Isroilning G‘azoga bosqini davom etar ekan, juma kundan to‘rt kunlik o‘t ochmaslik sulhi tuzildi. “Geosiyosat” loyihasi doirasida bir necha bor ushbu konfliktni tahlil qildik. Asosan ushbu tarixiy nizo e’tiqodlar to‘qnashuvi sifatida tanilgani sir emas. Lekin G‘azoning geosiyosiy va geoiqtisodiy o‘rni qanday? Isroil atrofidagi arab davlatlaridan o‘zini tan olinishidan tashqari yana nima xohlaydi? Ayni mana shu savollar yuzasidan yaqin sharq masalalari bo‘yicha ekspert Shavkat Ikromovga yuzlandik.
— Mintaqada G‘azoning geosiyosiy o‘rni qanday?
— G‘azo strategik ahamiyatga ega bo‘lgan hudud. Geosiyosiy va geoiqtisodiy jihatlar ta’sir ko‘rsatishga ega, lekin ahamiyati juda yuqori emas. G‘azo Falastin qarshilik ko‘rsatish harakatining markazi ham hisoblanadi. Bu yerni 2007 yildan buyon HAMAS tashkiloti nazoratga olgan.
Bundan tashqari, G‘azoga Isroildan, Misr, Iordaniya, Suriya va Falastinning o‘zidan ko‘plab migrantlar kirib kelgan. Shuning uchun ham bu yerda 3 mlnga yaqin aholi bor. Dunyodagi aholi eng zich joylashgan hududlardan biri. Falastin qarshilik harakatidan tashqari ham G‘azoga boshqa yerdan kelgan kichik guruhlar joylashgan, jinoyatchilik va korrupsiya ham yuqori darajada. Inson huquqlari poymol qilinishi, demokratiyaga qarshi harakatlar, jinoyatlar G‘azodagi oddiy holga aylanib qolgan.
G‘azo dunyodagi qishloq xo‘jaligiga ega bo‘lgan kam sonli shaharlardan biri. Bu yerga resurslar kirib kelishi cheklangan, chunki 2 ta chegarasi bor, ya’ni Isroil va Misr bilan. Nizolar tufayli bu chegaralar ham yopilib turadi. Asosan xalqaro gumanitar yordamlar bilan kun ko‘rishadi.
G‘azoda chuchuk suv zaxiralari mavjud edi, ammo oxirgi bir necha o‘n yilda faol o‘zlashtirilgani uchun chuchuk suv ham muammoga aylanib qolgan.
G‘azo inqirozi boshlangandan beri bilvosita tarzda neft savdosiga ham ta’sir qilmoqda. Xalqaro energetika qo‘mitasiga ko‘ra, urush G‘azodan tashqariga chiqsa, jahonda neft narxi bo‘yicha beqarorlik kuzatiladi. Ammo bu borada hali bunday keskin ta’sirlar kuzatilmadi. Neft narxi ma’lum darajada ko‘tarildi, menimcha, bunga sabab o‘tgan asrdagidek neft inqirozi bo‘lishidan xavotirlar bo‘ldi. Bundan tashqari, Eronning HAMASga yordam berayotgani aniqlansa, Eron neftiga sanksiyalar joriy qilinib, neft narxi ko‘tariladi degan xavotirlar ham bor.
G‘azo ham, Isroil ham neft zaxiralariga ega emas. Lekin dunyo bozoridagi holatga ta’sirini o‘tkaza oladi. Narxlar ko‘tarilishiga neft logistikasi xavfsizligi beqarorlashgani ham sabab bo‘ldi. Konflikt kuchayib yoki kengayib borsa, vaziyat og‘irlashadi.
