Elektromobilni quvvatlaş qançaga tuşadi va u qaçon özini qoplaydi?

Ammo uyda quvvatlash ham osonmas. Xususiy uyda zaryadlash qurilmasini bir necha kunda oʻrnatish mumkin, koʻp qavatli uylardagi xonadon egalari esa qoʻshnilar, RES va boshqaruv kompaniyasi bilan kelishishiga toʻgʻri keladi. Elektromobilni qayerda zaryadlash, bu qanchaga tushishi, qanday stansiya sotib olish va uni qanday ulash haqida soʻz yuritamiz.

Siz quyidagilarni bilib olasiz

● Elektromobilni qayerda zaryadlash
● Zaryadlash qanchaga tushishi
● Elektromobil qancha vaqt zaryad olishi
● Qanday zaryadlash stansiyasini sotib olish kerakligi
● Xususiy uyda stansiyani qanday oʻrnatish kerakligi
● Koʻp qavatli uyda yashasangiz, qanday zaryadlash kerakligi
● Uyda zaryadlash qachon oʻzini qoplashi

Xususiy uyi yoki avtoturargohda joyi borlarga oson: u yerda oʻz zaryadlash stansiyasini oʻrnatish mumkin. Qolganlar shaharda zaryadlaydi. Variantlar bir nechta:

● Alohida zaryadlash stansiyalari. Toshkentdagi yirik tarmoqlar - TOK BOR, Megawatt Energy, Urban Power, ND Charger va Voltauto. Poytaxtda faqat 20 kVtdan yuqori quvvatli tezkor zaryadlash qurilmalarining oʻzi taxminan 1 300ga yaqin.

● Yonilgʻi quyish shoxobchalari, savdo va biznes markazlari, mehmonxonalardagi stansiyalar. 2024-yildan boshlab yangi savdo-koʻngilochar markazlar, biznes markazlari, mehmonxonalar va yonilgʻi quyish shoxobchalari PP-444-son qarorga muvofiq zaryadlash qurilmalari bilan jihozlanishi shart.

• ● Dilerlar va avtoservislardagi stansiyalar. Baʼzan oʻz mijozlari uchun zaryadlash bepul boʻladi

Zaryadlash uchun operator ilovasida toʻlov qilinadi: balans toʻldiriladi, stansiya va sigʻim tanlanadi. Ilovalar bank kartalari va toʻlov servislarini qabul qiladi.

Deyarli har bir tarmoqning oʻz ilovasi bor: unda balansni toʻldirish, stansiya va ulagichni tanlash mumkin. Agar stansiyada QR-kod boʻlsa, toʻlovni operator ilovasisiz, payme’da kodni skanerlash orqali amalga oshirish mumkin. Quvvatlash va elektr energiyasi uchun toʻlov uchun payme 1% keshbek beradi, uni payme plus obunasiga sarflash mumkin.

Uyda. 2026-yil 1-iyundan boshlab aholi uchun elektr energiyasi bosqichma-bosqich tarif asosida hisoblanadi. Har bir narx faqat oʻz bosqichidagi hajm uchun amal qiladi:

● oyiga 200 kVt·soatgacha: 1 kVt·soat uchun 650 soʻm;
● 201–500 kVt·soat: 900 soʻm;
● 501–1 000 kVt·soat: 1 100 soʻm;
● 1 000 kVt·soatdan ortiq: 1 600 soʻm.

Markazlashgan elektr plitalaridan foydalaniladigan uylarda dastlabki bosqichlar ikki baravar arzon: 325, 450 va 550 soʻm.

Mashinasi boʻlmagan oddiy xonadon oyiga taxminan 200 kVt·soat elektr energiyasi sarflaydi va birinchi bosqich doirasida qoladi. Oyiga 1 250 km yuradigan elektromobil yana taxminan 205 kVt·soat qoʻshadi va bu energiyaning barchasi ikkinchi bosqich - 900 soʻmdan toʻlanadi. Shuning uchun zaryadlashni 650 soʻmdan hisoblash notoʻgʻri: avtomobil uchun 1 kVt·soat 900–1 100 soʻmga tushadi, kvitansiyaga esa oyiga taxminan 184 000 soʻm qoʻshiladi.

Buni oʻz hisobingizda tekshirish eng osoni payme’da, "Mening uyim" boʻlimida. U yerga elektr energiyasi uchun shaxsiy hisob-kitobni qoʻshish mumkin va balans ilovada gaz, suv va aloqa xizmatlari yonida koʻrinadi.

