Arşning soyasidan joy oladigan yetti toifa kişilar haqida bilasizmi? Bu yetti xislat haqiqiy, komil mömin bandalarning har birida mujassam bölişi zarur bölgan sifatlardir.
عن ابى هريرة رضى الله عنه عن النبى صلى الله عليه وسلم قال "سبعة يظلهم الله فى ظله يوم لاظل الا ظله : الامام العادل و شاب نشاء فى عبادة ربه, و رجل قلبه معلق فى المساجد, و رجلان تحابا فى الله اجتمعا عليه و تفرقا عليه و رجلطلبته ذات منصب و جمال فقال انى اخاف الله, و رجل تصدق اخفى حتى لاتعلم شماله ما تنفق يمينه و رجل ذكرالله خاليا فعاضت عيناه" (متفق عليه
Ma'nosi: Yetti nafar kişini Alloh taolo qiyomat kuni öz Arşining soyasidan boşqa soya bölmagan kunda soya tagiga oladi. Bular: 1. Odil Imom; 2. Allohning ibodati bilan maşğul bölgan yigit; 3. Qalbi masjidga doimo boğlangan kişi; 4. Alloh uçun döstlaşgan kişilar. Ular Alloh yölida döstlaşib, Alloh uçun ajraladilar; 5. Gözal va aslzoda xotin zinoga çaqirganda men Allohdan qörqaman deb bormagan kişi; 6. Sadaqasini maxfiy qilib bergan kişi, sadaqani şu darajada maxfiy qilganki, hatto öng qöli bilan bergan sadaqasini çap qöli bilmaydi; 7. Heç kim yöq, xoli joyda Allohni eslab köz yoş tökkan kişi”. Bu hadisni Imom Buxoriy va Muslim Sahih kitoblarida rivoyat qilişgan.
Quyida bu yetti nafar şaxslarni har biriga alohida töxtalib ötamiz. Ularning birinçisi Odil Imomdir. Ya'ni odil rahbar yo boşliq. Uning birinçi öringa qöyilişini sababi dunyo hayotining yaxşi borişi, fuqarolarning yaxşi yaşaşi jamiyatning pokiza bölişi – ularning adolatiga boğliq. Zero xabarda şunday marhamat qilinadi:
"قوام الدنيا باربعة اشياء اولها بعلم العلماء و الثانى بعدل الامراء و الثالث بسخاوة الاغنياء و الرابع بدعاء الفقراء".
“Dunyoning asosi tört narsaga boğliq: 1 – Olimlarning ilmiga; 2 – Amirlarning adolatiga; 3 – Boylarning saxiyligiga; 4 – Kambağallarning duosiga”.
Amirlarni (rahbarlarni) eng a'lo xulqi adolatdir. Şuning uçun ham qiyomat kunida amirlardan eng avval adolatidan söraladi. Bu xususda şunday deyiladi: "اول ما يحاسب الامراء العدل" Ya'ni: “Amirlar birinçi bölib adolatdan hisob-kitob qilinadilar”.
Qur'oni karimda marhamat qilinadi: "ان الله يامر بالعدل و الاحسان..." “Alloh taolo sizlarni adolatga va yaxşilik qilişga buyuradi”(Nahl surasi – 90 oyat).
Payğambarimiz Muhammad s.a.v.ning uşbu hadisi şariflari ham şunga dalolat qiladi:
Mavzuga oid
"عدل ساعة خير من عبادة ستين سنة قام ليلها و صام نهارها" “Bir soat qilingan adolat 60 yillik keçalari bilan namoz öqib va kunduzlari bilan röza tutib qilingan ibodatdan afzaldur”. Uşbu satrlarni öqigan öquvçida adolat amirlarga kerak ekan, bizlar bu töğrisida şunça gapni sözlaşimizni nima keragi bor degan fikr kelişi mumkin. Bunga javoban aytamizki: yöq, aziz öquvçi bu narsa juda kerak. Çunki Rasululloh s.a.v.ning: "كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته" “Sizlar har biringiz öz qöl ostlaringizdagilarga rahbardursizlar va ular uçun javobgardursizlar” – degan hadislariga binoan har birimiz amirdurmiz va adolat qilişga ma'murdirmiz. Demak, har bir musulmon kişi adolatni öz oilasidan boşlaşi kerak.
