Elektromobilni quvvatlaş qançaga tuşadi va u qaçon özini qoplaydi?

Ammo uyda quvvatlaş ham osonmas. Xususiy uyda zaryadlaş qurilmasini bir neça kunda örnatiş mumkin, köp qavatli uylardagi xonadon egalari esa qöşnilar, RES va boşqaruv kompaniyasi bilan kelişişiga töğri keladi. Elektromobilni qayerda zaryadlaş, bu qançaga tuşişi, qanday stansiya sotib oliş va uni qanday ulaş haqida söz yuritamiz.

Siz quyidagilarni bilib olasiz

● Elektromobilni qayerda zaryadlaş
● Zaryadlaş qançaga tuşişi
● Elektromobil qança vaqt zaryad olişi
● Qanday zaryadlaş stansiyasini sotib oliş kerakligi
● Xususiy uyda stansiyani qanday örnatiş kerakligi
● Köp qavatli uyda yaşasangiz, qanday zaryadlaş kerakligi
● Uyda zaryadlaş qaçon özini qoplaşi

Xususiy uyi yoki avtoturargohda joyi borlarga oson: u yerda öz zaryadlaş stansiyasini örnatiş mumkin. Qolganlar şaharda zaryadlaydi. Variantlar bir neçta:

● Alohida zaryadlaş stansiyalari. Toşkentdagi yirik tarmoqlar - TOK BOR, Megawatt Energy, Urban Power, ND Charger va Voltauto. Poytaxtda faqat 20 kVtdan yuqori quvvatli tezkor zaryadlaş qurilmalarining özi taxminan 1 300ga yaqin.

● Yonilği quyiş şoxobçalari, savdo va biznes markazlari, mehmonxonalardagi stansiyalar. 2024-yildan boşlab yangi savdo-köngiloçar markazlar, biznes markazlari, mehmonxonalar va yonilği quyiş şoxobçalari PP-444-son qarorga muvofiq zaryadlaş qurilmalari bilan jihozlanişi şart.

• ● Dilerlar va avtoservislardagi stansiyalar. Baʼzan öz mijozlari uçun zaryadlaş bepul böladi

Zaryadlaş uçun operator ilovasida tölov qilinadi: balans töldiriladi, stansiya va siğim tanlanadi. Ilovalar bank kartalari va tölov servislarini qabul qiladi.

Deyarli har bir tarmoqning öz ilovasi bor: unda balansni töldiriş, stansiya va ulagiçni tanlaş mumkin. Agar stansiyada QR-kod bölsa, tölovni operator ilovasisiz, payme’da kodni skanerlaş orqali amalga oşiriş mumkin. Quvvatlaş va elektr energiyasi uçun tölov uçun payme 1% keşbek beradi, uni payme plus obunasiga sarflaş mumkin.

Uyda. 2026-yil 1-iyundan boşlab aholi uçun elektr energiyasi bosqiçma-bosqiç tarif asosida hisoblanadi. Har bir narx faqat öz bosqiçidagi hajm uçun amal qiladi:

● oyiga 200 kVt·soatgaça: 1 kVt·soat uçun 650 söm;
● 201–500 kVt·soat: 900 söm;
● 501–1 000 kVt·soat: 1 100 söm;
● 1 000 kVt·soatdan ortiq: 1 600 söm.

Markazlaşgan elektr plitalaridan foydalaniladigan uylarda dastlabki bosqiçlar ikki baravar arzon: 325, 450 va 550 söm.

Maşinasi bölmagan oddiy xonadon oyiga taxminan 200 kVt·soat elektr energiyasi sarflaydi va birinçi bosqiç doirasida qoladi. Oyiga 1 250 km yuradigan elektromobil yana taxminan 205 kVt·soat qöşadi va bu energiyaning barçasi ikkinçi bosqiç - 900 sömdan tölanadi. Şuning uçun zaryadlaşni 650 sömdan hisoblaş notöğri: avtomobil uçun 1 kVt·soat 900–1 100 sömga tuşadi, kvitansiyaga esa oyiga taxminan 184 000 söm qöşiladi.

Buni öz hisobingizda tekşiriş eng osoni payme’da, "Mening uyim" bölimida. U yerga elektr energiyasi uçun şaxsiy hisob-kitobni qöşiş mumkin va balans ilovada gaz, suv va aloqa xizmatlari yonida körinadi.

