Parijda Iqlimiy sammit o‘z ishini boshladi

Bugun, 30 noyabr kuni Fransiya poytaxti Parijda maxalliy vaqt bilan soat 11:00da (Toshkent vaqti bilan 15:00) BMTning iqlim o‘zgarishlari masalalariga (COP-21) bag‘ishlangan xalqaro konferensiya o‘z ishini rasman boshladi.

Anjumaning ochilish marosimi Le-Burjye aeroporti xududida bo‘lib o‘tdi. Ma'lumki, mazkur aeroport shu kunlarda BMT xududi deb e'lon qilingan. Shu sababli ham sammit vaqtida Burjye xududi BMT tinchlikni saqlovchi kuchlari tomonidan qo‘riqlanmoqda. 2 ming 800 nafar BMT kuchlaridan tashqari, yana 1 ming 300 nafar politsiya va jandarmlar transport tarmoqlarida navbatchilik qilmoqda.

Umuman Parijda 6 ming 300, poytaxt atrofida 15600, mamlakat bo‘ylab esa 120 ming xuquq-tartibot idoralari va armiya bo‘linmalarining xodimlari tunu-kun navbatchilik qilmoqda.

Bundan tashqari, davlat rahbarlarining shaxsiy qo‘riqchilarini ham yoddan chiqarish kerak emas. Xavfsizlik hududiga yaqin atrofdagi 15ta munitsipalitet kiritildi. Konferentsiya xavfsizlik choralari kuchaytirilgan tarzda bo‘lib o‘tmoqda.

Parijda 13 noyabr kuni yuz bergan terror hodisalaridan keyin mamlakatning barcha hududlarida favqulodda holat joriy etildi. Jahon mamlakatlari rahbarlarining kelishi arafasida esa Parij mustahkam qal'aga aylantirildi.

Xorijiy delegatsiyalarning a'zolari Le-Burjye, Ruassi-Sharl-de-Goll, Orli, shuningdek, Evre va Krey harbiy aerodromlarida kutib olindi. Shaharliklarga shaxsiy transportlaridan foydalanmaslik tavsiya qilindi. Shu bilan birga jamoat transportidan foydalanganlardan yo‘l kira olinmaydigan bo‘ldi. Rasmiylar korxona va muassasalarga murojaat qilib, o‘z xodimlariga dushanbada bir kun ta'til berish taklifi berildi.

Bugungi Parij gazetalarining barchasi xalqaro anjuman mavzusini keng yoritmoqda.

“Iqlim o‘zgarishlari bilan bog‘liq tahdidlar, terror xavfi singari insoniyatiga ofat keltiradi. Chunki har ikki holatda ham xaritaga sayyoramizdagi tinchlik va barqarorlik tikilgan” deyiladi Le Monde gazetasida bosilgan maqolada.

Maqolada ta'kidlanishicha, agar zarur chora-tadbirlar ko‘rilmaydigan bo‘lsa u holda asr oxirlariga borib, Yer yuzidagi harorat Tselsiy bo‘yicha 5 gradusga oshadi, jahon okeanlari sathi esa 1 metrga ko‘tariladi. Bu o‘z navbatida yer yuzida bir qator talofatlarning, jumladan qurg‘oqchilik, suv toshqinlarining kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. Bu kabi tabiat injiqliklari esa muhojirlar oqimining ko‘payishiga olib keladi. Bir qator mutaxassislar kuzatilayotgan jaryonni “global isish” deb emas, “global iqlim o‘zgarishi” deb atash lozimligini taklif qilmoqda. Chunki Yer yuzida xaqiqatan xam iqlim o‘zgarmoqda. Yer sharining bir burchagida g‘ayriodatiy tarzda kunlar isib ketayotgan bo‘lsa, boshqa burchagida kutilmaganda qor yog‘ib, kunlar sovib bormoqda. Ayrim mamlakatlar 2100 yilga borib yashash uchun yaroqsiz bo‘lib qolishi mumkin ekanligi aytilmoqda. Bu borada Yaqin Sharq mamlakatlari misol sifatida keltiriladi.

Muzliklarning erishi jahon okeanlari sathining ko‘tarilishiga, bu esa sohil bo‘ylarida istiqomat qilayotgan millionlab odamlarning nobud bo‘lishi yoki boshqa hududlarga ko‘chib ketishiga olib keladi.

