Zarafshon daryosi “chegaradan chiqdi”: temiryo‘l loyihasida bu hisobga olinmaganmi?

O‘tgan yili foydalanishga topshirilgan Samarqand–Urgut temiryo‘lining Zarafshon daryosi yoqalab o‘tgan qismi tabiat sinoviga dosh berolmadi. Daryo sathi ko‘tarilib, oqim kuchayishi bilan sohildagi relslar tayanchsiz qoldi. Kun.uz muxbiri voqea joyidan reportaj tayyorladi.

Hodisa joyiga yetib borishingiz bilan eng avval ko‘zga tashlanadigan manzara – Zarafshon daryosining hajmi.

Daryo ayrim joylarda qariyb 500 metrgacha kengaygan. Kuchli oqim qirg‘oq chizig‘ini sezilarli darajada o‘zgartirgan, suv temiryo‘lga juda yaqin kelib qolgan.

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videolarda suv temiryo‘l o‘tgan ko‘tarmani yuvib ketgani, relslarning bir qismi esa havoda qolganini ko‘rish mumkin.

Hozirgi vaqtda daryo qirg‘og‘ini mustahkamlash ishlari olib borilmoqda. Temiryo‘lning shikastlangan qismi esa tiklanyapti.

“O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ izohiga ko‘ra, hodisaga Zarafshon daryosida suv sarfining keskin oshgani sabab bo‘lgan.

Mazkur temiryo‘l qurilishida ishtirok etgan muhandis-texnolog Dilshod To‘laganovning aytishicha, o‘tgan yili qurilish ishlari olib borilgan paytda daryoning o‘zani hozirgi holatidan ancha uzoqda bo‘lgan.

“Temir yo‘l qurilayotgan vaqtda daryo temiryo‘lga bunchalik yaqin emasdi. Temiryo‘l bilan daryo o‘rtasidagi ko‘tarma maxsus texnikalar yordamida bir necha marta zichlashtirilgan. Ammo bu safar suv miqdori ham, oqim tezligi ham juda katta bo‘lgan. Bu kabi holatni so‘nggi yillarda ko‘rmaganmiz. Hozirgi paytda hududda yuzdan ortiq maxsus texnika ishlayapti. Asosiy maqsad – temir yo‘lni imkon qadar tezroq qayta tiklash”, – deydi u.

Samarqand–Urgut temiryo‘l liniyasi 2025 yil noyabr oyida foydalanishga topshirilgandi. Loyiha taqdimoti chog‘ida Zarafshon daryosi qirg‘og‘idan o‘tgan temiryo‘l izlarini suv oqimidan himoya qilish maqsadida maxsus damba barpo etilgani ham ma’lum qilingan edi.

Mazkur temiryo‘l yiliga 359 ming nafar yo‘lovchi va 8,2 million tonna yuk tashish imkoniyatini yaratishi, Urgut tumanini mamlakat temiryo‘l tarmog‘iga ulash orqali hududning transport va logistika salohiyatini oshirishi ta’kidlangan.

Buxoro mintaqaviy temiryo‘l uzeli rahbari Sanjar Asrorov kelgusida bunday holatlarning oldini olish maqsadida Zarafshon daryosi yoqalab o‘tgan temiryo‘l uchastkalarining qirg‘oq qismi xarsangtoshlar bilan qo‘shimcha mustahkamlanishini ma’lum qildi.

Zarafshon bo‘yida yuz bergan bu voqea yana bir muhim masalani kun tartibiga olib chiqdi. Mutaxassislar ta’kidlayotganidek, agar bu haqiqatan ham so‘nggi yigirma yilda kuzatilmagan gidrologik holat bo‘lsa, iqlim o‘zgarishi sharoitida bunday favqulodda vaziyatlar kelajakda ham takrorlanishi ehtimoldan xoli emas.

Bu esa suv inshootlari yaqinida barpo etilayotgan har qanday infratuzilma obektlarini ekstremal tabiiy sharoitlarga mos ravishda loyihalashtirish va himoya qilish masalasiga yanada jiddiy yondashish zarurligini ko‘rsatadi.