Maşina sotib olişdan bir oy oldingi va quvvatlaşning birinçi oyidan keyingi summani taqqoslang: farq uydagi quvvatlaş narxidir. Agar hisobdagi pul tugab qolsa, bu darhol körinadi va uni öşa bölimning özida töldiriş mumkin.

Song Plus EV şaharda 100 kmga taxminan 18 kVt·soat sarflaydi. Elektr tarmoğidan zaryadlaşda kabel va avtomobil zaryadlaş qurilmasining qizişi tufayli energiyaning yana taxminan 12 foizi yöqoladi. Natijada 100 km uçun rozetkadan taxminan 20,5 kVt·soat olinadi, bu ikkinçi bosqiç böyiça 18 400 sömni taşkil qiladi.

Şaharda. Stansiyalardagi narxlarni operatorlarning özi belgilaydi. Sekin zaryadlaş 1 kVt·soat uçun taxminan 1 950 söm, tezkor zaryadlaş esa 2 200–2 850 söm turadi. Demak, tezkor stansiyada 100 km 41 700–54 000 sömga tuşadi, bu uydagidan 2,3–2,9 baravar qimmat.

2026-yil fevral oyida hukumat ommaviy stansiyalarda haydovçi 1 kVt·soat uçun atigi 300 söm tölaşi, qolgan qismini esa davlat Soliq ilovasi orqali qaytarişini vaʼda qildi. Sentabr oxiri holatiga köra, tölovlar haqida qaror yöq, faqat Energetika vazirligi loyihasi bor.

Song Plus EV uyda zaryadlanganda 100 km 18 400 sömga tuşadi

Avtomobilingiz va bosib ötadigan masofangizni tanlang. Quyidagi barça hisob-kitoblar unga moslaşadi.

Taqqoslaş uçun: Cobalt’da 100 km mahalliy AI-92 benzinida taxminan 92 000 söm, metanda esa taxminan 46 000 söm böladi. Narxi böyiça metan şahar stansiyalariga eng yaqin, ammo qişda metan quyiş şoxobçalari uzilişlar bilan işlaydi.

Kvitansiyangiz qanday özgarişini köring:

Elektromobilni özgaruvçan va doimiy tok bilan zaryadlaş mumkin.

• Doimiy tok töğridan-töğri akkumulyatorga boradi, 60 kVt va undan yuqori quvvatli tezkor şahar stansiyalari şu tarzda işlaydi.
• Uy tarmoğidan keladigan özgaruvçan tok esa avval avtomobil içiga örnatilgan bort zaryadlaş qurilmasi tomonidan özgartiriladi.

Aynan bort qurilmasi köpinça uyda zaryadlaş tezligini çeklaydi. Xitoyda işlab çiqarilgan elektromobillarning aksariyatida, jumladan BYD’da, uning quvvati 6,6–7 kVt. Şu bois bunday avtomobil uçun uyga 22 kVtlik kuçli stansiya örnatişdan maʼno yöq: u 7 kVtlik stansiya tezligida zaryadlanadi. Zeekr’da 11 kVtlik bort qurilmasi bor.

Misol uçun 71,8 kVt·soat batareyaga ega Song Plus EV’ni olamiz va işlab çiqaruvçilar tavsiya qilganidek, uni 20 %dan 80 %gaça zaryadlaymiz. Bu taxminan 43 kVt·soat. Uni quyidagiça zaryadlaş mumkin:

● 16 amperlik oddiy rozetkadan köçma zaryadlaş qurilmasi orqali 14 soatda. Bir keçada bunday zaryadlaş taxminan 135 km masofaga yetarli energiya qöşadi;
● 7 kVtlik devor stansiyasidan taxminan 7 soatda. Bir keçada bu taxminan 260 km masofaga yetarli böladi;
● 11–22 kVtlik uç fazali stansiyadan ham 7 soatda, çunki avtomobil 6,6 kVtdan ortiq quvvatni qabul qilmaydi;
● 60 kVtlik tezkor şahar stansiyasidan taxminan bir soatda.

Xitoyda işlab çiqarilgan maşina uçun deyarli har doim 7 kVtlik devor stansiyasi yetarli. Agar kam, kuniga 50 kmgaça yursangiz, rozetkaga ulanadigan köçma zaryadlaş qurilmasi yetarli. U köpinça avtomobil bilan birga beriladi.

