Dunyodagi eng dahşatli qamoqxonalar

ADX – AQŞdagi qattiq rejimli eng yirik qamoqxonalardan biri bölsa-da, bir qaraşda şaroitlari binoyiday. Mahkumlar alohida kameralarda saqlanişadi, unda stol-stul, karavot, hojatxona bor, ovqatlar vaqtida olib kelib beriladi, kuniga 1-2 soat radio eşitiş mumkin.

Bu maskanda eng xavfli jinoyatçilar saqlanadi. Ularni eng qattiq qiynagan jihat – yolğizlik. Mahkumlar bir sutkada 23 soat davomida tomida kiçik darça bölgan tor kamerada saqlanadi, ular faqat bir neça daqiqaga sayrga çiqişlari mumkin. Biror insonni körmay yaşaş juda oğir, köpçilik mahkumlar buning ta'sirida aqldan ham ozadilar.

7. Fransiya. «La Sante»

Bu maskanda uzoq yillar işlagan şifokor Veronika Vasser öz kundaliklarini e'lon qilganida butun jamoatçilik dahşatga tuşgan. Yetti yillik kuzatişlar natijasi haqiqatdan ham ta'sirli – mahkumlarga asosan çirigan sabzavotlar berilgan, ularning deyarli barçasi teri kasalliklariga duçor bölişgan, binolarda kalamuşlar şunçalik köp bölganki, mahkumlar kiyimlarini qöriqlab ötirişga majbur bölişgan.

Bu qamoqxonaning e'tiborga molik jihati juda köpçilik mahbuslarning öz joniga qasd qilişidir. Ayrim holatlarda özlarini öldirişning ilojini topolmagan mahbuslar boşlarini devorlarga urib ölişgan. Bu qamoqxonada 1999 yilning özida 124 mahkum özini öldirgan. Qiyoslaş uçun – 160 ming kişilik mahkumga ega Kaliforniya ştatidagi qamoqxonalarda bu vaqt oraliğida jami 24 kişi öz joniga qasd qilgan.

6. Tailand. «Bang Kwang Central Prison»

Tailanddagi Bang Kvang qamoqxonasi mahkumlar öta şafqatsiz qiynoqlar qöllanilişi bilan tilga tuşgan. Unda saqlanuvçilarga sutkasiga faqat bir marta guruçli taom beriladi, agar mahkum biror qoidani buzsa, taomdan mahrum qilinadi. Dastlabki 3 oy davomida mahkumlar zanjirlab qöyiladi, keyinçalik özlarini yaxşi tutsalar kişanlar yeçiladi. Mahkumlarning 10 foizidan ortiqroğini taşkil qiluvçi qatlni kutayotgan jinoyatçilar umrlarining oxirigaça zanjirband qoladilar.

Tailandda aybsizlik prezumpsiyasi sal boşqaçaroq – «aybsizligini isbotlagunga qadar aybdor» prinsipida keçadi. 3 ming kişilik qamoqxonada 7 mingdan ziyod mahkum öta oğir şaroitlarda kun keçiradi. Asosan narkotik moddalar savdosida ayblangan mahkumlar kamida 25 yillik qamoq jazosiga hukm qilinadi.

5. Turkiya. «Diyarbakir»

Dunyo hamjamiyati bu qamoqxona haqida ötgan asrning 80-yillarida xabar topdi. Turkiyada kurdlar uzluksiz isyon kötarayotgan, zöravonlik kuçayayotgan mahalda bu qamoqxonada köproq şu millat vakillari, isyonçilar saqlangan. Zöravonlik zöravonlikni keltirib çiqargan – yuzlab mahkumlarning suyaklari urib sindirilgan, ular qaynoq suvga taşlangan, itlarga talatilgan, elektr toki yordamida qiynalgan. Soqçilarning bir neça kunlab uyqu bermasligi natijasida köplab mahkumlar aqldan ozişgan.

Öşanda qisqa vaqt içida turli azoblar tufayli 300 kişi nobud bölgan bölsa, 43 kişi öz joniga qasd qilgan.

Keyinçalik qamoqxona yopilgan. 2009 yilda mahalliy hukumat uning böşab yotgan binosida hatto maktab oçmoqçi bölgan.

4. Suriya. «Tadmor Prison»

Sahro örtasidagi Tadmor qamoqxonasida mahkumlarni uzluksiz qiynaş oddiy hol hisoblangan. Öz siğimidan bir neça karra köproq jinoyatçilarni saqlagan bu qamoqxonada mahkumlar har kuni heç bir sababsiz temir quvurlar bilan kaltaklab turilgan. Mahkumlar bir neça marta uyuşgan holda isyon kötarişga harakat qilişgan, ammo bu isyonlar siquvning yanada kuçayişiga sabab bölgan xolos.

1980 yilning iyun oyida bu maskanning eng qonli sahifasi bitilgan. Ikki mahkum bir-biri bilan uruşib, biri ikkinçisini piçoqlab qöygani uçun soqçilar ğazabga minişgan va ... umumiy hisobda 800 mahkumni öldirişgan.

Tadmordagi oğir ahvol xalqaro hamjamiyatni taşvişga solgani, uzluksiz bosimlar tufayli bu qamoqxona 2001 yilda yopilgan.

3. Braziliya. «Carandiru»

Braziliyaning San-Paulu şahridagi «Karandiru» qamoqxonasi 2002 yilda yopilgan. Bunga bir talay sabablar bor edi.

