Jahongir Obidjonov - ASKUEdan şikoyatlar va tizim qaçon töla işga tuşişi haqida
|15:00 / 13.03.202117 56210 min
«Hududiy elektr tarmoqlari» AJ boşqaruvi raisining birinçi örinbosari Jahongir Obidjonov Kun.uz'ga bergan intervyusida aholining ASKUE tizimiga doir şikoyatlari yuzasidan batafsil izoh berdi.
Özbekistonda ASKUE, ya’ni elektr energiyasini hisobga olişning avtomatlaştirilgan tizimiga ötiş boşlanganidan buyon bu boradagi muammolar köplab iste’molçilar e’tiroziga sabab bölib kelmoqda.
Tölov qilinsa-da, elektr energiyasini uzatiş vaqtida tiklanmayotgani, oldindan tölov qilingaç, hisobdagi mablağ tez tugab qolayotgani haqida jumladan Kun.uz'ga ham murojaatlar kelişda davom etmoqda. Biz ayni muammolar yuzasidan «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ boşqaruv raisining birinçi örinbosari Jahongir Obidjonov bilan suhbatlaşdik.
– Hisobida pul tugagan iste’molçilar avtomatik tarmoqdan uzib qöyilmoqda va yoqiş uçun pul tölanganida, avtomatik ravişda tarmoqqa qayta ulanmayotgani haqida hamon şikoyatlar yetarliça. Bu muammo qaçon töliq yeçim topadi?
– Bu savol iste’molçilar tomonidan juda köp berilyapti. Qisqaça qilib aytganda, bugungi kunda butun respublika böyiça 6 million 90 mingtaga yaqin hisoblagiç örnatildi. Bu – qariyb 82 foiz iste’molçi qamrab olindi degani. Rejaga asosan, mamlakatda jami 7 million 400 mingtaga yaqin hisoblagiç örnatişimiz kerak.
Hozirgaça örnatilgan hisoblagiçlarning 3 million 600 mingtadan ortiği billing tizimiga ulangan. Ya’ni şunça hisoblagiçni öçirib-yoqiş imkoniyatimiz bor.
Albatta, qarzdorlikka kirganidan keyin bu tizim elektrni avtomatik tarzda öçiradi. Tölov qilingaç, ma’lum muddatdan keyin avtomat (dastur)ning özi yoqib beradi. Öçganidan keyin tez yoqilmayotganiga kelsak, hurmatli iste’molçilarimiz yaxşi bilişlari kerakki, bu loyiha hozirda joriy etiş jarayonida. Hali töliq oxiriga yetmagan. Dasturlari ham yangi. Bu dasturlarni hozir joriy etiş, ulaş, aloqalarini örnatiş işlari ketyapti. Öz navbatida, qaysidir jarayonlarda kamçiliklar bölişi mumkin.
Dasturimiz billing tizimiga asosan işlaydi. Billing foydalanilgan elektr energiyani hisob-kitob qilib, hisoblagiçdan ma’lumotlarni oladi va qarzdorlik bölsa, KAC tizimiga ma’lumot uzatadi. KAC elektrni avtomatik tarzda öçiradi. Buni dasturning özi amalga oşiradi. KAC tizimini «Koreya telekom» kompaniyasi joriy qilgan.
Oldin elektrni öçirib-yoqişlar 3 ta dasturda amalga oşirilardi. Ular hisoblagiç işlab çiqaruvçi korxonalarning dasturlari edi. Biz avvallari ham aytgandik, bular KAC tizimiga ötganidan keyin bir me’yorda işlaşni boşlaydi, deb.
Mavzuga oid
Hozirgi kunda barça hisoblagiçni öşa 3 tadan bitta dasturga ötkazdik. Hozirda respublika böyiça bitta dasturda işlayapti. Maqsadimiz har xil dasturlarda işlaş emas, bitta dasturda öçirib-yoqişlarni amalga oşiriş edi. Buni mana nihoyat uddaladik. Oxiriga yetkazdik.
Endi qiladigan işimiz, 1 maygaça rejadagi barça 7 million 400 ming hisoblagiçni örnatib, söng ularning barçasini yuz foiz billing tizimiga ötkaziş va KAS tizimiga ulaş işlari böladi. Şular oxiriga yetganidan keyin tizim töliq işga tuşdi, deb ayta olamiz.
