So‘z erkinligi, muxolifat va tashqi siyosat: xorijlik elchilar deputatlikka nomzodlardan nimalar haqida so‘radi?

12 dekabr kuni siyosiy partiyalar vakillari va O‘zbekistondagi xorijlik diplomatlar o‘rtasida davra suhbati bo‘lib o‘tdi.

Unda AQSh, Buyuk Britaniya va Janubiy Koreya elchilari hamda BMTning O‘zbekistondagi bosh koordinatori qatnashdi.

Kun.uz muxbirining xabar berishicha, tadbirda bunday formatdagi davra suhbati O‘zbekiston tarixida ilk marta o‘tkazilayotgani ta'kidlangan.

Uchrashuvda diplomatlar Oliy Majlis deputatligi uchun nomzodlarga o‘zlarini qiziqtirgan savollar bilan murojaat qildi. Xorijlik har bir delegat navbatma-navbat tarzda 3-4tadan savol bilan o‘zbek siyosatchilariga yuzlandi.

Jumladan, AQShning O‘zbekistondagi favqulodda va muxtor elchisi Deniyel Rozenblyum partiyalar vakillariga deputatlikka nomzodini qo‘yishlari uchun nima turtki bo‘lgani, ular vakil bo‘layotgan o‘z hududlaridagi aholi muammolarini qanday hal etmoqchiligi, partiyalarning tashqi siyosat borasidagi fikrlari bilan qiziqdi.

Uning «Siz partiyani tanladingizmi yoki partiyalar sizlarga a'zolik bo‘yicha taklif bilan chiqishganmi?» deya bergan savoliga beshta partiya vakilidan uch nafari tashabbus partiyalardan chiqqanini bildirdi.

Amerikalik diplomatning tashqi siyosat bo‘yicha savoliga javoblar esa Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqi va Jahon Savdo Tashkilotiga a'zolik masalalariga ulanib ketdi. To‘rtta partiya YeOIIga qo‘shilish borasida ijobiy fikr bildirgan bo‘lsa, «Milliy tiklanish» hozircha bu borada o‘rganishlar davom ettirilishi lozim, deb hisoblashini bildirdi.

Janubiy Koreyaning O‘zbekistondagi favqulodda va muxtor elchisi Kan Chje Kvon ham amerikalik hamkasbining savolini davom ettirib, partiyalar o‘z nomzodlarini parlament a'zoligiga ularning qaysi fazilat va sifatlari uchun ilgari surgani, umuman deputatlik uchun nomzodlar qanday umumiy mezonlar asosida saralab olingani haqida savol berdi.

Koreys elchisi, shuningdek: «O‘zbekistondagi bu yilgi saylovlar xalqaro jamoatchilikning e'tiborini qay darajada torta oldi, deb o‘ylaysiz?» degan savolni ham o‘rtaga tashladi.

Nomzodlar orasidan O‘zLiDeP fransiyasi a'zosi Rasul Kusherbayevning javobi boshqalarnikidan ajralib turdi:

«To‘g‘risi, qancha xalqaro kuzatuvchi kelyapti, menga uncha qiziq emas. Ular kuzataveradi. Menga qizig‘i – saylovchilarim bilan ishlash va saylovda ko‘proq ovoz olish», – dedi Kusherbayev.

Buyuk Britaniyaning O‘zbekistondagi favqulodda va muxtor elchisi Tim Torlot esa partiyalar demokratik prinsiplarga asoslangan fuqarolik jamiyati qurish uchun qanday ishlar qilish niyatida ekani, mamlakatda muxolifat partiyalar borligi ko‘zga tashlanmasligi va odamlarning siyosatchilarga ishonchini qanday qilib oshirish mumkinligi bo‘yicha deputatlikka nomzodlarning fikrlarini so‘radi.

Elchining muxolifat haqidagi savoliga tadbir moderatori – Markaziy saylov komissiyasi a'zosi, Xalqaro press-klub raisi Sherzodxon Qudratxo‘jayev munosabat bildirdi.

«Ko‘rib turibmanki, siz O‘zbekistonning xorijdagi muxolifatini nazarda tutyapsiz. Ular o‘z paytida Islom Karimov bilan hokimiyat talashib, bu yerdan chiqib ketishga majbur bo‘lishgan. Men nomlarini aytmayman, kimligini bilasizlar. Mana 30 yil bo‘lyapti – ular bir avlod almashib ulgurgunicha chetda yashashdi; O‘zbekistonda ko‘p o‘zgarishlar bo‘ldi, ayniqsa oxirgi uch yilda.

Press-klubning raisi sifatida ba'zida ko‘raman: parlamentning hukumatga nisbatan oppozitsiyasi bor, masalan. Hukumatning hamma takliflari ham o‘tmaydi. O‘z paytida ular orzu qilgan narsalar bugun O‘zbekistonda amalda. O‘zbekistondagi yosh saylovchilar ularni hatto tanimaydi ham.

Sovet tizimida ulg‘ayganmiz – bizda kommunistik mafkura saqlanib qolgan. Kommunistik tuzumda hukmron partiya bolshevik bo‘lsa, qolganlar – menshevik. Menshevikni Stalin otib tashlagan, shuning uchun ham Stalindagi munosabat va shu qo‘rquv hamon bizda bor: hukmron partiyaga qarshi borolmaymiz. Mening nuqtayi nazarim shunday», – deydi Qudratxo‘jayev.

BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori Helena Freyzer mamlakatda inson huquqlari va so‘z erkinligini ta'minlash borasida deputatlarning roli, atrof-muhit muhofazasi va gender tengligi masalalarida partiya vakillarining qarashlari bilan qiziqdi.

U, shuningdek, O‘zbekiston BMTning «Nogironligi bor shaxslarning huquqlari to‘g‘risida»gi konvensiyasini 10 yil oldin imzolagani, ammo hamon ratifikatsiya qilmay kelayotgani bo‘yicha munosabat bildirishlarini so‘radi.

Bu savolga partiyalar reaksiyasi turlicha bo‘ldi. O‘zLiDeP vakili mazkur konvensiyaning ratifikatsiya qilinishi tadbirkorlar zimmasiga qo‘shimcha xarajatlarni yuklashi, shuning uchun uni qabul qilishni keyinroqqa qoldirish ma'qulligini aytdi.

Xalq demokratik partiyasi a'zosi esa hozir O‘zbekistonda nogironligi bor shaxslar uchun deyarli sharoitlar yo‘qligi, shu bois bu xalqaro hujjatni ratifikatsiya qilish zarurligini ta'kidladi.

Uning bu so‘zlariga «Adolat» partiyasi a'zosi qarshi chiqib, «Kechirasiz, bizda nogironligi bor insonlar uchun shunaqangi bog‘chalar, maktab-internatlar borki, borib qarasangiz – o‘z uyingizda bunaqa sharoit yo‘q. U yerlardagi sharoitning yuksak darajada ekanini ko‘rib havasingiz keladi. Bundan tashqari, har bir saylov uchastkasi panduslar bilan jihozlangan. [Konvensiyani] ratifikatsiya qilish uchun bizga hali biroz vaqtli, menimcha», deya fikr bildirdi.

Kun.uz davra suhbatida bildirilgan yana ba'zi boshqa fikrlarni ham yaqin vaqt ichida o‘quvchilar e'tiboriga havola etadi.

• Rasul Kusherbayev: «Deputatlar jurnalistga bosim o‘tkazish holatini jinoyat kodeksiga kiritib berishlari kerak»