Bu maskandagi mahkumlarning 20 foizdan köproği OITSga çalingan, lekin ular soni muttasil oşib borişiga qaramay tibbiy yordam körsatilmas, heç bölmasa kasallanganlar alohida saqlanmasdi. Kanalizatsiya quvurlari tölib ketgani uçun mahkumlar kameralarda hojat çiqarişar, sanitar ahvol nihoyatda oğir edi. Buning ustiga guruhlarga bölingan jinoyatçilar hamişa bir-birlari bilan jang olib borişar, bunday kunlarda önlab kişilar ölib ketişi oddiy hol edi. Soqçilar mahkumlarni elektr toki yordamida, boşlariga polietilen paket kiydirib qiynaşardi.

3 ming kişi örniga 7 ming kişi saqlangan bu maskanda 1992 yildagi guruhlar uruşida bir kun içida 111 kişi halok böladi. Umumiy hisobda bu qamoqxonada soqçilar qiynoğidan 1300 mahkum jon bergani qayd etilgan. Qamoqxona tarixi davomida halok bölganlarning umumiy soni ön mingdan ortib ketgan.

2. Ruanda. «Gitarama Prison»

Qaşşoqlik, oçlik, zöravonlik... Afrika xullas! Mana şunday murakkab hududdagi qamoqxonani tasavvur qilavering.

Gitarama qamoqxonasidagi qiynoqlar töğrisida töxtalişga hojat yöq. Faqat bir fakt bilan u yerdagi ahvolni tuşuntiriş mumkin – 1000 kişiga möljallangan qamoqxonada 6793 mahkum saqlangani qayd qilingan. Aksariyat mahkumlar öz davlatida isyon kötargan siyosiy mahbuslardir. Ularga nafaqat karavot, balki yerda yotiş uçun ham joy yetmaydi. Mahkumlar almaşib-almaşib, yoki tik turib uxlaşadi.

Ayb iş qilgan mahkumlarga oylab yotişga ruxsat berilmaydi va ularning oyoqlarida gangrena (çiriş) kuzatiladi. Çiqindi va inson axlatiga tölib ketgan bu qamoqxonada 80 foiz ölim holati kasalliklar tufayli kelib çiqadi. Eng dahşatlisi, öliklar haftalab olib ketilmaydi.

1. Şimoliy Koreya. «Kwan Li So No»

Dunyoning eng yopiq davlatidagi eng yopiq qamoqxona töğrisida ma'lumotlar juda kam. Bu qamoqxona birorta xaritada rasman qayd etilmagan, hattoki hukumat bunday maskan borligini rad etib keladi. Şunga qaramay, turli manbalar orqali axborot sizib turadi va ularni eşitgan kişining eti junjikadi.

Bu qamoqxonaga jönatilganlar umrining oxirigaça şu yerda qolişga majbur. Ayrimlari hatto oilalari bilan qamalişadi. Bir kişiga bir sutkaga 170 gramm makkajöxori beriladi. Mahkumlar umuman göştli taom yeyişmaydi, oçlik tufayli ular kalamuş, siçqonlarni tutib yeyişga majbur böladi. Uvada kiyimlarga örangan mahkumlar eng oğir işlarni bajarişadi, odatda şaxtada işlaşadi. Baxsiz hodisalar juda köp yuz beradi va kimningdir ölişiga oddiy hol sifatida qaraladi. Öliklar kun oxirida peçkaga taşlab yoqib yuboriladi, ular uçun motam tutganlar ham qattiq jazolanadi. 

Soqçilar yaxşi işlamaganlarning quloq va burunlarini kesişi, közlarini öyib, tişlarini qoqib olişi mumkin – bunga ruxsat beriladi.

Ma'lumotlarga köra, şaxtalarda 6 yoşdan (!) yuqori barça mahkumlar işlaşi şart va ularning iş vaqti 15 soatgaça çözilişi mumkin. Hatto nogironlar ham öziga yaraşa normalarni bajarişlari lozim.

Eng dahşatlisi, mahkumlar ustida turli tajribalar ötkazişga ruxsat berilgan va harbiylar kimyoviy qurollarini sinab körişlari mumkin.

Turli ma'lumotlarga köra, bu lagerda 200 mingdan ortiq mahkum saqlanadi va ularning barçasi butun umrlik qamoq jazosiga hukm qilingan.

Ötgan asrda KXDR aksariyat demokratik davlatlar singari ölim jazosini bekor qilgan. Lekin bu maskandagi mahkumlar uçun ölim jazosi hatto orzuga aylanib ketgan. Sababi kimdir öz joniga öz ixtiyori bilan qasd qilsa, uning tirik qolgan oila a'zolarini tasavvur qilib bölmas uqubatlar kutadi.

Mavzuga oid:

*Dunyoning eng maşhur qamoqxonalaridan biri, toşlardan iborat orolda joylaşgan Alkatras qamoqxonasi hozirgi kunda juda köpçilik taşrif buyuruvçi muzeyga aylantirilgan;

*2011 yilning 22 iyulida, bir neça soat içida 77 kişini öldirgan norvegiyalik qotil Anders Breyvik 21 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan. U Ila qamoqxonasida saqlanadi va kamerasida barça şaroitlar yaratilgan. Qotil taşqi olam bilan internet orqali boğlanadi, OAVni kuzatib boradi, sifatli taomlar tanovul qiladi. U bir marta nonuştaga yetarli miqdorda şakar berilmagani uçun hukumatni sudga bergan.

Abror Zohidov tayyorladi