126 kishi halok bo‘lgan fojia - qaroqchilar egallagan samolyot Hind okeaniga qanday qulab tushgandi?

2016 yilda katta ekranlarga chiqqan “Gudzondagi mo‘jiza” filmini ko‘rgansiz. Unda filmning bosh qahramoni bo‘lgan uchuvchi nosozlik yuz bergan samolyotni Gudzon daryosiga muvaffaqiyatli qo‘ndiradi. Natijada hech kim halok bo‘lmaydi.

Bu film hayotiy voqea asosida suratga olingan va haqiqatan 2009 yilda uchuvchilardan biri nosozlik yuz bergan samolyotni Gudzon daryosiga favqulodda qo‘ndiradi.

Biroq samolyotni suvga qo‘ndirish har doim ham muvaffaqiyatli kechavermaydi. Ayniqsa uni qaroqchilar egallab olgan va uchuvchilardan okean osha boshqa qit’aga parvoz qilishni talab qilib turgan bo‘lsa.

Hozir hikoya qilmoqchi bo‘lgan hodisamiz Gudzondagi hodisadan 13 yil oldin, 1996 yilda sodir bo‘lgan. O‘shanda ekipaj komandiri samolyotni suvga majburiy tarzda qo‘ndirishga urinadi. Biroq u yerda Gudzondagi mo‘jiza sodir bo‘lmaydi.

Katta tezlikda suvga urilgan samolyot bo‘laklanib ketadi. Oqibatda uchuvchilar bilan birga 100 ga yaqin yo‘lovchi, shuningdek, samolyotni egallab olgan qaroqchilar ham halok bo‘ladi.

Qaroqchilar egallab olgan Boeing-767

1996 yil 23 noyabr. Ethiopian Airlines aviakompaniyasiga qarashli Boeing-767 samolyoti Efiopiya poytaxti Addis-Abebadan Kot-d’Ivuarning Abidjan shahri tomon parvoz qilish uchun havoga ko‘tariladi.

Samolyot parvoz davomida Keniyaning Nayrobi, Kongoning Brazzavil, Nigeriyaning Lagos shaharlariga qo‘nib o‘tishi lozim edi.

O‘sha kuni Boeing-767ʼda 163 nafar yo‘lovchi va 12 nafar ekipaj a’zosi bor edi. Ekipaj komandiri 42 yoshli tajribali uchuvchi Leul Abete bo‘lib, u o‘shangacha 11 ming soatdan ortiq parvoz qilgandi.

Samolyot parvozni boshlaganidan 20 daqiqa o‘tib, yo‘lovchilardan biri o‘rnidan turadi va uchuvchilar kabinasi tomon yuradi. Unga yana ikki nafar yo‘lovchi qo‘shiladi.

Birinchi bo‘lib o‘rnidan turgan odam uchuvchilar kabinasiga yetmasdan ortga o‘giriladi va yo‘lovchilarga qarata “Hech kim o‘rnidan turmasin. Aks holda qo‘limdagi bombani portlataman”, deb baqiradi.

So‘ng o‘sha uch kishi uchuvchilar kabinasiga kiradi va ovozkuchaytirgich orqali samolyot qo‘lga olinganini aytib, yo‘lovchilardan tinch o‘tirishni talab qiladi.

Ular ikkinchi uchuvchini kabinadan quvib chiqaradi va eshikni ichkaridan yopib oladi. Keyin ekipaj komandiriga yo‘nalishni Avstraliya tomon o‘zgartirishni talab qiladi.

Qizig‘i, ekipaj komandiri Leul Abete bungacha ham ikki marta samolyot egallab olinishiga duch kelgandi. Birinchi hodisa 1992 yilda, ikkinchisi 1995 yilda sodir bo‘lgan va maxsus kuchlar sa’y-harakati bilan har ikki hodisada ham hech kim jabrlanmagandi.

Uchuvchi qaroqchilar Avstraliyaga uchish talabini qo‘yganda samolyotda Hind okeani ustidan uchib o‘tishga yetgulik yoqilg‘i yo‘qligini aytadi.

Biroq qaroqchilar uning bu gaplarini nazarga ilmaydi va buyruqni bajarishni talab qiladi. Uchuvchi samolyot yo‘nalishini o‘zgartirishga majbur bo‘ladi.

Biroz parvoz qilingandan so‘ng uchuvchi qaroqchilarga Keniyaning Mombasa shahriga qo‘nib yoqilg‘i quyib olishni taklif etadi. Biroq ular rad etishadi.

O‘sha paytda qaroqchilar uchuvchilar kabinasida turgan jurnaldan Boeing-767 samolyotlari yoqilg‘i sig‘imi to‘la bo‘lgan holda 11 soat uchishi mumkinligini biladi. So‘ng o‘z talablarida qat’iy turib olishadi.

Ekipaj komandiri ularga samolyot jurnalida yozilgan ma’lumotlar bilan haqiqiy holat o‘rtasida tafovut bo‘lishini tushuntirishga urinadi. Biroq bu naf bermaydi.

Shundan so‘ng uchuvchi Addis-Abeba havo transporti boshqarmasiga samolyotni qaroqchilar egallab olgani va Avstraliyaga uchish talabi qo‘yilgani haqida xabar yuboradi.