Xalqaro konferensiya yakunida esa 2020 yildan keyin Kioto protokoli o‘rnini bosuvchi yangi Bitim imzolanadi.

Parij anjumanining asosiy maqsadi issiqlik darajasini Tselsiy bo‘yicha 2 darajada ushlab turishga erishishdan iborat bo‘lishi kutilmoqda. Tahlilchilarning fikricha, Parij anjumani sayyoramiz geologiya tarixida yangi sahifani ochadi. Global iqlim o‘zgarishlariga qarshi kurashda nafaqat iqtisodi rivojlangan mamlakatlar, balki xalqaro hamjamiyat bir yoqadan bosh chiqargan holda hamkorlik qilishi talab qilinadi.

Ekologlarning aytishicha, so‘nggi yillarda yer yuzida ob-havoning tez-tez o‘zgarib turishi bilan bog‘liq hodisalar kuzatilmoqda. Buni biz kuchli shamol, bo‘ron, quyun, kunlarning isib yoki sovib ketayotganida ko‘ramiz. Buyuk Britaniya Bosh meteorologiya xizmati xodimlarining so‘zlariga qaraganda, 2015 yilning 10 oyi davomida harorat darajasi bir gradus yuqori bo‘lgan. Olimlar agar harorat Tselsiy bo‘yicha 2 daraja ko‘p bo‘lsa, u holda insoniyat ob-havo, flora, fauna va hatto jug‘rofiyaning keskin o‘zgarishi bilan to‘qnash keladi. AQSh okean va atmosferani o‘rganish Milliy boshqarmasi e'lon qilgan hisobotda iqlim o‘zgarishi qurg‘oqchilik va suv toshqinlariga o‘xshash tabiiy ofatlarni keltirib chiqaradi. 2014 yilda qayd qilingan 28ta yirik tabiiy ofatning teng yarmiga iqlim o‘zgarishlari sabab bo‘lgan.

Tadbirda 152ta davlat rahbari ishtirok etayotgan bo‘lsa, anjumanni 3 mingga yaqin jurnalist keng yoritmoqda. Aslida 6 ming jurnalist murojaat qilgan edi. Ammo tashkilotchilar bu miqdordagi jurnalistning iltimosini qondirish texnik jihatdan ilojsiz ekanligini aytishdi.

Ma'ruzachilar ko‘pligi bois bir vaqtning o‘zida ikkita konferens-zaldan foydalaniladi. Tadbir avvalida ishtirokchilar 13 noyabr kuni yuz bergan teraktlarning qurbonlari xotirasini yodga oldilar. Xalqaro anjuman 11 dekabrga qadar davom etadi. Parij anjumanida fuqorolik jamiyatining 14 mingga yaqin vakili ishtirok etadi. Konferentsiya doirasida madaniyat bo‘yicha 65 loyiha, 227ta boshqa tadbir, 184ta munozara va davra suhbatlari o‘tkaziladi. Umumiy hisobda 6 mingta uchrashuv rejalashtirilgan. Jumladan, davlat rahbarlari ishtirokida ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazish xam kutilmoqda. COP21 tayyorgarlik ko‘rish va o‘tkazish uchun 170 million yevro sarflandi.

Jahoning ko‘plab mamlakatlarida shanba va yakshanba kunlari iqlim o‘zgarishiga bag‘ishlangan namoyishlar bo‘lib o‘tdi. Unda umumiy hisobda 570 ming kishi ishtirok etdi. Xalqaro anjuman arafasida taqiqlarga qaramasdan, Atrof-muhit himoyachilari Parijda ommaviy tadbir o‘tkazdi. Tashkilotchilar namoyishda 10 mingga yaqin kishi ishtirok etganini aytayotgan bo‘lsa, politsiya xodimlari 4,5 minga yaqin kishi qatnashganini ma'lum qildi. Respublika maydonida noan'anaviy tadbir o‘tkazildi. To‘g‘rirog‘i, 20 ming juft poyafzal maydonga terib qo‘yildi. Keyinchalik bu oyoq-kiyimlarning hammasi xayriya sifatida kam ta'minlanganlarga beriladi.

Muallif: Sharofiddin To‘laganov