayib bormoqda.

Iqtisodiy tarmoqlar, ijtimoiy obektlar, hatto ayrim holatlarda agrar sohada ham suvdan foydalanişning eskirgan usul va vositalari qöllanmoqda. Hozirgi kunda qişloq xöjaligida suğorişda juda katta miqdordagi suv filtratsiyasi, buğlanişi hamda ortiqça suv sarfi orqali yöqotiladi.

Suvni boşqariş, foydalaniş, yuritiş hamda suv xöjaligi obektlari töliq raqamlaştirilmagan.

Şu bilan birga, içimlik suvidan boşqa sohalarda foydalaniş avj olgan. Jumladan, transport vositalarini yuviş, suğoriş, işlab çiqariş, xizmat körsatiş.

Bundan taşqari, suvdan foydalaniş madaniyati ham yetarli darajada emas. Suvni asraş va undan oqilona foydalaniş borasida tarğibot-taşviqot işlari sustligi natijasida jon boşiga suv sarfi miqdori ortiqça qolmoqda.

Misol uçun, Toşkent şahrida ayrim paytlarda aholi jon boşiga sutkasiga 400 litrgaçani taşkil etsa, bu körsatkiç Berlin böyiça 124 litrni, Amsterdamda 156 litrni, Londonda 165 litrni, Moskvada 249 litrni, Xitoyning şaharlarida esa aholi jon boşiga örtaça suv iste’moli 204 litrni taşkil etadi xolos.

Şuningdek, yerosti va yerusti suvlarining tölaqonli kadastri mavjud emas. Bizda suv omborlarining kadastri bor xolos.

Şaharlar va ayrim yirik sanoat korxonalarining tozalagiç inşootlari suvni sifatli tozalaş texnologiyalariga ega emas.

Bozorlar, köçalar, xizmat körsatiş maskanlari va boşqa aholi gavjum joylarda örnatilgan suv tarmoqlari nuqtalarida elementar qoidalarga amal qilinmagan. Mas’ullarning e’tiborsizligi va mas’uliyatsizligi tufayli suvning behuda isrof bölişi holatlari kuzatilmoqda.

— Xöş, yuzaga kelgan vaziyatdan kelib çiqib, hukumat suv xöjaligi, qişloq xöjaligi, quriliş va uy-joy kommunal xöjaligi vazirliklari hamda boşqa vazirlik va idoralarni jalb qilgan holda qanday tadbirlarni amalga oşiriş kerak?

— Birinçi bosqiçda quyidagi masalalarni hal qilişga qaratilgan qisqa muddatli tezkor çoralar köriş lozim. Bunda avvalo, suğorişda suvdan foydalaniş koeffitsiyentini 90-95 foizga yetkaziş, an’anaviy suğoriş usullaridan voz keçiş, tomçilatib va boşqa suv tejovçi texnologiyalarni qöllaşni yanada kengaytiriş, iqlim özgarişlarini inobatga olgan holda, nisbatan kam suv talab qiladigan qişloq xöjaligi mahsulotlarini yetiştirişga alohida e’tibor qaratiş;

ikkinçidan, suvdan foydalaniş böyiça yangi vositalar va texnologik yeçimlarni topişga qaratilgan izlanişlarni kengaytiriş;

uçinçidan, suv taqçilligi şaroitida aholini suvdan oqilona foydalanişga örgatiş, içimlik suvidan boşqa maqsadlarda foydalanmaslik, suvni ifloslantirmaslik hamda uni asrab-avaylaş böyiça tarğibotni kuçaytiriş;

törtinçidan, hududlar kesimida yerosti suv resurslarini tahliliy aniqlaş hamda muqobil suv manbalarini (buloq, quduq, hovuz, yerosti suvlari va boşqalar) qayta röyxatdan ötkaziş va ularning zaxiralari prognoz körsatkiçlarini işlab çiqiş;

beşinçidan, sohadagi qonun va qonunosti hujjatlarini qayta körib çiqiş, iqtisodiyot tarmoqlarida suv tejovçi texnologiyalarni qöllaşni rağbatlantiriş çoralarini köriş;

oltinçidan, işlab çiqariş sanoat va kommunal obektlarga tegişli birlamçi mexanik va biokimyoviy samarali lokal oqova suv tozalaş inşootlarini quriş, rekonstruksiya qiliş;

yettinçidan, içimlik suvidan foydalaniş yuzasidan nazoratni kuçaytiriş; bunda maişiy-texnik ehtiyojlar uçun alohida suv tarmoqlarini joriy qiliş çoralarini köriş;

sakkizinçidan, yerosti suv manbalari holatini muntazam kuzatib boriş va ulardagi sifat va miqdor özgarişlari haqida mahalliy davlat hokimiyati organlariga ma’lumotlar berilişini ta’minlaş;

Ikkinçi bosqiçda esa, iqlim özgarişi va suv resurslari kamayib borayotgani, yerlarning meliorativ holatini inobatga olgan holda mamlakatimizda 2030 yilgaça umuman, ya’ni yerosti va yerusti suvlaridan foydalaniş prognozini va uning asosida suv resurslarini boşqariş strategiyasini işlab çiqiş maqsadga muvofiq deb hisoblaymiz.

Ilyos Safarov suhbatlaşdi.