Bir necha yildan buyon Shveytsariyada istiqomat qilaman. Aniqrog‘i, bu yerda Shveytsariyaning nufuzli ETH Zürich Federal texnologiya instituti biotexnologiya yo‘nalishi magistratura bosqichida o‘qiyman. Ushbu maqola orqali Shveytsariya mamlakatining o‘ziga xosliklari haqida ma'lumot bermoqchiman.
Uydan, o‘sib ulg‘aygan muhitidan uzoqlashgan ko‘plab insonlar, ayniqsa, chet elga uzoqroq muddatga chiqqanlar “sulture shock”, ya'ni madaniyat shokiga uchraydi.
Madaniyat shoki o‘zi aslida nima? Bu tafakkur, urf-odat, yashash tarzi va shaxslararo o‘zaro munosabatlardagi chuqur madaniy tafovutlardan kelib chiqadigan holat. U ko‘pincha yangi muhit va madaniyatga moslashish jarayonidagi ichki kurash. Bu jarayonni osonlashtirishning asosiy yo‘li, albatta, boradigan manzil, millat va davlatni o‘ziga xos bo‘lgan jihatlarini oldindan o‘rganib chiqish.
Bugun eng ko‘p shokolad iste'mol qiladigan davlat - Shveytsariyaning, o‘ziga xos yashash tarzi, infrastrukturasi va bizga noodatiy bo‘lgan oddiy hayot, maishiy tajribalarini rasmlar orqali ko‘rsatib chiqaman. Bu Shveytsariyaga qiziqadigan va kelajakda o‘qish yoki ishlash uchun kelmoqchi bo‘lgan hamyurtlarimizga foydali bo‘ladi degan umiddaman.
Shveytsariya Markaziy Yevropada joylashgan bo‘lib 4 ta rasmiy davlat tiliga ega: nemis, fransuz, italyan va retoromancha tillar. Eng ommabop til nemis tili, lekin u Shveytsariyaga xos shevada gapiriladi. Shuning uchun germaniyaliklar shveysarcha lahjada nemis tilida gapirgan insonlarni ko‘pincha tushunishmaydi. Men o‘qiydigan shahar ham nemischa gapiradigan hududga kiradi. Fotolavha ham nemis tilida gapiradigan hududga oid. Har bir tilga oid bo‘lgan hududning o‘ziga hos jihatlari bor, bu hududlarda urf-odatlar, yashash tarzi ham odamlarni temperamenti ham har xil.
Shveytsariyaga kelganingizda birinchi bo‘lib jamoat transporti qanchalar rivojlanganini ko‘rasiz. Bu yerda turli xil transport vositalari bir yo‘lda birga yuradi: ham avtomashina, ham avtobus, ham tramvay, ham mototsikl, ham velosiped, ba'zi shaharlarda trolleybus ham bor. Qaysi transport vositasi ko‘proq «hurmatga» egaligi yo‘l qoidalarida belgilangan. Tramvay va velosipedlarni doim birinchi o‘tkazib yuborish kerak. Ko‘plab ko‘chalarda svetofor o‘rnatilmagan, hammasi yo‘l zebrasi orqali boshqariladi, haydovchilar bir-birini juda hurmat qiladi.
Shuningdek, Shveytsariyada fuqarolarga bo‘lgan ishonch juda kuchli. Buni fuqaro va davlat o‘rtasidagi ko‘plab masalalarda ko‘rsa bo‘ladi. Masalan, davlat idoralarida yoki shifoxonalarda to‘lov doim ham xizmat ko‘rsatilgan vaqtning o‘zida olinmaydi. Aksincha, hisob-fakturasi insonni yashash manziliga pochta orqali yuboriladi. Va uni to‘lash uchun sizga 30 kun muhlat beriladi, to‘lovni onlayn yoki pochta idoralarida amalga oshirish mumkin.