Boshqarmadagilar yo‘lovchilar ro‘yxatini tekshirib samolyotni egallab olgan uch shaxs kimligini aniqlashadi. Ularning ikki nafari endigina maktabni bitirgan ishsiz yosh yigitlar, biri esa shifoxonada sanitar xodim vazifasida ishlab kelgan shaxs bo‘lib chiqadi.

Bu orada ekipaj komandiri dispetcherlarga samolyotning balandligi va sig‘imdagi yoqilg‘i haqida ma’lumot beradi. Qaroqchilar esa undan Avstraliyadagi dispetcherlar bilan bog‘lanishni talab qiladi. Biroq masofa juda uzoqligi uchun buning iloji bo‘lmaydi.

Addis-Abeba aeroportidagi dispetcherlar qaroqchilar bilan muzokara o‘tkazishga urinib ko‘radi. Biroq ular hech qanday muzokara bo‘lmasligini va samolyot Avstraliyaga uchishda davom etishi kerakligini aytadi.

Ekipaj komandiri har ehtiyotga qarshi Hind okeani tepasidan emas, Afrika qit’asi qirg‘oqlari bo‘ylab parvoz qiladi. U yoqilg‘i tugab qolsa yaqin atrofdagi aeroportga qo‘nishni reja qilgandi.

Halokat

Bir necha soatlik parvozdan so‘ng samolyot Tanzaniyaga tegishli Zanzibar oroli ustidan o‘ta boshlaydi. Boeing-767 Dorus-Salom shahri tepasidan o‘tayotganda uchuvchi qaroqchilarga sezdirmay yo‘nalishni Komor orollari tomon o‘zgartiradi.

Komor orollari Madagaskardan shimolroqda, Hind okeanida joylashgan. Ko‘p o‘tmay samolyotdagi uskunalar yoqilg‘i tugayotgani haqida signal bera boshlaydi. Shundan so‘ng qaroqchilar Avstraliyagacha uchib borib bo‘lmasligini anglab yetadi.

Oradan biroz o‘tgach samolyotdagi dvigatellarning biri o‘chadi va Boeing-767 pastlay boshlaydi. Qaroqchilar vaziyatni muhokama qilish uchun kabina eshigidan chiqadi. Paytdan foydalangan uchuvchi yo‘lovchilarga murojaat qilib vaziyatni aytadi.

“Xonimlar va janoblar, men ekipaj komandiriman. Samolyotda yoqilg‘i tugab qoldi. Bitta dvigatel ishlamayapti va biz favqulodda qo‘nishga tayyorgarlik ko‘ryapmiz. Men barcha yo‘lovchilardan samolyotni egallab olgan qaroqchilarga reaksiya qilishlaringni so‘rayman”, deydi u.

Bitta dvigatel o‘chgach ekipaj komandiri samolyotdagi avtopilotni yoqadi. Biroq qaroqchilardan biri uni o‘chirib qo‘yadi.

Ekipaj komandirining ogohlantirishidan so‘ng yo‘lovchilar qutqaruv nimchalarini kiyib, kislorod ballonchalarini qo‘lga olishadi. Samolyot pastga sho‘ng‘ishda davom etadi.

Birozdan so‘ng Boeing-767 okean ustida 45 metr balandlikda soatiga 370 km tezlikda ucha boshlaydi. Bu paytda vahimaga tushgan qaroqchilar uchuvchilar kabinasini tark etgan va salonda qutqaruv nimchasini qidirishga tushgandi.

O‘shanda samolyot suvga bir tekis tushganda balki talafot uncha katta bo‘lmas va hech kimga hech narsa qilmasdi. Ammo baxtga qarshi suvga avval samolyotning chap qanoti tegadi va uning bo‘laklanib ketishiga sabab bo‘ladi.

Boeing-767ʼning bo‘laklari bir zumda suv ostiga cho‘ka boshlaydi. O‘shanda xavfsizlik kamarini yechishga ulgurgan ozroq yo‘lovchilar tirik qoladi. Boshqalar cho‘kib ketadi.

Ma’lumotlarga ko‘ra o‘sha kuni samolyot bortida bo‘lgan 175 kishidan 125 nafari halok bo‘ladi, 50 kishi tirik qoladi. Ekipajning olti nafar a’zolari va uch nafar qaroqchi ham halok bo‘lganlar orasida edi.

Boeing-767 Komor orollari tarkibiga kiruvchi oroldan 500 metr uzoqlikka qulab tushgandi. Samolyotning qulab tushganini ko‘rgan orol aholisi darhol qayiqlar bilan halokat sodir bo‘lgan joyga yetib boradi va tirik qolganlarni qutqaradi.

Jarohatlanganlarga orolda bo‘lib turgan fransiyalik shifokorlar tibbiy yordam ko‘rsatishadi. O‘sha paytda orolda fransiyalik sayyohlar ham bo‘lgan, ularning biri samolyot qulashini tasvirga olgan.

Keyinchalik o‘tkazilgan surishtiruvlar xulosasida samolyotning qulab tushishiga yoqilg‘i tugagani sabab bo‘lgani aytiladi. Uch nafar yigitning nega samolyotni egallab olgani sabablari noma’lumligicha qoladi.