Mashina sotib olishdan bir oy oldingi va quvvatlashning birinchi oyidan keyingi summani taqqoslang: farq uydagi quvvatlash narxidir. Agar hisobdagi pul tugab qolsa, bu darhol koʻrinadi va uni oʻsha boʻlimning oʻzida toʻldirish mumkin.

Song Plus EV shaharda 100 kmga taxminan 18 kVt·soat sarflaydi. Elektr tarmogʻidan zaryadlashda kabel va avtomobil zaryadlash qurilmasining qizishi tufayli energiyaning yana taxminan 12 foizi yoʻqoladi. Natijada 100 km uchun rozetkadan taxminan 20,5 kVt·soat olinadi, bu ikkinchi bosqich boʻyicha 18 400 soʻmni tashkil qiladi.

Shaharda. Stansiyalardagi narxlarni operatorlarning oʻzi belgilaydi. Sekin zaryadlash 1 kVt·soat uchun taxminan 1 950 soʻm, tezkor zaryadlash esa 2 200–2 850 soʻm turadi. Demak, tezkor stansiyada 100 km 41 700–54 000 soʻmga tushadi, bu uydagidan 2,3–2,9 baravar qimmat.

2026-yil fevral oyida hukumat ommaviy stansiyalarda haydovchi 1 kVt·soat uchun atigi 300 soʻm toʻlashi, qolgan qismini esa davlat Soliq ilovasi orqali qaytarishini vaʼda qildi. Sentabr oxiri holatiga koʻra, toʻlovlar haqida qaror yoʻq, faqat Energetika vazirligi loyihasi bor.

Song Plus EV uyda zaryadlanganda 100 km 18 400 soʻmga tushadi

Avtomobilingiz va bosib oʻtadigan masofangizni tanlang. Quyidagi barcha hisob-kitoblar unga moslashadi.

Taqqoslash uchun: Cobalt’da 100 km mahalliy AI-92 benzinida taxminan 92 000 soʻm, metanda esa taxminan 46 000 soʻm boʻladi. Narxi boʻyicha metan shahar stansiyalariga eng yaqin, ammo qishda metan quyish shoxobchalari uzilishlar bilan ishlaydi.

Kvitansiyangiz qanday oʻzgarishini koʻring:

Elektromobilni oʻzgaruvchan va doimiy tok bilan zaryadlash mumkin.

• Doimiy tok toʻgʻridan-toʻgʻri akkumulyatorga boradi, 60 kVt va undan yuqori quvvatli tezkor shahar stansiyalari shu tarzda ishlaydi.
• Uy tarmogʻidan keladigan oʻzgaruvchan tok esa avval avtomobil ichiga oʻrnatilgan bort zaryadlash qurilmasi tomonidan oʻzgartiriladi.

Aynan bort qurilmasi koʻpincha uyda zaryadlash tezligini cheklaydi. Xitoyda ishlab chiqarilgan elektromobillarning aksariyatida, jumladan BYD’da, uning quvvati 6,6–7 kVt. Shu bois bunday avtomobil uchun uyga 22 kVtlik kuchli stansiya oʻrnatishdan maʼno yoʻq: u 7 kVtlik stansiya tezligida zaryadlanadi. Zeekr’da 11 kVtlik bort qurilmasi bor.

Misol uchun 71,8 kVt·soat batareyaga ega Song Plus EV’ni olamiz va ishlab chiqaruvchilar tavsiya qilganidek, uni 20 %dan 80 %gacha zaryadlaymiz. Bu taxminan 43 kVt·soat. Uni quyidagicha zaryadlash mumkin:

● 16 amperlik oddiy rozetkadan koʻchma zaryadlash qurilmasi orqali 14 soatda. Bir kechada bunday zaryadlash taxminan 135 km masofaga yetarli energiya qoʻshadi;
● 7 kVtlik devor stansiyasidan taxminan 7 soatda. Bir kechada bu taxminan 260 km masofaga yetarli boʻladi;
● 11–22 kVtlik uch fazali stansiyadan ham 7 soatda, chunki avtomobil 6,6 kVtdan ortiq quvvatni qabul qilmaydi;
● 60 kVtlik tezkor shahar stansiyasidan taxminan bir soatda.

Xitoyda ishlab chiqarilgan mashina uchun deyarli har doim 7 kVtlik devor stansiyasi yetarli. Agar kam, kuniga 50 kmgacha yursangiz, rozetkaga ulanadigan koʻchma zaryadlash qurilmasi yetarli. U koʻpincha avtomobil bilan birga beriladi.