Sotib olişdan oldin zaryadlaş lyukçasi ostidagi siğimni tekşiring. Xitoydan olib kirilgan avtomobillarda bu deyarli har doim xitoyça GB/T böladi. Yevropa va Amerika versiyalarida Type 2 yoki Type 1 böladi, ular uçun boşqa stansiya yoki 700–750 ming sömlik adapter kerak.

Biz Toşkentda OLX’dagi zaryadlaş stansiyalari haqidagi 340 ta eʼlonni körib çiqdik va uyda foydalanişga mos bölgan 78 tasini qoldirdik. Sotuvçilar sörayotgan narxlar quyidagiça:

OLX’dagi 7 kVtlik stansiyalarning uçdan ikki qismini BYD, Leapmotor, Dongfeng, GAC, Zeekr va Li Auto’ning «original» stansiyalari taşkil qiladi. Egalari ularni maşina bilan birga oladi va köçma zaryadlaş qurilmasidan zaryadlasa, sotadi. Köpinça stansiyalar oçilmagan böladi. Boşqa brendlarning stansiyalari qimmatroq, ammo ularning köpçiligida ilova va quvvatni sozlaş imkoniyati bor.

Stansiyani maşina bilan birga dilerdan ham sotib oliş mumkin. Salonlarda uni köpinça örnatib ham berişadi.

Sotib oliş vaqtida sotuvçidan quyidagilarni sörang:

• siğim sizning maşinangizga mos keladimi?
• stansiya past kuçlanişda işlaydimi?
• uyda avtomatlar işlab ketsa, tokni sozlaş mumkinmi?
• elektr öçgandan keyin u özi avtomatik ravişda işga tuşadimi?
• stansiya tabliçkasida qanday quvvat körsatilgan?
• agar stansiya karta orqali işga tuşsa, komplektda karta bormi?
• kafolat va çek bormi?

Xususiy uyda barçasi ajratilgan quvvatga borib taqaladi. Köplab uylarda u 5–10 kVt böladi. Agar bir vaqtning özida plita, konditsioner va boyler işlasa, maşina esa 7 kVtlik stansiyadan zaryadlanayotgan bölsa, umumiy quvvat 12–14 kVtga yetadi va avtomatlar bunga doş bermaydi.

Nima qiliş kerak?

1. my.gov.uz saytida ariza beriş. Xizmat «20 kVtgaça bölgan elektr tarmoqlariga ulaniş uçun texnik şartlarni oliş» deb nomlanadi. Kadastr raqami va şaxsiy hisob raqami kerak böladi. Boj bazaviy hisoblaş miqdorining 0,09 qismi, 2026-yil 1-sentabrdan bu 39 600 sömni taşkil etadi. Ariza 3 kun içida körib çiqiladi.

2. RESdan qönğiroq bölişini kutiş. Xodim nima uçun quvvat kerakligini aniqlaydi va texnik şartlar körsatilgan şartnomani yuboradi.

3. Elektrikni çaqiriş. U taqsimlaş şitidan alohida liniya ötkazadi, avtomat, UZO va kuçlaniş relesini örnatadi, yerga ulaşni amalga oşiradi va stansiyani örnatadi.

4. Stabilizator kerak-kerak emasligini hal qiliş. Xususiy sektorda keçqurun kuçlaniş köpinça pasayadi va stansiya xatolik rejimiga ötadi. Stabilizator sotib olişdan oldin elektrikdan kuçlanişni ölçaşni sörang.

Qurilma nimalardan iborat?

Devor stansiyasi ostidagi stabilizator keçqurun kuçlaniş pasayganda uni barqarorlaştiradi. Stansiya yonidagi şitda kuçlaniş relesi: ekranda 224 volt.

OLX’da ustalar deyarli hamma joyda örnatiş uçun «100 dollardan boşlab» haq oladi, bu taxminan 1,2 mln söm. Ustabor servisi blogiga köra, elektr simlarini kuçaytiriş bilan birga «kaliti bilan» örnatiş 7–15 mln sömga baholanadi.

Alohida hisoblagiçning şaxsiy hisobvaraği böladi. Uni Payme’dagi "Mening uyim" bölimiga kvartira yonidagi alohida qator orqali qöşiş mumkin. Şunda maşina xarajatlari kvartira xarajatlaridan alohida körinadi.