– «Hududiy elektr tarmoqlari» rahbari ASKUE tizimi telefon aloqasi kabi tezkor işlaşi haqida gapirgan edi. Ya’ni xuddi telefon kompaniyalaridagi kabi, hisobda mablağ tugaşi bilan elektr öçişi, pul tölanişi bilan yonişi aytilgandi. Bunday tezkorlikka qaçon erişiladi?
– Aytişim mumkinki, hozirgi kunda dastur şunaqa tezlikda işlayapti. Pul tölanganidan keyin qisqa muddatlarda, uzoği bilan 10-15 daqiqada yoqilyapti. Vaqtida yonmayotganiga boşqa sabablar bölişi mumkin.
Birinçidan, öşa xonadonda elektr energiyasi notöğri montaj qilingan yoki hisoblagiçga har xil qurilmalar qöyilgan bölsa. Ular «rubilnik», öçirib-yoqadigan yoki boşqa liniyaga ötkazadigan turli moslamalar bölişi mumkin. Öşanda öçirilgandan keyin elektr yonmasligi mumkin.
Ikkinçi holatda, ma’lum bir paytlarda aholi internetni köproq işlata boşlaganda signal pasayib ketadi. Ana şu pasayiş vaqtida elektrni yoqiş muddati bir munça çöziladi. Bugungi kunda aloqa sifatini yaxşilaş böyiça mobil kompaniyalar bilan işlayapmiz. Lekin aytib ötişimiz kerak, dastur pul tölagandan keyin yoqişga moslaştirilgan.
– 7,5 milliontaga yaqin hisoblagiçni öz içiga oladigan loyihaning moliyaviy jihatlariga ham töxtalib ötsangiz.
– Loyihaning umumiy qiymati 587 million dollarni taşkil etadi. Hozirda uşbu mablağdan 410 million dollariga hisoblagiçlar örnatildi. Ikki oy içida qolgan qismini ham yetkazib kelib örnatganimizdan söng, loyiha yakuniga yetadi.
Umuman olganda, buni 1 maygaça oxiriga yetkaziş rejalaştirilgan.
Mazkur loyiha uçun Osiyo taraqqiyot banki, «Hududiy elektr tarmoqlari», «Özsanoatqurilişbank» va boşqa manbalar mablağlari jalb etilgan.
– Iste’molçilarda ASKUE tizimida pul ortiqça hisoblanyapti, tölangan pul tez tugab qolyapti, degan e’tirozlar köp.
– Yangi tizim iste’molçilarga köp qulayliklar yaratmoqda. ASKUE joriy qilinişidan oldin hisoblagiçlarimiz oflayn işlardi. Agar qarzdor bölsa, uyiga borib elektrni öçiriş uçun sim kesilardi. Yoqiş kerak bölganda, tölov qilinganidan keyin yana qayta ulaş uçun elektr tarmoqlariga pul tölardi. Keyin yoqib berilardi. Hozir bu tekinga amalga oşirilmoqda. Ya’ni iste’molçi qarzdor bölsa, dastur avtomatik tarzda özi öçiradi. Ya’ni iste’molçi tarafidan qöşimça tölov amalga oşirilmaydi. Oldin tölov qilinardi.
Ikkinçi qulaylik, xodimlarimiz borib, ortiqça bezovta qilmaydi. Qarzdor bölib qoldingiz, tölang, degan gaplar bölmaydi. Hammasi onlayn amalga oşiriladi.
Yana bir masala bor. Har 10 yilda hisoblagiçlar iste’molçilarning hisobidan tekşiruv qilinardi. Hozir esa tekinga, «aqlli hisoblagiçlar»ni örnatganimiz uçun «Hududiy elektr tarmoqlari» hisobidan amalga oşiriş belgilangan.
– Ayta olasizmi, billingga ulangan iste’molçilardan neça foizi tölovlarni onlayn amalga oşirmoqda?
– Hozirgi kunda 3 million 600 mingta hisoblagiç billingga ulangan bölsa, şundan 91 foizi, ya’ni 3 million 200 mingtasi haqdorlikka – oldindan tölovga ötib ketdi.
Ayni paytda respublikada qariyb 426 milliard söm mablağ elektr energiyasi uçun oldindan tölangan. Bunaqasi avval bölmagan. Bungaça 10 foiz haqdorlik bölsa, qolgan hammasi qarzdor bölib kelgan. Aholida tölov intizomi şakllanib bormoqda.
