Bir jinoyat tarixi: qotillik qurboni bölgan 72 yoşli aktrisa
|21:15 / 17.10.202436 61412 min
1981 yil dekabr oyida taniqli aktrisalardan birini Moskvadagi kvartirasida öldirib ketişadi. Öşanda qotil topilmaydi. SSSR parçalangaç, qotillikni KGB amalga oşirgani haqida gap-sözlar çiqadi. Çunki aktrisa AQŞga köçib ketişga taraddud körayotgandi.
Tarix sahnida 74 yil hukm surgan sovet davrida köplab jinoyatlar sodir bölgan. Biroq bu davlatda ular ommadan yaşirilardi.
Bundan maqsad, odamlar ongiga «SSSRda jinoyatçilik va giyohvand moddalarga ruju qöyiş yöq, hamma tinç, soğ-omon hayot keçirmoqda», degan yolğon gapni singdiriş edi.
Aslida, sovet ittifoqida köz körib, quloq eşitmagan işlar, turli jinoyatlar röy berardi.
Ana şunday jinoyatlardan biri 1981 yilda sodir böladi. Taniqli sovet aktrisasi Zoya Fedorova Moskvadagi kvartirasida öldirib ketiladi. Xöş, öşa paytda 72 yoşda bölgan aktrisaning ölimi kimga kerak edi?
«Xalq duşmani»
1909 yilda Sankt Peterburgda tuğilgan bölajak aktrisaning yoşligi 1917 yilda Rossiyada sodir bölgan davlat töntarişi va undan keyingi talatöplar davrida keçadi.
1918 yilda Zoyaning oilasi Moskvaga köçib ötadi va u maktabni bitirgaç teatr bilim yurtida öqiydi. Qiz uruşgaça bir neça marta turmuşga çiqib ajraşadi.
tvc.ru
Zoya 1932 yilda ilk marta badiiy filmda suratga tuşganida hali talaba edi. Keyinçalik uruşgaça u yana bir qator filmlarda va spektakllarda rol öynaydi. 1938 yilda Zoyaning otasi qamaladi. Aktrisa şunda ham rollar ijro etişda davom etadi.
1945 yilda faşizm ustidan qozonilgan ğalaba şarafiga SSSR taşqi işlar vazirligi ötkazgan bir tadbirda u aqşlik diplomat Jyekson Teyt bilan tanişadi.
Şundan söng ayol Jyeksonni sevib qoladi va bir muddat u bilan birga yaşaydi. Jyekson ayolning homilador ekanini bilganida undan SSSRni tark etişni talab qilişayotgandi. Zoya qizini tuğgan paytda sovet hukumati Jyeksonni mamlakatdan çiqarib yuborgandi.
Aktrisa xorijlik harbiy-diplomatdan farzand körganini yaşiriş maqsadida 1946 yilda kompozitor Aleksandr Ryazanovga turmuşga çiqadi. Biroq NKVD «iskovuçlari» barçasini bilib turgandi.
Rojyer Teyt va Zoya Fedorova
dayonline.ru
Mavzuga oid
1946 yil 27 dekabr kuni aktrisa hibsga olinadi va davlatga xiyonatda ayblanib 25 yilga qamaladi. Singlisi Mariyaga 10 yil qamoq jazosi berişadi. Opa-singillarni GULag qamoqxonalariga tiqişadi.
1953 yil mart oyida Stalin vafot etgaç, qama-qamalar töxtaydi. Uning davrida qamoqxonalarga tiqilgan insonlar ozod qilina boşlanadi. Aktrisaga 1955 yilda navbat keladi va u ham ozod böladi.
Zoya qamalguniça Beriya bilan yaxşi aloqalarda bölgan. Aslida, buni yaxşi aloqa ham deb bölmasdi, şunçaki millionlarning yostiğini quritgan bu şaxs Zoyaning muxlisi edi. Uning spektakllarini teatrga tuşib tomoşa qilardi.
Stalin vafotidan keyin hokimiyat tepasiga kelgan şaxslar aktrisani Beriya bilan döstona munosabatda bölgan deb hisoblaşadi va uni ozod qilişni keçiktirişadi.
Şu sababli ayol Stalin ölganidan keyin ham yana ikki yil qamoqxonada qolib ketadi. Aktrisa 1955 yilda qamoqdan qaytgandan söng darhol filmlarda rollar ijro eta boşlaydi.
NKVD rahbari Lavrentiy Beriya va Zoya Fedorova
alamy.com
Jyekson Teyt bilan aloqalar
Mamlakat tepasiga Xruşçyov kelgandan söng bir muddat SSSRning AQŞ bilan aloqalari iliqlaşib qoladi. 1959 yilda Moskvada Amerika mahsulotlari körgazmasi taşkil etiladi. Xruşçyov davlat taşrifi bilan okean ortiga boradi.
