Xitoyning YeIdagi elchisi Rossiya bilan «chegarasiz do‘stlik» haqidagi bayonotni «rasmiyatchilik» deb atadi

Xitoy Rossiyaning Ukrainaga bosqinini qo‘llamaydi va Rossiyaga harbiy yordam ko‘rsatmaydi. Shuningdek, Qrim hamda Donbassni Rossiyaniki deb tan olmaydi. Bu haqda Xitoyning Yevropa Ittifoqidagi doimiy vakili Fu Sun AQShning The New York Times nashri bilan suhbatda aytdi.

E’tiborlisi, Amerika nashri bilan suhbatdan avval Xitoyning YeIdagi vakili Yevrokomissiya raisi Ursula fon der Lyayyen hamda Fransiya prezidenti Emmanuel Makron bilan uchrashgan. Makron va Lyayyen esa bugun 5 aprel kuni Xitoyga bordi. Ular Si Jinping bilan Ukrainadagi urushni tezroq to‘xtatish masalasini muhokama qilmoqchi.

Amerika nashrida yozilishicha, xitoylik diplomat suhbat davomida Moskva bilan munosabatlar haqida gapirishdan «qochgan». Uning so‘zlariga ko‘ra, tanqidchilar Xitoy va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlarni noto‘g‘ri talqin qilgan.

Chegarasiz do‘stlik yo‘qmi?

Intervyu davomida Fu Sun Rossiya hamda Xitoyning «chegarasiz do‘stlik» haqida bayonotiga izoh berar ekan, «Chegarasiz do‘stlik deyish ritorikadan (quruq rasmiyatchilik) boshqa narsa emas»ligini aytdi.

Rossiya va Xitoy «chegarasiz do‘stlik» mazmunida bayonot berganmidi? Ha, shunga yaqin gap bo‘lgan. Si Jinping Moskvada Putin bilan uchrashganidan keyin Kreml saytida ikki tomonning qo‘shma bayonoti e’lon qilingandi. Unda xususan shunday deyiladi: «Ikki davlat o‘rtasidagi do‘stlik munosabatlarida chegara yo‘q, hamkorlikda cheklangan hududlar yo‘q, ikki tomonning strategik munosabatlarini mustahkamlash uchinchi tomonga qaratilmagan».

Xitoy vakilining aytishicha, mamlakat Rossiyaning Ukrainaga bosqinini qoralamagan, chunki Moskvaning go‘yoki «NATOga qarshi mudofaa jangi olib borayotgani»ni tushunish bilan qabul qilgan. «Mojaroning haqiqiy sabablari G‘arb yetakchilari aytayotganidan murakkabroq», degan Fu Sun.

Kreml Xitoyning YeIdagi elchisi bergan bayonotni izohlar ekan bu borada Putin va Si Jinping o‘rtasidagi Moskvada o‘tgan uchrashuv mazmuniga e’tibor qaratish o‘rinli bo‘lishini bildirgan.

«Tomonlar bir-birini qay darajada tushunishi Rossiya – Xitoy muzokaralari yakunida imzolangan ikki hujjatda o‘z aksini topgan. Bu hujjatlar juda ehtiyotkorlik bilan tuzilgan va aynan ular bu boradagi barcha savollarga javob bo‘la oladi», dedi Putinning matbuot kotibi Dmitriy Peskov.

20-22 mart kunlari Xitoy yetakchisi Si Jinping Moskvada bo‘lib Putin bilan uchrashuv o‘tkazgandi. Bu Xitoy raisining urush boshlanganidan buyon Rossiyaga ilk tashrifi bo‘ldi. Muloqot vaqtida ular bir-birini «qadrdon do‘stim» deb atadi. AQShda Xitoy yetakchisining bu tashrifini Pekin Rossiyaning Ukrainaga bosqinini diplomatik yo‘l bilan «yopdi-yopdi qilish»ga urinmoqda deb talqin qilindi.

2023 yil fevral oyida AQSh davlat kotibi Entoni Blinken Xitoy Rossiyaga «halokatli bo‘lmagan» harbiy yordam ko‘rsatayotgani, tomonlar qurol-yarog‘ yetkazib berish masalasini ham ko‘rib chiqayotganini aytgandi. Si Jinping Moskvaga borishidan avval esa Amerikaning Politico nashri Xitoy kompaniyalari Rossiyaga qurol va uchuvchisiz qurilmalar sotayotgani, shuningdek, ruslar qurol ishlab chiqarishda foydalanishi mumkin bo‘lgan elektron komponentlar yetkazib berayotgani haqida yozgandi.

Jurnalist Xitoy vakilidan nega Si Jinping Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyga qo‘ng‘iroq qilmayotganini so‘ragan. Fu Sun esa Xitoy yetakchisi juda band odam ekanini aytgan: «Bilaman, odamlar prezidentlarning o‘zaro suhbatiga alohida e’tibor qaratishadi. Lekin janob Si prezident Zelenskiy bilan gaplashmayotgani Xitoy Ukraina masalasida Rossiya tomonida ekanini bildirmaydi».

Fu Sun suhbat davomida AQSh davlat kotibi Entoni Blinkenni u Xitoy Rossiyaga halokatli qurollar yetkazib berish imkoniyatini ko‘rayotgani haqida gapirgani uchun tanqid qildi. Xitoy vakilining so‘zlariga ko‘ra, Blinken «televizorga chiqib yolg‘on gapirib yuribdi».

Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Lyayyen Xitoyga yo‘l olishidan avval Yevropa Ittifoqining Chin o‘lkasi bilan munosabatlarini «alohida va murakkab» deb atadi. Uning fikricha, dunyoning eng qudratli davlatiga aylanishni istayotgan va katta global o‘yinchi bo‘lgan Xitoyning fikri hurmat qilishga munosib. Fu Sun Yevrokomissiya rahbarining bu so‘zlarini «ajoyib signal» deb atadi.