Jahon çempionatiga çiqiş uçun nima qiliş kerak?

2. Terma jamoamiz uçun yangi murabbiy prototipini aniqlaş

Har xil murabbiylar böladi. Ba'zi murabbiylar yoşlar bilan yaxşi işlaydi, kim uçundir tayyor şakllangan futbolçilar qulayroq. Kimdir alohida öyinlarga yaxşi tayyorlay oladi – köproq terma jamoalar bilan yaxşi işlaydi. Boşqasi uçun jamoaviy munosabatlar muhim – klublarda muvaffaqiyat qozonadi.

Bir murabbiy örniga boşqasini tayinlaş heç qaçon şunçaki sodir bölmasligi kerak. Bizning bugungi holatimizga aynan qanday tipdagi murabbiy kerakligini aniqlab olişimiz lozim. Avlodlar almaşinuvi arafasida turibmizmi yoki mavjud futbolçilar bilan yangi vazifalarni uddalaş mumkinmi, bu haqida aniq qarorga kelgandan keyin, albatta, öşa vazifalarga mos murabbiy qidirib topiş lozim böladi. Tayyor yulduzlar bilan işlaşda özini körsatgan murabbiyni çaqirib, unga yoşlarga e'tibor berişni tavsiya qilsak – uning işiga aralaşgan bölib qolamiz. Aksinça, avvaldan holatimizga mos keladigan nomzodlar içidan murabbiy qidiriş yaxşiroq.

Öyin uslubi ham muhim. Klublarda yangi kelgan murabbiy öz uslubi bilan kelişi va şu yönalişda kerakli transferlarni amalga oşiriş mumkin. Ammo terma jamoada, ayniqsa, yuqori saviyadagi futbolçilar barmoq bilan sanarli bölgan mamlakatlarda buning iloji yöq. Boş murabbiy doim ham öz uslubiga mos bölgan saviyali futbolçilarni topa olmasligi mumkin. Buning ustiga, jismoniy, tezkor va uzun paslar bilan jamoasi öyinini quradigan murabbiyga – şu talablarga javob beradigan ijroçilar kerak. Qaysidir murabbiy esa, texnikasi yuqori va töpni nazorat qilişga usta bölgan futbolçilarga ehtiyoj sezadi.

Bir millatning jismoniy körsatkiçlari va milliy çempionatdagi jamoalar körsatadigan öyin baribir, bir-biriga yaqin böladi. Şu tomondan, bizning futbolimizga mos uslubda muvaffaqiyat qozonişi mumkin bölgan murabbiylar izlanişi foydaliroq bölardi. Xuddi böydor va baquvvat Avstraliya, tezkor va abjir Janubiy Koreya kabi jamoalar mutlaqo farqli uslubdagi murabbiy prototipiga ehtiyoj sezganidek.

3. Tayyorgarlik uçun şaroit yaratiş.

Bu boradagi işlarni ham yuqoriroq bosqiçga kötariş şart. Terma jamoa yiğinlarini taşkil qiliş, boş murabbiyni qöllab-quvvatlaş borasida ança nönoq harakat qilamiz. Şunça yillik tariximizda hali biror marta Ğarbiy Yevropa yoki Lotin Amerikasi vakillari bilan örtoqlik öyinlarida maydonga tuşmaganimizning özi köp narsani körsatib turibdi.

Bekor qilinadigan uçraşuvlar, muhim sinovlar oldidan umuman vazifaga mos kelmaydigan raqiblar, yopiq öyinlar – bularning barçasi hali ham terma jamoamiz uçun tayyorgarlikni taşkillaştiriş borasidagi nönoqliklarimizni körsatadi.

Misol uçun, Ispaniya yoki Argentina kabi terma jamoalar bilan öynaşga qörqamiz. Köpinça, uşbu jamoalar bilan öynaş uçun katta pul kerak bölişini aytadilar. Lekin aslida, translyatsiya huquqlarini sotiş, reklama agentliklari bilan hamkorlik qiliş, çiptalar orqali öşa mablağning katta qismini bemalol çiqarib oliş mumkinligi haqida ilgari ham köp yozilgan. Hatto reyting borasida biz qatori bölgan, saviyali sparring raqiblar bilan muzokara ötkazişni bilmaymiz.

Terma jamoa muhiti doimo yangi futbolçilarni öziga tortişi, ilk bor bu yerga kirib kelgan yoş nomzod bu bir boşqaça tuyğu ekanini his qilişi kerak. Jamoaga bölgan e'tibor, taşkiliy işlar klublardagidan bir poğona yuqori ekanini, bu yerdagi maqsad rostan ham eng yuqori – mundialga çiqiş, u yerda munosib iştirok etiş ekanini, bu jamoa butun mamlakat imijini tamsil etişini futbolçi his qilişi kerak.

Odil Ahmedov Xitoydagi intervyusida bu holatga juda aniq urğu berdi – «bunday munosabat bilan ğalaba qozonib bölmaydi». Jahon çempionatiga borişni istaydigan har bir futbolçi mana şu maqsad yölidagi uyğunlikni jamoa içida sezişi – terma jamoa massajçisidan tortib, eng katta rahbargaça mana şu maqsad yölida yonayotganini his qilişi şart.

4. Jamoatçilik nazorati

Bu juda muhim va futbolimizda oqsayotgan jihatlardan biridir. Albatta, terma jamoa barçaning köz öngida, muxlis-u jurnalistlardan tortib, hatto şou biznesgaça tez-tez bu mavzuni markazga qöyişadi. Ammo terma jamoadagilarning futbol jamoatçilikka bölgan munosabati qoniqarli emas.