Ana şu paytlarda Zoya qizi Viktoriyaning otasi Jyekson Teyt bilan aloqa örnatiş çoralarini izlay boşlaydi. U 1959 yilda Moskvada ötkazilgan AQŞ körgazmasiga boradi va u yerda qatnaşayotgan amerikalik ayol Iren Kirkdan Jyekson bilan aloqa örnatişda yordam söraydi.
Iren Amerikaga qaytgaç Jyeksonni izlab topadi va unga Zoyaning maktubini topşiradi. Şundan söng Jyekson va Zoya özaro maktub yozişib, qönğiroqlaşib turişadi. Aktrisa undan qiz körganini va va’daga muvofiq unga Viktoriya (Ğalaba) deb ism qöyganini aytadi.
Köp ötmay «sovuq uruş» davri boşlanadi. Amerika va SSSR orasidagi munosabatlar eng yomon körinişga keladi. Ana şunda «duşman» davlat fuqarosi bölgan erkak bilan aloqalaşib yurgan Zoya KGB e’tiboriga tuşadi. Bu paytda uning yoşi 50 dan oşgandi.
Zoya qizining otasi bilan ança yil xabarlaşib yuradi. Aktrisa okean ortiga ketolmas, amerikalik sobiq harbiy SSSRga kela olmasdi.
Zoya Fedorova SSSR Içki işlar vaziri Şçyolokov bilan birga.
yaplakal.com
Amerika orzusi va qotillik
1975 yilda 29 yoşli Viktoriya AQŞga ketişga ruxsat oladi va okean ortiga köçib ketadi. U Amerikada otasi bilan uçraşadi. Söng öşa yoqda turmuşga çiqadi va farzandli böladi.
Şundan söng 66 yoşli aktrisa SSSR taşqi işlar vazirligiga murojaat qilib, Amerikaga borib keliş uçun ruxsat söraydi va bir neça bor rad javobini oladi.
Öşa paytlarda köplab KGB va taşqi razvedka xodimlari, yuqori unvonli harbiylar MRB va MI xizmatlari foydasiga josuslik qilib yurgan va Ğarbga qoçib ketgan edi.
Şuningdek, olimlar, sportçilar va adiblar biri yaşirinça qoçib, boşqasi oşkora ketib Ğarb davlatlaridan panoh topayotgandi.
Ana şunday şaroitda RSFSR xalq artisti bölgan aktrisaga Amerikaga borişga ruxsat berişsa va u qaytişni xohlamasa bu sovet davlati uçun yana bir zarba bölar edi. Şu sababli ham Zoya Fedorovaning AQŞga borişiga ruxsat berişmayotgandi.
1976 yilda nihoyat aktrisaga Amerikaga borib kelişga ruxsat berişadi. Şunda ham ketişidan avval uni KGB xodimi «suhbat»ga çaqiradi va qaytib keliş haqida tilxat olinadi.
Zoya Amerikaga yetib borgaç avval qizi va nabirasi bilan, söng Jyekson Teyt bilan körişadi. Bir muddat Amerikada yaşab Moskvaga qaytadi.
Zoya Fedorova Amerikada, qizi, nabirasi va kuyovi bilan
tunnel.ru
1978 yilda Jyekson Teyt vafot etadi. Şundan söng aktrisa yana ikki marta okean ortiga qizining oldiga borib keladi.
Zoya oxirgi marta Amerikadan qaytgaç doimiy yaşaş uçun okean ortiga köçib ketişga qaror qiladi va hujjatlar töplay boşlaydi.
Bungaça Zoya Fedorova qariyb 90 ta filmda rol ijro etgan. Ilk filmda 1932 yilda suratga tuşgan bölsa, sönggi filmi 1979 yilda suratga olingan.
Aktrisa «Y operatsiyasi yoki Şurikning boşqa sarguzaştlari» va «Moskva közyoşlarga işonmaydi» kabi maşhur filmlarda epizodik rollar ijro etgan.
Zoya ikki marta 1941 va 1942 yillarda Stalin mukofotini olgan. Şuningdek, unga Mehnat qizil bayroq ordeni va 1965 yilda RSFSR xalq artisti unvoni berilgan.
Jyekson Teyt qizi Viktoriya va kuyovi bilan
Sirli qotillik
1981 yil 10 dekabr kuni 72 yoşli Zoya Fedorova Moskvadagi kvartirasida otib ketiladi. Militsiya marhumaning tanasidagi öqni tekşirib körganda u nemislarning Sauer rusumli töpponçasidan otilgani aniqlanadi.
Bu töpponça germaniyalik Frits Tsener tomonidan ixtiro qilingan bölib, undan 1939-1945 yillar oraliğida nemislar foydalangan.
Ikkinçi jahon uruşida Germaniya mağlubiyatga uçragaç nemis armiyasi zobitlari qölida bölgan Sauer töpponçalarining aksariyati sovet zobitlari va NKVD (söng KGB) xodimlari qöliga ötgandi.