Masalan, oiladagi adolat ayol va farzandlarga Allohni tanitib ularga şariat ahkomlarini örgatiş bilan qaror topadi. Alloh taoloni amr etadi: "يا ايها الذين امنوا قوا انفسكم و اهليكم نارا" “Ey mö'minlar! Özlaringni va oila a'zolaringni dözzax ötidan saqlanglar”(Taxrim surasi – 6 oyat).
Arşning soyasidan joy oladigan ikkinçi toifa yoş böla turib ibodatga maşğul bölganlardir. U şuning uçun ham ikkinçi örinda turadiki, doimo Alloh taologa munojotda böladi. Yoşlik ön sakkizdan öttiz uçgaça bölgan davrni öz içiga oladi va u inson uçun eng uluğ ne'mat hisoblanadi. Şuning uçun Alloh taolo qiyomatda yoşlik töğrisida alohida hisob-kitob qiladi. Bu hisobni yengil bölişini xohlagan har bir inson öz yoşligini ğanimat bilib, yaxşi işlarni, toat-ibodatlarni qilişga maşğul bölib qariligi va oxirati uçun tayyorgarlik köriş kerak. Rasululloh s.a.v. marhamat qiladilar:
"ان الله يبغض الشاب الفارغ" “Alloh taolo bekorçi yoş yigitdan ğazablanadi”. Bu hadisdagi bekorçilikka dunyoviy iş bilan maşğul bölmaslik ham kirsa-da, asli maqsad Allohga ibodat qilişdan bekor bölişidur. Ammo yoş kişi Allohga ibodat qiliş bilan maşğul bölsa, uni ajriga teng keladigan heç bir savob yöq. Rasululloh s.a.v. marhamat qiladilar: "انا حبيب الله و الشاب التائب حبيب الله" “Men va yoş bölib tavba qilgan kişi Allohning döstimiz”.
Yoşlikdagi ozgina ibodat qariganda qilinadigan köp riyozatlardan afzaldur. Çunki, bu paytda ibodatga tösiq juda köp böladi. Bir tomondan nafs, yana bir tomondan şahvat va hokazolar. Şuningdek yoşlik paytda nima qilaman desa qölidan keladi. Kimki şunça tösiqlarni yengsa va kuçini ibodatga sarf qilsa, albatta uni işi maqtovga sazovordir va göyo u jangda jasorat körsatgan kişidek obröga ega böladi. Qariganda qilingan ibodat bunday darajaga yetmaydi. Çunki bu paytda qölidan yomonliklar kelmaydi. Nafs – şahvat yöqoladi va göyo noiloj ibodatga maşğul bölganday bölib qoladi.
Arşning soyasidan örin oladigan uçinçi toifa – qalbi masjidga boğliq bölgan kişidir. Ya'ni, beş vaqt namozni jamoat bilan öqib doimo xayolida masjid bölgan mömindir. Alloh taolo marhamat qiladi: "انما يعمر مساجد الله من آمن بالله و اليوم الاخر و اقام الصلوة" (Tavba surasi – 8 oyat). “Allohni masjidlarini faqatgina Allohga va qiyomat kuniga işongan va namoz öqigan kişilar obod qilişadi”. Alloh taolo Meroj keçasida Rasulullohga marhamat qildi: "يا محمد ابشر المشائين فى ظلم الليل الى المساجد بالجنة" “Ey Muhammad! Qoronğu keçalarda jamoat namoziga boray deb çiqqanlarga jannat başoratini bering”.
"من اصبح و قلبه معلق بالمسجد فكانما احيى ليلة القدر" ya'ni: “Kimki tongni qalbi masjidga boğliq holda qarşilasa, göyo “Laylatul qadr”keçasini topganday böladi”. Masjidga qatnaşni savobini bu darajada uluğligini sababi inson hayotida jamiyat örnining juda kattaligidandir. Inson jamiyatsiz kamolatga erişa olmaydi. Çunki, yaxşi fazilatlar va komil sifatlar insonga jamiyat orqali hosil böladi. Jamiyat esa birlikdan hosil böladi. Masjidga yiğilib ibodat qilişga buyurilganligi xuddi şu birlikni yuzaga keltiriş uçundir. Buning natijasida mustahkam birlik yuzaga keladi va buzilmas jamiyat barpo böladi.
Arşning soyasidan joy oladigan törtinçi toifa kişi Alloh uçun döst bölib, Alloh uçun ajraydigan kişilardur. Bir kişi ikkinçi bir kişi bilan döst böladi, u kişi Allohni amridan çiqsa, undan Alloh uçun ajraydi. Bu sifat ibodatlarning eng uluğlaridan biri bölib hisoblanadi. Darhaqiqat, bu sifat kişini haqiqiy Allohga işonganligini belgilaydigan mezondir. Çunki, u nafaqat özi Allohga işonibgina qolmay, balki Allohga işonganlarni şu sifatlari uçun döst tutadi. Ularning moli, obrösi, martaba va nasablarini esa heç e'tiborga olmaydi. Rasululloh s.a.v. marhamat qiladilar: "ما اخذ عبد اخا فى الله الا احدث الله درجة فى الجنة" “Alloh yölida birodar bölgan bandaning Haq taolo jannatda darajasini yuqori qiladi”. Demak, Allohning amrida yurgan kişini fisabilillah döst tutişi mömin kişining muhim sifatlaridan biridir. Xuddi şunday Allohning amrida yurmagan, kofir, munofiq, bid'atçi va fosiqlarni Alloh uçun duşman tutiş ham mömin kişi uçun zaruriy sifat böladi. Zero, Rasululloh s.a.v.: "عليكم بالحب فى الله و البغض فى الله" “Alloh uçun döst bölinglar va Alloh uçun (gunohkorlarga) duşman bölinglar”, deganlar.
Arşning soyasidan joy oladigan beşinçi toifa bu – gözal va obröli ayol zinoga taklif qilganida, xudodan qörqaman deb bu işdan boş tortgan kişidir. Darhaqiqat, mömin, musulmon uçun eng uluğ işlardan biri özini zinodan saqlaşdir. Har kim özini zinodan saqlasa u dözax ötidan najot topadi. Çunki u juda oğir gunoh hisoblanadi. Rasululloh (alayhissalom) şunday marhamat qiladilar:"مامن ذنب اعظم عند الله من نطفة يضعها الرجل فى رحم لا يحل له" “Alloh huzurida, kişi öziga halol bölmagan ayolga yaqinlik qilişidan ortiq gunoh yöq”. Musulmon kişi zinoga yaqinlaşmasligi kerak. Çunki zinoning kasofati va azobi nafaqat u dunyodagina bölmay, balki bu dunyoda ham talayginadur. Bu haqda hadislarda vorid bölgan. Unga köra, zino qiluvçi kişiga 6 ta yomon xislat hosil böladi. Uni uçtasi bu dunyoda, uçtasi esa u dunyoda böladi. Bu dunyodagilarini birinçisi: yuzidan nur ketadi, ikkinçisi: rizqi kamayadi, uçinçisi umrining barakasi bölmaydi. U dunyodagilari esa birinçisi: Allohning ğazabiga uçraydi, ikkinçisi: hisob-kitob qattiq böladi, uçinçisi: qattiq azobga giriftor böladi.
