Adliya vazirligi va Bosh prokuratura advokatning so‘zlashuvlari ustidan prokuror nazoratiga doir qonun bo‘yicha munosabat bildirdi

“Senatning 24 martdagi yalpi yig‘ilishida ma'qullangan “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasiga kiritilayotgan o‘zgarishlar yuzasidan ayrim ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari tomonidan “advokat so‘zlashuvini nazorat qilish prokuror sanksiyasi bilan mumkin  bo‘lishi” haqida aholini chalg‘ituvchi noto‘g‘ri materiallar tarqatildi.

Ushbu ma'lumotlar quyidagilarga ko‘ra asossizdir:

Birinchidan, Qonunning ushbu moddasi 1998 yildan buyon amalda bo‘lib, unga kiritilayotgan o‘zgarish faqat tahririy xarakterga ega, ya'ni amaldagi matndagi “...telefon va boshqa so‘zlashuv qurilmalari orqali olib boriladigan so‘zlashuvlarini eshitib turish ...” so‘zlari “...telefonlar va boshqa telekommunikatsiya qurilmalari orqali amalga oshiriladigan so‘zlashuvlarini, xabarlari va ma'lumotlari uzatilishini nazorat qilish ...” degan so‘zlar bilan tahrirlanyapti. Ushbu o‘zgarish zamon talabi, chunki nafaqat telefon so‘zlashuvlari, balki telekommunikatsiya qurilmalari (kompyuter, planshet, smartfon v. b.) orqali  sms, yozma, audio, video va boshqa xabarlar yuborish keng qo‘llanilmoqda, shu jumladan jinoiy maqsadlarda ham;

Ikkinchidan, ushbu moddada advokatning daxlsizlik huquqlari belgilangan bo‘lib, unga ko‘ra boshqa fuqarolardan farqli ravishda advokatga nisbatan tezkor-qidiruv tadbirlari o‘tkazish, jinoyat-protsessual harakatlar va majburlov choralari qo‘llashning alohida tartibi belgilangan.

Xususan, advokatga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atish, uni qamoqqa yoki uy qamog‘iga olish, majburiy keltirish, ushlab turish, uyi, xonasi, transportini ko‘zdan kechirish, tintuv o‘tkazish yoki olib qo‘yish, telefon so‘zlashuvlarini eshitish, advokatni ko‘zdan kechirish va shaxsiy tintuv qilish kabi deyarli barcha muhim tezkor-qidiruv va protsessual harakatlar O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori, Qoraqalpog‘iston Respublikasi prokurori, viloyat, Toshkent shahar prokurori va ularga tenglashtirilgan prokurorlarning sanksiyasi bilan amalga oshirilishi mumkin.

Ushbu normalar advokatlarning huquqini cheklamaydi, aksincha surishtiruvchi, tergovchi tomonidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki tuman (shahar) prokurori sanksiyasi orqali tezkor-qidiruv tadbirlari, protsessual harakat va majburlov choralari qo‘llanilishidan himoya qilish orqali advokatning shaxsiy daxlsizligi  himoya qilinadi.

Amaldagi qonunchilikda xuddi o‘xshash huquqiy mexanizmlar sudyalarga nisbatan ham belgilangan. Bundan tashqari, Ukraina, Rossiya (yuqori tergov komiteti tomonidan) Qirg‘iziston, Qozog‘iston kabi davlatlarda o‘xshash normalar advokatlik faoliyati kafolati sifatida belgilangan;

uchinchidan, Senat ma'qullagan qonun hujjati bilan Jinoyat-protsessual kodeksi,  Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risidagi qonunga ham telekommunikatsiya qurilmalari orqali amalga oshiriladigan so‘zlashuvlar, xabarlar va ma'lumotlar uzatilishini nazorat qilish bilan bog‘liq protsessual va tezkor-qidiruv tadbirlarini o‘tkazishni tartibga soluvchi tahririy o‘zgarishlar kiritilmoqda. Ushbu o‘zgarishlar advokaturaga oid qonunchilikka kiritilmagan taqdirda qonunchilikda nomuvofiqlik yuzaga keladi. Ya'ni advokatning telekommunikatsiya qurilmalari orqali amalga oshiriladigan xabarlari va ma'lumotlari uzatilishini nazorat qilish tuman (shahar) prokurori sanksiyasi bilan yo‘l qo‘yiladigan bo‘ladi. Bu esa advokatlik faoliyati daxlsizligiga ta'sir etuvchi omil bo‘lishi mumkin.

to‘rtinchidan, yuqoridagi qonun hujjatlariga kiritilayotgan o‘zgarishlar qonunchilik texnikasi nuqtai nazaridan tahririy (aniqlashtiruvchi) xususiyatga egaligi sababli ko‘pchilik ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilarida o‘zgarish kiritilayotgan qonunning nazorat holatidagi to‘liq matnini ko‘rmaganligi sababli noto‘g‘ri taassurot uyg‘otmoqda.

Yuqoridagilarga ko‘ra, yangi kiritilayotgan o‘zgarish advokatlik faoliyatiga biron-bir yangi cheklov kiritilayotganligini anglatmaydi. Balki qonunchiligimizning zamon bilan hamnafas bo‘lishini ta'minlaydi. Shu munosabat bilan advokatlik hamjamiyati va fuqarolarda xavotir olish uchun hech qanday asos mavjud emas.

Ma'lumot tariqasida: hozirgi kunda davlat rahbarining tegishli qaroriga ko‘ra advokatura institutini rivojlantirish konsepsiyasi tayyorlanmoqda. Ushbu hujjat mazkur sohani yanada takomillashtirish va advokatlar mavqeini tubdan oshirishni nazarda tutadi” deyiladi Adliya vazirligining Jamoatchilik bilan aloqalar bo‘limi tomonidan Kun.uz saytiga taqdim etilgan ma'lumotda.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi qonundagi o‘zgarishga nisbatan xavotirlarni o‘rinsiz va asossiz deya baholadi.

“Ayrim ijtimoiy tarmoqlarda Oliy Majlis Senati tomonidan joriy yilning 24 martida ma'qullangan Qonunga asosan “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasiga kiritilgan o‘zgartirish munosabati bilan bildirilayotgan xavotirlar, talqinlar o‘rinsiz va asossizdir.

Xususan, shu paytga qadar ham 1998 yilda qabul qilingan “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasiga muvofiq advokatning telefon va boshqa so‘zlashuv qurilmalari orqali olib boriladigan so‘zlashuvlarini eshitib turish, uning pochta-telegraf jo‘natmalarini ko‘zdan kechirish kabi tezkor-qidiruv tadbirlar O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori, Qoraqalpog‘iston Respublikasi prokurori, viloyat, Toshkent shahar prokurori va ularga tenglashtirilgan prokurorlarning sanksiyasi bilan amalga oshirilib kelinmoqda.

Senat ma'qullagan Qonunga asosan kiritilgan o‘zgartirishlar esa, “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasini “Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunga muvofiqlashtirmoqda xolos.

Ya'ni “Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunning 14-moddasiga ko‘ra, tezkor-qidiruv tadbirlarining turlariga telefonlar va boshqa so‘zlashuv qurilmalari orqali olib boriladigan so‘zlashuvlarni eshitishdan tashqari, pochta, kurerlik jo‘natmalarini, telegraf xabarlarini va boshqa xabarlarni nazorat qilish ham kiradi.

O‘z navbatida, tezkor-qidiruv tadbirlarini o‘tkazish uchun asoslar qonunda belgilangan. Jinoyatlarni tayyorlash, sodir etish alomatlari to‘g‘risida, shuningdek jinoyatlarni tayyorlashga yoki sodir etishga daxldor shaxslar haqida ayon bo‘lib qolgan ma'lumotlar shular jumlasidandir.

Mazkur ma'lumotlardan birining aniqlangani esa, shaxsning huquqiy maqomidan qat'i nazar, unga nisbatan tezkor-qidiruv tadbirlarini o‘tkazish uchun asos bo‘ladi.

Shuni alohida qayd etish o‘rinliki, “Advokatlik faoliyatining kafolatlari va advokatlarning ijtimoiy himoyasi to‘g‘risida”gi Qonunga kiritilayotgan o‘zgarishlar advokatlarning daxlsizligiga biron-bir jihatdan tahdid qilmaydi, ularning qonuniy faoliyatiga hech qanday to‘sqinlikni vujudga keltirmaydi.

Ayni paytda Bosh prokuratura manfaatdor idora sifatida advokatlarning maqomini kuchaytirish, ularning jamiyatdagi nufuzini oshirish, sud protsesslarida advokat va prokuror tengligini amalda ta'minlash bo‘yicha so‘nggi yillarda olib borilayotgan islohotlarni to‘liq ro‘yobga chiqarishga o‘z hissasini qo‘shib boraveradi” deyiladi Bosh prokuratura matbuot xizmati xabarida.

Avvalroq O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi raisi Alim Ernazarov mazkur qonun advokatlar hamjamiyati bilan hisoblashmasdan qabul qilinayotganidan norozilik bildirgandi.