SSSRda bu töpponçadan ayrim harbiylar va KGB xodimlari foydalanişgan. Militsiya va KGB ança payt qotilni qidiradi. Biroq aktrisani otgan şaxsni topib bölmaydi.
SSSR parçalanib ketgunça aktrisa Zoya Fedorovaning sirli ölimi haqida heç narsa yozib yoki mustaqil suriştiruv ötkazib bölmasdi. Faqat IIV va KGBning rasmiy ma’lumoti bor edi xolos.
Zoyaning KGB tomonidan öldirilgan bölişi mumkinligini bilganlar ham bu haqda oğiz oçolmasdi. Zulm saltanati parçalanib ketgaç aktrisaning yaqinlari, tanişlari tilga kiradi va uning ölimi bilan boğliq ayrim detallar oşkor böladi.
Keyinçalik, Zoya Fedorovaning jiyani ayol heç qaçon begonalarga eşik oçmagani va ularni uyga qöymaganini aytgan.
Moskva şahar IIBB jinoyat qidiruv boşqarmasining öta muhim işlar böyiça inspektori Sergey Butenin şunday degandi:
«Aktrisaning uyini közdan keçiriş çoğida u egnida uniqqanroq eski xalat, oyoğida şippak kiygan holda ekaniga guvoh böldik. Şunda taxmin qildik, qotil ayolni avvaldan tanigan va uning uyiga kelib yurgan şaxs bölgan».
Zoya Fedorova «Moskva közyoşlarga işonmaydi» filmida epizodik rol ijro etgan
lenta.ru
Suriştiruvlar davomida öşa kuni ayolning uyiga uning Yuriy ismli jiyani va Nabokova familiyali dugonasi kelgani aniqlanadi.
Nabokovani söroq qilişganda u qizi Fransiyada yaşaşini va Zoya u orqali Amerikadagi qiziga narsa berib yubormoqçi bölganini, öşa narsani oliş uçun dugonasinikiga kelganini aytadi.
Yuriy esa ayoldan xabar oliş uçun kelganini aytadi. Biroq militsiya uning gapiga işonmaydi va yigitni qamab qöyişadi. Biroq undan boşqa gap çiqmagaç Yuriyni qöyib yuborişadi.
Qotil aktrisani öldirgaç negadir köp qavatli uyning yölagidan emas, çordoği orqali qoçib ketgani oydinlaşadi. Bundan ham ajablanarlisi, aktrisaning dugonasi Nabokova ham köp ötmay sirli ravişda vafot etadi. Aftidan, u muhim sirlarni bilardi.
Guvohlarni söroq qiliş ikki yil davom etgaç iş militsiyadan KGBga ötkaziladi. KGB esa jinoyat işini yopadi va töplangan materiallarni maxfiy hujjatlar röyxatiga qöşib qöyadi.
Aktrisani KGB yöq qilganmi?
1980-yillar oxirlarida SSSR içdan yemirila boşlagaç Zoya Fedorovaning sirli ölimi yana muhokama markaziga çiqadi. Uning KGB tomonidan öldirilgani haqida gap-sözlar tarqaydi.
Şundan söng militsiya va KGB zör berib ayol noma’lum şaxs tomonidan qimmatbaho buyumlar uçun öldirilganini ta’kidlay boşlaydi.
Ularning rasmiy ma’lumotlarida, vafotigaça bir neça marta Amerikaga borib kelgan aktrisa okean ortidan köplab qimmatbaho buyumlar olib kelgan va uyida saqlagan.
Amerikaga borişida SSSRdan qimmatbaho tarixiy buyumlarni olib çiqib ketgan va ularni öşa yoqda pullab yaxşi daromad qilgan.
Zoya Fedorova qizi Viktoriya bilan
puntomarinero.com
Rasmiy ma’lumotlardagi bu gaplarga odamlarni işontirib bölmasdi. Çunki öşa paytda Amerikaga boradiganlar va okean ortidan keladiganlar juda qattiq tekşiruvdan ötkazilardi.
Şu sababli bunday odamlar SSSRdan igna ham olib çiqolmas va olib kirolmas edi. Şu jumladan, taniqli aktrisa ham.
KGB tuhmatdan iborat rasmiy ma’lumot bilan çeklanib qolmaydi. Yoşi 70 atrofida bölgan aktrisa kontrabanda bilan şuğullangani haqida asar yozdiradi, «hujjatli» filmlar tayyorlatadi.
Jumladan, 1990 yilda Yulian Semyonov «Kutuzov prospektining siri» nomli roman yozadi. Bu adib KGBning «xos yozuvçisi» edi va asarida aktrisani kontrabandaçi sifatida tasvirlaydi.
Keyinçalik, Rossiyaning turli telekanallarida aktrisaning sirli ölimi haqida turli körsatuvlar, hujjatli filmlar namoyiş etiladi. Ularning ayrimlarida rasmiy ma’lumotlar aytilgan bölsa, boşqalarida aktrisani KGB yöq qilgani haqida ham gapirilgan.