Yana şuni aytiş zarurki, zino faqatgina bir yöl bilangina bölmay, balki har bir a'zoni öz zinosi bor: masalan: qölning zinosi harom narsani uşlaş, oyoqni zinosi şariatda man qilingan joylarga boriş, quloqning zinosi harom qilingan narsalarni eşitiş, közning zinosi man qilingan narsalarga qaraş va hakozodur. Demak, özini mömin-musulmon sanagan har bir kişi mana şu zinolarni barçasidan saqlanişi kerak. Bu narsalarni zino deb atalişining sababi, ular haqiqiy zinoga olib boruvçi narsalardur. Çunki, zino qiliş uçun avval nomahramga qaraladi, söng köngil ketib unga gap otiladi va şu tariqa sekin-sekin haqiqiy zinoga ötiladi. Zino qilişni şariati islomiyada qattiq qoralanganligini sababi - u butun insoniyat naslini buzilişiga sabab bölişidir. Nasl buzilsa, jamiyat buzilsa insoniyat halokatga duçor böladi.
Arşning soyasidan joy oladigan oltinçi kişi sadaqani maxfiy holda bergan kişidir. Haqiqatdan, sadaqa beriş mömin kişini yaxşi xislatlaridan biri hisoblanadi. Rasululloh s.a.v. marhamat qiladilar:
"من تصدق بصدقة بالخفاء كانت له امانا من النار" “Kim yaşirin sadaqa qilsa u dözzaxdan omonda böladi”.
Yana bir hadisi şarifda aytiladiki:
"صدقة السر تطفئ غضب ربّ" “Yaşirin berilgan sadaqa Allohning ğazabini tuşiradi”. Bu haqda Qur'oni karimda ham bir qança oyatlar mavjud:
Jumladan:"ان تبدوا الصدقات فنعما هى و ان تخفوها و توءتوها الفقراء فهو خيرلكم" “Agar sadaqani oçiq bersalaring bu ham yaxşi, lekin yaşirin holda kambağallarga bersalaring bu undan ham yaxşiroqdur”.
Uşbu va şu kabi oyatlardan ma'lum böladiki sadaqani oçiq ham yaşirin ham bersa böladi. Köpçilik ulamolarning fikriça zakot, uşr va sadaqai fitrlari kabi vojib sadaqalarni oçiq bergan, qolgan nafl sadaqalarni esa yaşirin bergan afzaldur.
Arşning soyasidan joy oladigan yettinçi toifa kişi heç kim yöq bölgan, xoli joyda Allohni eslab yiğlagan kişidir. Zero, Allohning zikri möminlar uçun eng uluğ ibodatlardandir. Agar u odamlardan xoli bölsa, riyosiz bölib, heç şaksiz qabulga bölişga yaqindir. Rasululloh s.a.v. marhamat qiladilar:"طوبى لمن تحرك لسانه بذكر الله و فاضت عيناه بشوق الله" “Tili Allohning zikrini aytib, közi Allohga bölgan şavq tufayli yoş tökkan kişiga jannat başoratini ber”.
Ammo, tili bilan zikr aytib, dili ğofil odamning holiga voy.
Alloh taolo marhamat qiladi:
"فاذكرونى اذكركم واشكروالى و لا تكفرون" “Meni eslanglar men ham sizlarni eslayman va menga şukr qilinglar, kufr keltirmanglar”.
Mana Arşning soyasidan joy oladigan yetti toifa kişilar haqida qisqaça bölsa ham birma-bir töxtalib ötdik. Qissadan hissa şuki, bu yetti xislat haqiqiy, komil mömin bandalarning har birida mujassam bölişi zarur bölgan sifatlardir. Alloh taolo barçalarimizga şunday sifatlarda bölişimizni nasib etsin. Amin!
Habibulloh Abdurazzoqov, "Hazrati Imom" jome masjidi imom noibi
Manba: Özbekiston Musulmonlari idorasi rasmiy veb portali
