Gvineyada harbiy to‘ntarish: Prezident ag‘darildi, u lavozimda qolish uchun konstitutsiyani o‘zgartirgandi

Harbiylar prezident ularning qo‘lida ekanini, mamlakatda komendantlik soati joriy etilgani, chegaralar yopilgani va hukumat vakillariga dushanba kuni shoshilinch yig‘ilishda hozir bo‘lish ko‘rsatma qilinganini ma'lum qilishgan.

Jahon axborot agentliklari guvohlarga tayanib tarqatgan xabarlarga ko‘ra, yakshanba kuni Gvineya poytaxti Konakridagi prezident qarorgohida shiddatli otishma ovozlari eshitilgan. Keyin harbiylar yarimorolda joylashgan Kalum tumani (prezident qarorgohi va bir nechta vazirliklar binolari joylashgan) va shaharning qolgan qismini bog‘laydigan yagona ko‘prikni to‘sib qo‘yishgan.

Konakri shahri markazida yashovchilarga uydan chiqmaslik bo‘yicha ko‘rsatma berilgan, bo‘sh qolgan ko‘chalarda askarlar patrullik qila boshlagan.

GPS maxsus topshiriqli bo‘linma harbiylar davlat televideniyesi orqali prezident Alfa Konde hokimiyatdan ag‘darilgani va hibsga olingani, uning hukumati tarqatib yuborilgani haqida e'lon qilishgan.

Televideniyeda Konde ag‘darilgani haqidagi chiqish podpolkovnik Mamadi Dumbayya tomonidan bo‘lgan - aynan u isyonchilar rahbari ekani taxmin qilinmoqda.

Ijtimoiy tarmoqlarda Alfa Konde yoqavayron holatda to‘liq qurollangan harbiylar davrasida aks etgan video va fotosuratlar paydo bo‘ldi, Konde ularni boshqarmayotgani va parishon holda ekani yaqqol ko‘rinadi.

Hozircha prezident Konde chindan ham hibsga olingani aniq emas. «Frans-press» xabariga ko‘ra, uning hukumati davlat to‘ntarilishining oldi olingani va hozirda xavfsizlik kuchlari tartibni tiklash ishlarini olib borayotganini ma'lum qilgan.

Podpolkovnik Dumbayya boshchiligidagi, o‘zini «Sulh va taraqqiyot milliy qo‘mitasi» deb atagan harbiylar konstitutsiya amal qilishdan to‘xtaganini ma'lum qilib, mamlakatning yangi asosiy qonuni loyihasi yaqin vaqtlar ichida ishlab chiqilishini va'da qilishgan.

Dumbayya o‘z videomurojaatida Gvineyadagi iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy vaziyat og‘irlashgani sababli harbiylar mamlakat kelajagi uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olganini ma'lum qilgan. U barcha harbiylarni o‘z joylarida qolishga chaqirgan. Bundan tashqari, boshqa ko‘plab amaldorlar ham hibsga olingan.

Dumbayya ilgari Fransiya xorijiy legionida xizmat qilgan, 2018 yilda esa GPS ustidan qo‘mondonlikni o‘z qo‘liga olish uchun Gvineyaga qaytib kelgan.

Isyonchilar yaqin bir hafta davomida mamlakat chegaralari yopiq turishini e'lon qilishgan.

O‘z navbatida, Gvineya Mudofaa vazirligi hokimiyatni egallashga bo‘lgan urinish bartaraf etilganini ma'lum qilgan. Jeune Afrique ma'lumotiga ko‘ra, ayni vaqtda prezident o‘z soqchilari himoyasi ostida.

Avtoritarizmdan demokratiyaga va yana ortga

Ayni vaqtda 83 yoshda bo‘lgan Alfa Konde hayotining katta qismini muxolifatchi sifatida o‘tkazgan va G‘arbiy Afrikadagi eng qashshoq davlatlardan biridagi avtoritar hukmdorlarga qarshi kurashgan.

2010 yilda u prezidentlik saylovlarining ikkinchi turida g‘alaba qozonib, Gvineya tarixida demokratik yo‘l bilan saylangan ilk davlat rahbariga aylanadi, 2015 yilda prezidentlikka qayta saylanadi.

Ammo keyin Kondening o‘zi ham avtoritarizmga berilib ketadi.

Gvineyacha nollashtirish

Ikkinchi besh yillik yakunida u lavozimini tark etishi kerak edi, ammo 2020 yil martida Gvineyada konstitutsiyaga tuzatishlar kiritish bo‘yicha referendum o‘tkaziladi, bu esa uning prezidentlik lavozimini ikki martadan ortiq egallamaslik bo‘yicha cheklovni aylanib o‘tishiga imkon beradi, ya'ni Kondening prezidentlik muddatlari nollashtiriladi hamda u uchinchi muddat uchun ham saylovda ishtirok etishi mumkin bo‘ladi.

2020 yil oktyabrida bo‘lib o‘tgan saylovlarda, rasmiy ma'lumotlarga ko‘ra, Konde 59 foiz ovoz to‘plab g‘alaba qozonadi. Muxolifat esa u va tarafdorlarini saylov natijalarini soxtalashtirishda ayblaydi, norozilik namoyishlari chog‘ida politsiya bilan to‘qnashuvlarda o‘nlab kishilar halok bo‘ladi.

G‘arbiy Afrikada «Gvineya» nomi ishlatilgan uch davlat bor - Gvineya, Gvineya-Bisau va Ekvatorial Gvineya. Hozirgi voqealar ularning birinchisida ro‘y bermoqda.