Surxondaryoning yangi hokimi viloyatni “kommunizm”ga qaytarmoqchi

Iqtisodiyotni ma’muriy buyruqbozlik bilan yuritish favqulodda samarasiz ekani o‘z isbotini topib bo‘lgan – butun boshli Sovet Ittifoqi aynan shu uchun – iqtisodiyoti shaxsiy manfaatdorlik stimuliga emas, balki buyruq berish va majburlash tizimiga suyangani uchun inqirozga yuz tutdi.

Sovet Ittifoqi inqirozga yuz tutgan bir paytda shaxsiy manfaatdorlik va xususiy mulk daxlsizligiga qurilgan iqtisodiyotlar muvaffaqiyatli o‘sishda davom etdi. Aynan shu yondashuv to‘g‘ri ekani uzil-kesil o‘z isbotini topdi, 70 yil davomida o‘tkazilgan kommunistik tajriba esa... xomxayol ekani ayon bo‘ldi – odamlarni majburlab, samarali ishlatib bo‘lmas ekan.

Men hozir 30 yil avval yuz bergan hodisalar haqida gapiryapman. 30 yil avval. 30 yil avval tug‘ilgan chaqaloq katta bo‘lib, oila tebratyapti, ilmiy ishlar qilyapti. Biroq...

Ajabo, O‘zbekistonda hamon ma’muriy-buyruqbozlik bilan iqtisodiyotni rivojlantirib bo‘ladi degan fikrdagi odamlar bor. Borligi-ku xavfli emas – kimqanaqa fikrdagi odamlar bor jamiyat ichida. Ammo bunaqa fikrlaydiganlar katta lavozim kursilarida o‘tirishi... xalq uchun fojia. Chunki, hali aytganimizdek, bu yo‘l noto‘g‘ri ekani o‘z isbotini topib bo‘lgan – shu yo‘lda davom etayotgan mamlakatlarni bilamiz.

Bizda hamon tadbirkorlarni so‘kib-urib-qo‘rqitib ishlatsa bo‘ladi deb o‘ylaydigan, kechirasiz-u, paleozoy davridan qolib ketgan odamlar... mas’uliyatli lavozimlarda.

Yo‘q, janoblar, o‘rtoqlar, buni nafaqat biz, balki yer kurrasining kattagina qismida yashaydigan xalqlar boshidan o‘tkazdi va bu yo‘ldan voz kechdi. O‘sha bitta yo ikkitasidan tashqari. To‘g‘ri iqtisodiyot bu – odamlar o‘z manfaati uchun harakat qiladigan va bu yo‘lda ularga hech kim xalaqit qilolmaydigan iqtisodiyot. Aynan shaxsiy manfaat uchun harakat qiladigan odamlar ishlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yadi, samara keltiruvchi omillarni bajo keltiradi, bu ilmiy isbotlangan.

Majburlov ostida esa kishilar, ta’bir joiz bo‘lsa, yeguligini yashirib yeydigan yosh bolaga o‘xshab qoladi. Ya’ni yulg‘uch, qonuniy tekshiruvlardan yashirinadigan, soliqlardan qochadigan, xullas, imkon topsa moddiy va ma’naviy o‘g‘rilik qiladigan sinf paydo bo‘ladi va... paydo bo‘ldi ham. Endi buni tuzatish uchun faqat rostmana bozor iqtisodiyotiga o‘tish, qonun ustuvorligiga erishish, sudlar haqqoniy ishlashiga erishish, noqonuniy aralashuvlarni cheklash kerak, xolos.

Do‘q-po‘pisa-yu majburlashga qurilgan tuzum allaqachon qulab bo‘lgan, tarixda qoldi, o‘rtoqlar.

Shokir Sharipov