2024-yilda hukumat köp qavatli uylar atrofida 22 kVtgaça, xonadonda esa 7 kVtgaça zaryadlaş stansiyalari örnatiş imkoniyati haqida eʼlon qilgan edi. Keyinçalik qabul qilingan hujjat yakka tartibdagi va köp kvartirali uy-joylar hududida, şu jumladan avtoturargohlarida 22 kVtgaça stansiyalar örnatişni nazarda tutdi.

Avtomobillarini tört xil usulda zaryadlanadi.

Transformator podstansiyasidan öz hisoblagiçi bilan alohida liniya. Bu qonuniy yöl. Tartib quyidagiça: my.gov.uz yoki davlat xizmatlari markazi orqali ariza beriş, Energotaʼminot tomonidan körik, şit örnatiş, RESda tölov qiliş va hisoblagiçni plombalaş. RES maʼlumotlariga köra, mamlakatda elektromobillarni zaryadlaş uçun alohida hisoblagiçlar soni allaqaçon 10 mingdan oşgan.

«Potrebitel.uz» guruhi iştirokçilaridan biri öz xarajatlari haqida batafsil yozgan:

Köp qavatli uy hovlisidagi podstansiyadan zaryadlaş joyigaça liniya: 2024-yilda taxminan 3,1 mln söm, hozir taxminan 3,5 mln söm

Stansiyaning narxi hisobga olinmagan. 2025-yil raqamlari avtomobil egasining hikoyasidan, 2026-yil narxlari davlat boji va hisoblagiçlar kataloglaridan olingan.

8,5 mln söm tölaganini aytadi, boşqasi esa taxminan 400–500 dollar sarflagan, şundan taxminan 2 mln söm RES kassasiga ketgan. Yakuniy summa podstansiya qançalik uzoqligiga va RES ulaş uçun tölov oladimi-yöqmi, şunga boğliq.

Xonadon hisoblagiçidan deraza orqali kabel tortiş. Eng arzon usul, ammo eng xavflisi. Eski uylardagi elektr simlari köp soatlik yuklamaga möljallanmagan: RESda zaryadlaş vaqtida uylardagi kabellar qizib, yongan holatlar bölgani aytilgan. 2026-yil iyunidan tarmoqlarga özboşimçalik bilan ulanganlik uçun fuqaroga 15–20 BHM, yaʼni 6,6–8,8 mln söm jarima solinişi mumkin.

Yerosti avtoturargohidagi stansiya. Boşqaruv kompaniyasining roziligi, texnik şartlar va alohida hisoblagiç kerak. Avtomobil sotib olişdan oldin bunday imkoniyat bor-yöqligini aniqlang: uyda böş quvvat bölmasligi mumkin.

Faqat şahar stansiyalaridan foydalaniş. Investitsiya talab qilinmaydi, ammo har 100 km uydagidan 2,3–2,9 baravar qimmatga tuşadi.

Köp qavatli uyning hovlisi va devorlari umumiy mulkka yoki hokimiyat yeriga kiradi. Qöşnilar podyezd yonida zaryadlaşga eʼtiroz bildiriş huquqiga ega, RES esa texnik şartlarsiz stansiyani öçirib qöyişi mumkin. 2026-yil mart oyida Toşkentda hujjatlari yöqligi sababli 101 ta zaryadlaş stansiyasi vaqtinça öçirilgan.

Şuning uçun işlarni boşlaşdan oldin qöşnilar va boşqaruv kompaniyasi bilan gaplaşişni, texnik şartlarni olişni va şundan keyingina elektrikni çaqirişni tavsiya qilamiz. Hovlidagi joy hokimiyatning garaj bölimi orqali rasmiylaştiriladi, ammo faqat vaqtinça foydalaniş uçun, şuning uçun ustun va şitni köçirsa böladigan qilib örnatgan maʼqul.

Uyda zaryadlaşni undan foydalanmaganingizda, yaʼni şahar stansiyasida zaryadlaganingizdagi xarajat bilan taqqoslaş eng töğri usul. Oylik tejaş stansiyadagi hisob va elektr energiyasi uçun kvitansiyaga qöşiladigan summa örtasidagi farqqa teng. Qoplaniş muddati investitsiyani uşbu tejaşga böliş orqali hisoblanadi.

Agar zaryadlaşning 80 foizi uyda, qolgani tezkor stansiyalarda amalga oşirilsa, natija quyidagiça böladi:

Avtomobilingiz, yuriş masofangiz va uyingiz uçun hisoblab köring: