Tungi futbol tomoshasi vazn ortishiga olib kelishi mumkin - tadqiqot

Nyu-Yorkdagi (AQSh) Kolumbiya universiteti olimlari tungi futbol translatsiyalarini tomosha qilish paytida uyquni muntazam ravishda kamaytirish asta-sekin vazn ortishiga va sog‘liq uchun xavflarni oshirishga olib kelishi mumkinligini aniqladi. Tadqiqot natijalari Annals of Internal Medicine jurnalida chop etilgan.

Taxminan 6 hafta davom etadigan futbol bo‘yicha jahon chempionati o‘yinlari ko‘pincha Toshkent vaqti bilan tunda boshlanadi, shu sababli muxlislar o‘yinlarni tomosha qilish uchun uyqusini qurbon qiladi.

Tadqiqotda odatdagi sharoitda kuniga yetti-sakkiz soat uxlaydigan 95 nafar katta yoshdagi odam ishtirok etdi. Olti hafta davomida ishtirokchilar ongli ravishda odatdagidan bir yarim soat kechroq uxladi va keyin yana olti hafta davomida odatiy uyqu rejimiga qaytdi. Olimlar maxsus datchiklar yordamida uyqu davomiyligini qayd etib, bir vaqtning o‘zida tana vazni, bel hajmi, tana tarkibi va ishtaha uchun mas’ul bo‘lgan gormonlar darajasini kuzatib bordi.

Tadqiqotning yetakchi muallifi, Kolumbiya universiteti nutritsiologiya kafedrasi dotsenti Fariz Zuraykatning aytishicha, olti haftalik uyqusizlik davomida ishtirokchilar o‘rtacha yarim kilogrammga yaqin vazn to‘plagan, shu bilan birga o‘tiradigan kamharakat vaqt oshgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, agar bu ma’lumotlarni bir yilga tarqatsak, kuniga bir yarim soatdan kam uyquni muntazam yo‘qotish klinik jihatdan ahamiyatli vazn ortishiga olib kelishi mumkin.

Nutritsiologiya professori Mari-Per Sent-Onjning ta’kidlashicha, yetarli uyqu vazn ortishi va yurak kasalliklari hamda qandli diabet kabi semizlik bilan bog‘liq kasalliklar rivojlanish xavfini kamaytirishi mumkin. Uning so‘zlariga ko‘ra, yosh o‘tishi bilan odamlar odatda semirishga moyil bo‘ladi va semizlik yurak-qon tomir kasalliklarining asosiy xavf omillaridan biridir.

Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, avvalgi tadqiqotlar odatda o‘tkir va og‘ir uyqusizlik oqibatlarini o‘rgangan bo‘lsa, bu safar olimlar ataylab o‘rtacha va surunkali uyquning qisqarishini modellashtirdi - bu katta yoshdagi aholining ko‘pchiligi duch keladigan holat. Tadqiqotchilarning hisob-kitoblariga ko‘ra, kattalarning uchdan bir qismi muntazam ravishda kuniga atigi besh-olti soat uxlaydi.

Shuningdek, uyqusiz qolgan ishtirokchilar odatdagidan uzoqroq uyg‘oq bo‘lishni hisobga olsak ham, kun davomida kamroq faol bo‘lgan. Yana bir tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, yurak-qon tomir kasalliklari xavfi yuqori bo‘lgan ishtirokchilarda uyqu qisqarishining xuddi shunday davrlaridan keyin yurakda yallig‘lanish hujayralari soni oshgan.

Olimlarning qo‘shimcha qilishicha, uyqusizlik va vazn ortishi o‘rtasidagi mexanizmlar yanada chuqurroq o‘rganishni talab qiladi, biroq mavjud ma’lumotlar umuman olganda uyqusizlik semizlik bilan bog‘liq kasalliklar, jumladan, 2-tur qandli diabet va yurak kasalliklari xavfini oshirishini ko‘rsatmoqda.