– Iste’molçi ASKUE tizimiga ulanayotgan paytda qarzdor bölsa, qanday yöl tutiladi?
– Hisoblagiçlarni almaştiriş jarayonida agar qarzdorlik aniqlanadigan bölsa, iste’molçiga qarzini tölaş tavsiya etiladi. Agar şu paytda tölamasa, qarzdorligi yangi hisoblagiçga ötkaziladi. Yangi hisoblagiç işga tuşgaç esa, tabiiyki, qarzdor bölgani uçun elektr avtomatik tarzda öçadi. Şuning oldini oliş uçun xodimlarimiz tuşuntiriş işlarini olib borişyapti.
Iste’molçilarimizning aksariyati bu dasturni töğri qabul qilib, töğri tuşunib, tölovlarni vaqtida tölab, hisoblagiç almaştirilayotganida qarşilik qilmayapti.
Lekin qarşilik qilayotganlari ham bor. Tahlil qilsak, ular vaqtida tölamayotganlar yoki elektr energiyadan noqonuniy foydalanayotganlar bölib çiqmoqda.
Iste’molçi yangi ASKUE tizimiga ulanişdan boş torsa, hisoblagiçlarni elektrdan uzib qöyişga haqqimiz bor. Bu qonunçilikda belgilangan, bu tizimga ulaniş albatta majburiy.
– Qarzdorlik töğrisida ham töxtalib ötsangiz. Yangi tizim qarzlarni kamaytirişda qançalik samara beryapti?
– Misol sifatida aytsam, Qoraqalpoğiston Respublikasida 96 foiz hisoblagiç örnatib bölindi va qariyb hammasi billingga ulandi. Qoraqalpoğistonda 2019 yil 1 mart holatiga köra, 101 mingta qarzdor iste’molçilarimiz bölgan. 2021 yil mart oyiga kelib bu qarzdorlar soni 31 mingtaga tuşdi. 101 ming qayerda-yu, 31 ming qayerda!
Buxoro viloyatini oladigan bölsak, qarzdorlar soni 2019 yilda 170 mingta bölgan. 2021 yilga kelib, 40 mingtani taşkil qilyapti. Xuddi şunaqa Jizzax viloyatida ikki yil oldin 97 mingta bölgan, hozirda 14 mingta.
Poytaxtimizda 2019 yilda 232 mingta qarzdor bölsa, bugungi kelib 78 mingta qarzdor mavjud. Yangi dastur orqali qarzlarni undiriş darajasi ham oşdi.
Biz Elektr energiyasini hisobga olişni avtomatlaştiriş markazimizga jurnalist va blogerlarni taklif qilamiz. Tizim 100 foiz avtomatlaştirilgan bölib, hozirgi kunda «Koreya telekom» kompaniyasi dasturi asosida va ular tomonidan örnatilgan serverlar orqali onlayn ravişda öçirib-yoqişlar amalga oşirilmoqda.
Nafaqat öçirib-yoqiş, ya’ni hisoblagiçlardan 40ga yaqin ma’lumotlar olinadi, qayta işlanadi. Keyin hisoblagiçlarga taşqaridan aralaşuv böldimi-yöqmi, bloklandimi-bloklanmadimi, qarzdorlar reaktiv quvvatlari töğrisidagi ma’lumotlarning hammasini tahlil qilgan holda ma’lumotlar olişimiz mumkin.
Bundan taşqari, transformatorda qança yöqotiş bölyapti yoki to iste’molçilarga yetguniça qança elektr yöqotişlar bölyapti, bularning hammasini uskunalar onlayn körsatadi.
– Çekka hududlarda internet yaxşi işlamaydi. Bunday joylarda tizimning onlayn işlaşini töliq ta’minlaş mumkinmi?
– Bu muammo borligi boşida ma’lum edi. Şuning uçun 594-sonli hukumat qarorida olis va toğli, internet işlaş darajasi past hududlarda aloqani yaxşilaş böyiça «Uztelecom» kompaniyasiga topşiriq berilgan.
Natija sifatida aytişim mumkinki, Jizzax viloyatining Baxmal, Zomin, Foriş tumanlarida internet signallari juda past edi. Aloqa kompaniyalar harakati bilan signal sifati 96 foizgaça yetkazildi. Bu işlar qolgan hududlarda ham amalga oşirilmoqda.