Sotib olishdan oldin zaryadlash lyukchasi ostidagi sigʻimni tekshiring. Xitoydan olib kirilgan avtomobillarda bu deyarli har doim xitoycha GB/T boʻladi. Yevropa va Amerika versiyalarida Type 2 yoki Type 1 boʻladi, ular uchun boshqa stansiya yoki 700–750 ming soʻmlik adapter kerak.

Biz Toshkentda OLX’dagi zaryadlash stansiyalari haqidagi 340 ta eʼlonni koʻrib chiqdik va uyda foydalanishga mos boʻlgan 78 tasini qoldirdik. Sotuvchilar soʻrayotgan narxlar quyidagicha:

OLX’dagi 7 kVtlik stansiyalarning uchdan ikki qismini BYD, Leapmotor, Dongfeng, GAC, Zeekr va Li Auto’ning «original» stansiyalari tashkil qiladi. Egalari ularni mashina bilan birga oladi va koʻchma zaryadlash qurilmasidan zaryadlasa, sotadi. Koʻpincha stansiyalar ochilmagan boʻladi. Boshqa brendlarning stansiyalari qimmatroq, ammo ularning koʻpchiligida ilova va quvvatni sozlash imkoniyati bor.

Stansiyani mashina bilan birga dilerdan ham sotib olish mumkin. Salonlarda uni koʻpincha oʻrnatib ham berishadi.

Sotib olish vaqtida sotuvchidan quyidagilarni soʻrang:

• sigʻim sizning mashinangizga mos keladimi?
• stansiya past kuchlanishda ishlaydimi?
• uyda avtomatlar ishlab ketsa, tokni sozlash mumkinmi?
• elektr oʻchgandan keyin u oʻzi avtomatik ravishda ishga tushadimi?
• stansiya tablichkasida qanday quvvat koʻrsatilgan?
• agar stansiya karta orqali ishga tushsa, komplektda karta bormi?
• kafolat va chek bormi?

Xususiy uyda barchasi ajratilgan quvvatga borib taqaladi. Koʻplab uylarda u 5–10 kVt boʻladi. Agar bir vaqtning oʻzida plita, konditsioner va boyler ishlasa, mashina esa 7 kVtlik stansiyadan zaryadlanayotgan boʻlsa, umumiy quvvat 12–14 kVtga yetadi va avtomatlar bunga dosh bermaydi.

Nima qilish kerak?

1. my.gov.uz saytida ariza berish. Xizmat «20 kVtgacha boʻlgan elektr tarmoqlariga ulanish uchun texnik shartlarni olish» deb nomlanadi. Kadastr raqami va shaxsiy hisob raqami kerak boʻladi. Boj bazaviy hisoblash miqdorining 0,09 qismi, 2026-yil 1-sentabrdan bu 39 600 soʻmni tashkil etadi. Ariza 3 kun ichida koʻrib chiqiladi.

2. RESdan qoʻngʻiroq boʻlishini kutish. Xodim nima uchun quvvat kerakligini aniqlaydi va texnik shartlar koʻrsatilgan shartnomani yuboradi.

3. Elektrikni chaqirish. U taqsimlash shitidan alohida liniya oʻtkazadi, avtomat, UZO va kuchlanish relesini oʻrnatadi, yerga ulashni amalga oshiradi va stansiyani oʻrnatadi.

4. Stabilizator kerak-kerak emasligini hal qilish. Xususiy sektorda kechqurun kuchlanish koʻpincha pasayadi va stansiya xatolik rejimiga oʻtadi. Stabilizator sotib olishdan oldin elektrikdan kuchlanishni oʻlchashni soʻrang.

Qurilma nimalardan iborat?

Devor stansiyasi ostidagi stabilizator kechqurun kuchlanish pasayganda uni barqarorlashtiradi. Stansiya yonidagi shitda kuchlanish relesi: ekranda 224 volt.

OLX’da ustalar deyarli hamma joyda oʻrnatish uchun «100 dollardan boshlab» haq oladi, bu taxminan 1,2 mln soʻm. Ustabor servisi blogiga koʻra, elektr simlarini kuchaytirish bilan birga «kaliti bilan» oʻrnatish 7–15 mln soʻmga baholanadi.

Alohida hisoblagichning shaxsiy hisobvaragʻi boʻladi. Uni Payme’dagi "Mening uyim" boʻlimiga kvartira yonidagi alohida qator orqali qoʻshish mumkin. Shunda mashina xarajatlari kvartira xarajatlaridan alohida koʻrinadi.

2024-yilda hukumat koʻp qavatli uylar atrofida 22 kVtgacha, xonadonda esa 7 kVtgacha zaryadlash stansiyalari oʻrnatish imkoniyati haqida eʼlon qilgan edi. Keyinchalik qabul qilingan hujjat yakka tartibdagi va koʻp kvartirali uy-joylar hududida, shu jumladan avtoturargohlarida 22 kVtgacha stansiyalar oʻrnatishni nazarda tutdi.

Avtomobillarini toʻrt xil usulda zaryadlanadi.

Transformator podstansiyasidan oʻz hisoblagichi bilan alohida liniya. Bu qonuniy yoʻl. Tartib quyidagicha: my.gov.uz yoki davlat xizmatlari markazi orqali ariza berish, Energotaʼminot tomonidan koʻrik, shit oʻrnatish, RESda toʻlov qilish va hisoblagichni plombalash. RES maʼlumotlariga koʻra, mamlakatda elektromobillarni zaryadlash uchun alohida hisoblagichlar soni allaqachon 10 mingdan oshgan.

«Potrebitel.uz» guruhi ishtirokchilaridan biri oʻz xarajatlari haqida batafsil yozgan:

Koʻp qavatli uy hovlisidagi podstansiyadan zaryadlash joyigacha liniya: 2024-yilda taxminan 3,1 mln soʻm, hozir taxminan 3,5 mln soʻm

Stansiyaning narxi hisobga olinmagan. 2025-yil raqamlari avtomobil egasining hikoyasidan, 2026-yil narxlari davlat boji va hisoblagichlar kataloglaridan olingan.

8,5 mln soʻm toʻlaganini aytadi, boshqasi esa taxminan 400–500 dollar sarflagan, shundan taxminan 2 mln soʻm RES kassasiga ketgan. Yakuniy summa podstansiya qanchalik uzoqligiga va RES ulash uchun toʻlov oladimi-yoʻqmi, shunga bogʻliq.

Xonadon hisoblagichidan deraza orqali kabel tortish. Eng arzon usul, ammo eng xavflisi. Eski uylardagi elektr simlari koʻp soatlik yuklamaga moʻljallanmagan: RESda zaryadlash vaqtida uylardagi kabellar qizib, yongan holatlar boʻlgani aytilgan. 2026-yil iyunidan tarmoqlarga oʻzboshimchalik bilan ulanganlik uchun fuqaroga 15–20 BHM, yaʼni 6,6–8,8 mln soʻm jarima solinishi mumkin.

Yerosti avtoturargohidagi stansiya. Boshqaruv kompaniyasining roziligi, texnik shartlar va alohida hisoblagich kerak. Avtomobil sotib olishdan oldin bunday imkoniyat bor-yoʻqligini aniqlang: uyda boʻsh quvvat boʻlmasligi mumkin.

Faqat shahar stansiyalaridan foydalanish. Investitsiya talab qilinmaydi, ammo har 100 km uydagidan 2,3–2,9 baravar qimmatga tushadi.

Koʻp qavatli uyning hovlisi va devorlari umumiy mulkka yoki hokimiyat yeriga kiradi. Qoʻshnilar podyezd yonida zaryadlashga eʼtiroz bildirish huquqiga ega, RES esa texnik shartlarsiz stansiyani oʻchirib qoʻyishi mumkin. 2026-yil mart oyida Toshkentda hujjatlari yoʻqligi sababli 101 ta zaryadlash stansiyasi vaqtincha oʻchirilgan.

Shuning uchun ishlarni boshlashdan oldin qoʻshnilar va boshqaruv kompaniyasi bilan gaplashishni, texnik shartlarni olishni va shundan keyingina elektrikni chaqirishni tavsiya qilamiz. Hovlidagi joy hokimiyatning garaj boʻlimi orqali rasmiylashtiriladi, ammo faqat vaqtincha foydalanish uchun, shuning uchun ustun va shitni koʻchirsa boʻladigan qilib oʻrnatgan maʼqul.

Uyda zaryadlashni undan foydalanmaganingizda, yaʼni shahar stansiyasida zaryadlaganingizdagi xarajat bilan taqqoslash eng toʻgʻri usul. Oylik tejash stansiyadagi hisob va elektr energiyasi uchun kvitansiyaga qoʻshiladigan summa oʻrtasidagi farqqa teng. Qoplanish muddati investitsiyani ushbu tejashga boʻlish orqali hisoblanadi.

Agar zaryadlashning 80 foizi uyda, qolgani tezkor stansiyalarda amalga oshirilsa, natija quyidagicha boʻladi:

Avtomobilingiz, yurish masofangiz va uyingiz uchun hisoblab koʻring: