Davlat xaridlarining yarmi yirik 24ta strategik korxona hissasiga to‘g‘ri keladi - Moliya vazirligi

Moliya vaziri o‘rinbosari Odilbek Isoqov Kun.uz muxbiriga bergan intervyusida «Davlat xaridlari to‘g‘risida»gi qonunning yangi tahririda nazarda tutilgan eng muhim o‘zgarishlardan bir nechtasini aytib o‘tdi. Xususan, hujjat bilan 20dan ortiq strategik korxonalar xaridlari nazoratga olinadi va ma'lumotlar ochiqlanishi ta'minlanadi.

Strategik korxonalar xaridlari nazoratga olinadi

«Qonun bilan O‘zbekistonning eng yirik 24ta strategik korxonalari qamrab olinadi. Masalan, tog‘-kon sanoatida, metallurgiya, aviatsiya, transport, neft-gaz kabilar. Bularning hammasi juda katta strategik korxonalar bo‘lgani uchun oldingi qonunda ularga yengillik berilgan. Ya'ni o‘zlarining xaridlarini oson va tezda-tezda amalga oshirishgan. Endilikda mana shunday korxonalar ham qonun bilan jamlab olinyapti. Chunki strategik korxonalar xaridlarining ko‘lami boshqa barcha budjet korxonalar xaridlari ko‘lami bilan teng», – dedi vazir o‘rinbosari.

Ma'lum qilinishicha, davlat xaridlarining 50 foizga yaqinini strategik korxonalar xaridlari tashkil etadi. 2019 yilda 50 trillion so‘m strategik korxonalar, 50 trillion so‘m esa boshqa davlat korxonalari davlat xaridlarini amalga oshirgan. 2021 yilda ham shunday miqdor saqlanib qoladi.

Jamoatchilik nazorati kuchaytiriladi

Vazir o‘rinbosariga ko‘ra, ikkinchi katta o‘zgarish xarid qilish jarayonida yengilliklar berishdan iborat.

«Ochiqlik, shaffoflik, korrupsiya omilini kamaytirish bo‘yicha ko‘p ishlar qilindi. Xususan, jamoat nazoratini shakllantirish uchun butun ma'lumotlar portali ochiq qilindi. Hamma nazoratdan ko‘ra ham eng kuchlisi – jamoatchilik nazorati.

Shuning uchun bizning bundan keyingi yo‘nalishimiz jamoatchilik nazoratini kuchaytirish, yanada ko‘proq ma'lumotlarni ochish va barcha xarid tartib-tamoyillarini 100 foiz elektron qilish bo‘ladi.

Elektron bo‘lganidan keyin barcha tadbirkorlar, qatnashchilar uchun ma'lumotlar ochiq bo‘ladi. Bu ham korrupsion omillarning oldini olishga, eng maqbul narxlarda tovar va xizmatlarni sotib olishga xizmat qiladi», – dedi vazirlik rasmiysi.

Qonunga afillanganlik to‘g‘risida norma kiritilmoqda

Qonunga korrupsiyaga qarshi kurashish maqsadida afillanganlik to‘g‘risida va benifitsiar mulkdorlarni ochiqlash haqidagi normalar kiritilyapti.

Bunda nafaqat budjet buyurtmachisining afillangan shaxsi yoki qarindoshi xarid jarayoniga qo‘shilishi, balki u haqdagi ma'lumotlar ochiqlanishi ham ko‘zda tutilyapti.

Tadbirkorlar o‘zi tuzgan 3-4 ta firma auksion yoki tenderda qatnashishi va o‘sha firmalardan birining g‘olib bo‘lishi, bu haqiqiy raqobatni bildirmaydi. Shuning uchun mazkur jarayonda afillangan shaxslar bitta lotda qatnashishi taqiqlanmoqda.

Budjet tashkilotlariga xaridlarda yengillik beriladi

Budjet, korporativ tashkilotlar uchun yengilliklardan biri BHMning 6 ming baravarigacha bo‘lgan yoki korporativ tashkilotlarda 25 ming baravarigacha bo‘lgan xaridlarda ko‘proq erkinlik beriladi. Ya'ni qaysi xarid qilish taomillarini tanlashdan qat'i nazar raqobatli usulda bo‘ladi.

Amaldagi xaridlarning tartib-taomillarida, budjet tashkilotlarida bazaviy hisoblash miqdorining 6 ming baravari, ya'ni hozirgi kunda 1 milliard 300 million so‘m darajasiga to‘g‘ri keladi. Ilgari qat'iy bir limitlar bo‘lardi.

«Buyurtmachilardan eshitayotgan shikoyatlarimizdan biri, bu kichik xaridlarni ham oylab tender qilish yoki ma'lum bir jarayondan o‘tkazish bo‘yichadir. Bunga ham yengillik yaratish maqsadida BHMning 50 baravarigacha bo‘lgan miqdordagi mablag‘larni xaridlar uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri berishga ruxsat beriladi. Chunki har bir tashkilotda mehmon kelishi yoki konselyariya tovarlari xarid qilish kabi holatlar doim bo‘ladi. Bunda 50 baravargacha 10 million so‘mdan ortiqroq bo‘lsa, uni ham har yilda 500 baravargacha limiti bor. Shundan besh marta olishga ruxsat berilyapti», – dedi moliya vaziri o‘rinbosari Odiljon Isoqov.

Davlat xaridlari bo‘yicha mas'ul organlar belgilanadi

Yangi qonunda davlat xaridlari bo‘yicha 4 ta mas'ul davlat organlari belgilangan. Bular – Moliya vazirligi (regulyator sifatida), Hisob palatasi, Prokuratura va Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi.

Moliya vaziri o‘rinbosari yaqinda «Ma'muriy javobgarlik to‘g‘risida»gi kodeksga o‘zgartirish kiritilib, davlat xaridlaridagi qonunchilik va tartiblarni buzgan mas'ul shaxslarga, rahbarlarga ma'muriy jazolar ko‘zda tutilganini ta'kidladi.

«Bundan tashqari, qonunda Hisob palatasiga davlat xaridlarini auditdan o‘tkazib, audit natijalari bo‘yicha yilda bir marta Oliy Majlisga axborot kiritishi belgilanmoqda», – dedi Odiljon Isoqov.

Qonun Senat tomonidan ma'qullanib, prezident imzolagach, 3 oydan keyin kuchga kiradi.

Ma'lumot uchun, amaldagi  «Davlat xaridlari to‘g‘risida»gi qonun 2018 yil 9 aprelda qabul qilingan.

Avvalroq deputat Doniyor G‘aniyev mazkur qonunning yangi tahriri Oliy Majlis palatalari tomonidan ko‘rib chiqilayotganini ma'lum qilgan edi. Palata vakili o‘z so‘zida yangi ishlab chiqilgan hujjatda davlat xarid qoidalarini buzgan shaxslarga javobgarlik choralari qo‘llanilishi, tenderlar onlayn va shaffof tarzda o‘tkazilishi belgilanayotganini aytgan.

Shuningdek, yangilanayotgan qonun senatorlar tomonidan dastlabki tarzda ko‘rib chiqilgandi.

Moliya vazirligi e'lon qilgan hisobotda 2020 yil davomida davlat buyurtmachilari tomonidan amalga oshirilgan jami xaridlar narxi 124 trillion 89 milliard 400 million so‘mni tashkil etgani keltirilgan.