Vadim Abramov turli tanqidlar şogirdlariga salbiy ta'sir qilayotganidan noligandi. Mirjalol Qosimov bir neça jurnalistni «kampaniyavozlik»da ayblab, hatto öz matbuot kotibini fitnada gumon qilişgaça bordi. Samvel Babayan öziça, ilk kunlaridayoq jurnalistlar bilan uçraşuvlar taşkil qilib, birgalikda işlaş haqida bong urgan bölsa-da, oxiriga kelib Press-klubdan ham, matbuot anjumanidan ham «qoçib ketdi».

Ya'ni terma jamoamiz mutasaddilari çetdan bölayotgan talablarni qabul qilişga tayyor emas, bu bosimni kötara olişmayapti. Zero, butun dunyodagi har bir davlatda terma jamoa mana şunday töğri-notöğri, asosli-asossiz tanqidlar ostida işlaydilar. Şuni tuşuniş kerakki, agar terma jamoa öz öyini bilan ijobiy kayfiyat tarqata olsa, har qanday salbiy fikrlarning umri uzun bölmaydi.

«Mijoz hamişa haq» degan ibora bor. Futbol olamida futbolçi maqomidan, körsatayotgan öyinidan, e'tiboridan qat'i nazar, har qanday holatda, jamoatçilik oldida qarzdordek bölişi kerak. Bir futbolçi konsert zaliga kirsa, iste'molçi sifatida qöşiqçiga huştak çalişi mumkin, xuddi öşa qöşiqçi stadionda ayni işni qilişga haqqi bor. Ya'ni, qaysi sohaning içida turişimizga qarab, jamoatçilik nazorati örnatilişi kerak. 

Töğri, jurnalist yoki muxlis murabbiydan yoki terma jamoa mutasaddilaridan köra bilimsizroq bölişi, köp narsani tuşunmasligi bor gap – ammo, bu ularni savolga javob beriş mas'uliyatidan soqit qilmaydi.

Bir misol aytay. Yaponiya terma jamoasida iqtidorli futbolçilar köp. Agar faqat Yevropada, kuçli beşlikda töp surayotgan yaponlarni yiğib çiqilsa ham bemalol bitta terma jamoa böladi. Ya'ni, aslida boş murabbiy nomzodlar borasida ortiqça boş qotirişga muhtoj emas. Lekin...!

Vohid Halilhojiç terma jamoaga boş murabbiy bölgaç, tayyorgarlikning ilk bosqiçlari  işonasizmi, yöqmi, 700 nafar nomzodni közdan keçirgan. Töğri, buning ustida juda katta guruh iş olib borgan, ammo fakt şuki, mana şunça futbolçi haqidagi töliq hisobotlar tayyorlangan va boş murabbiy ularni körib çiqqan.

Keyin esa, murabbiy bilan 3 soatga yaqin davom etgan matbuot anjumani taşkil etildi. Buning videosini körgandim. Halilhojiç jurnalistlarning har bir savoliga atrofliça javob beradi, tarkibga jalb qilingan va qilinmagan futbolçilar böyiça, ularning har biriga izoh berib ötadi. «Falonçi hali tayyor emas, falonçini qayd etdim, kelajakda falon çiziqda öynataman, falonçi yaxşi, lekin hozirda uning pozitsiyasida falonçi ustunroq, falonçini hozir öynatmoqçi emasman, lekin terma jamoa muhitiga örgansin, deb jalb etdim» – murabbiy har bir futbolçiga erinmasdan şu şaklda töxtalib ötgandi.

Savol berayotgan jurnalist murabbiydan aqllimi? Murabbiy natijaga javobgar, kimni öynatsa, özi bilmaydimi? Terma jamoa işiga şu qadar aralaşiş kerakmi?

Yöq, bu yerda jamoatçilik nazoratining töğri yölga qöyilgani bilan izohlanadi. Jurnalist xalq nomidan savolni beradi va javob ham xalq uçun beriladi, Nuqta.

Şu örinda ta'kidlaş kerakki, bunday nazoratni örnatiş va eng töği şaklda işlaşi faqat federatsiya yoki terma jamoa mutasaddilariga boğliq emas. Jurnalistlarga ham boğliq. Jumladan, xuddi çet eldagi kabi, futbol sohasida işlagan, öz vaqtida futbolçilik qilgan şaxslar bu sohada qançalik köpaysa, qançalik öz fikrlarini bayon qilişsa, nazorat yanada kuçliroq böladi.

Tasavvur qiling, bir jurnalist Babayandan 14 öyindan beri birorta ham gol urmagan hujumçini nega maydonga tuşirayotganini söraydi. Babayan öz holiça, uning foydali bölayotganini, pressing qilayotganini, eng yaxşi nomzod ekanini tuşuntirmoqçi böladi. Vaziyatga qaraganimizda, u murabbiy, jamoaning içida, albatta, jurnalistdan köp narsa bilgandek tasavvur paydo qiladi. Şu örinda, tajribali futbol mutaxassislari, sobiq futbolçilar ham jon kuydirişsa, Sergeyevning qanday öynayotgani, umuman terma jamoa murabbiyi qanday xatolarga yöl qöygani haqida turli tahlillar bilan örtoqlaşib, öz fikrlarini aytişsa, salmoği oğirroq bölardi, menimça. Andişa qilib yoki öşa murabbiy bilan yaqin bölgani uçun haqiqatni yoki öz fikrlarini bayon qilişdan qoçiş – terma jamoa manfaatidan, xalqning talabidan öz şaxsiy munosabatlarini ustun qöyiş demakdir.

Terma jamoani kuçaytiriş uçun, mana şu yönalişlarda iş olib boriş maqsadga muvofiq deb öylayman. Aks holda, 4 yil ötib, bundan 4 yil avvalgi fikrlarni gaplaşib ötiraveramiz.

Qahramon Aslanov